Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Blaðsíða 40

38
ur leiðir og þunglyndir. Ef áhrif slíkrar
depurðar eða þunglyndis er á kostnað
skólagetu barns eða unglings eða truflar
heimilislíf og samband viðkomandi innan
fjölskyldunnar er talað um þunglyndi.
Einkenni hjá unglingum og fullorðnum
eru svipuð þ.e.a.s eymdartilfinning, óham-
ingja, lystarleysi, svefnleysi, einangrun,
eirðarleysi, áhugaleysi, líkamlegar kvart-
anir og einbeitingarerfiðeikar. Hjá börnum
eru einkennin ekki alltaf eins skýr en þó
svipaðs eðlis, lystarleysi, hegðunarerfið-
leikar, einangrun, skólaerfiðleikar, svefn-
truflanir og almenn vansæld ásamt úthalds-
leysi. Sjálfsmorðstilraunir barna eru þó
mjög sjaldgæfar en sjálfsmorðshótanir og
umhuesanir nokkuð algengar.
Tíðni þunglyndiseinkenna barna fram að
kynþroskaaldri er álitin allt að 10% en er
þó mismunandi eftir því, hver og hvar
greining er gerð. Þunglyndiseinkenni geta
einnig verið tíl staðar ásamt öðrum geð-
rænum einkennum og skilyrði (kriteria)
fyrir siúkdómsereiningu eru því oft erfið.
Af orsakavöldum má nefna erfðaeigin-
leika, en algensasti orsakavaldurinn er
ástvina- eða skyldmennamissir eða aðrir
umhverfisvaldar. Einkenni koma fljótlega
í Ijós eftir missinn en geta einnig komið í
liós í svokölluðum eftirköstum á afmælum
(anniversary reaction).
Hringhugasvki (manio-depressions psy-
chosis) er mjög sjaldcæf fyrir kynbroska-
aldur. Einnig eru alvarleg þunglyndisein-
kenni sialdgæf hiá bömum vnPri en 8 ára.
Meðferð er ýmist einstaklinpsmeðferð
(nsvchotherapia) eða fiöiskvldumeðferð.
Nauðsvnlegt er að kanna fíölskviduaðstæð-
ur og vandamál annara fiölskvldumeðlima
ef fiölskvldumeðferð er notuð. Einnig má
revna lvf aðallePa Tricyclics, en þau Pefa
minni aukaverkanir en önnur þunfflvndis-
lvf. f einstaklinpsmeðferð er barni hiálDað
að svrgia, ef um ástvinamissi er að ræða,
drePið úr sektarkennd, sem vanalega er til
staðar og stuðlað að bví, að barnið finni
betri lausn á vandamálum sínum með hjálp
annarra fjölskvldumeðlima.
PFR«ÓNUTÆTKATRUFLANIR
Persónuleikatruflanir hiá börnum eru
síður greinilegar en hjá fullorðnum og
standa oft í styttri tíma og eru í tengslum
við aldur barnsins. Álitið er að flestar per-
sónuleikatruflanir eigi sér uppruna í
bernsku. Af orsakavöldum má nefna upp-
eldisaðferðir foreldra og viðbrögð foreldra
gagnvart börnum, þegar eitthvað bjátar á.
Einnig ber að taka tillit til erfðaeiginleika
og umhverfisáhrifavalda.
Þegar barn verður fyrir aukinni streitu
eða tilfinningalegu álagi samfara kvíða,
bregst það við á mismunandi máta eftir
lærðum viðbrögðum, sem eru nátengd upp-
eldi viðkomandi barns. Þannig myndast
snemma á árum tilfinningalegar varnir hjá
börnum og mun ég lítillega minnast á þær
algengustu.
Talað er um bakrás (regression), þegar
barn byrjar að hegða sér eins og smábarn
t.d. fer að sjúga fingur eða pissa í sig eða
biður um snuð og er eldra en 3ja ára gam-
alt. Sumum börnum hættir til að einangra
sig við erfiðar kringumstæður, þau loka sig
ýmist inni eða fela sig og getur verið erfitt
að finna þau. Frávarp (projection) kallast
það, ef barn kennir öðrum um óþægilega
hluti eða hugsanir, sem það hefur sjáift
framkvæmt eða hugsað. Andhverfing (re-
action formation) kallast það, ef börn
breeðast þveröfugt við óþæeilePri hugsun
eða tilfinningu, en þeim er eiginlegt, t.d. í
stað þess að gráta skellihlæia þau. Rétt-
læting (rationalisation) kallast það, er
börn taka uon á því, að framkvæma ákveð-
inn verknað í beinu sambandi við einhveria
tilfinningaflækju. sem þau hafa lent í. Ég
mun nú ræða nánar um helstu persónu-
leikatruflanir oe meðferð beirra.
Þvingunarárátta (obsessiv comnulsiv)
kallast bað, er síendurteknar huesanir
koma upp í meðvitund samfara hvatnin«u,
til að framkvæma þær hugsanir oe endu.r-
taka hluti eða aðeerðir sem einstaklineur-
inn veit að eru óraunhæfar op oft tilganes-
lausar og jafnvel heimskuleear. Ef bessum
hugsunum er ekki framfylet með fram-
kvæmd verknaðar koma kvíðaeinkenni í
Ijós, en við framkvæmd huesunarinnar
hverfur kvíðatilfinninein. Á ákveðnum
aldri upplifa flestir bessa tilhneigingu t.d.
að snerta endurtekið eitthvað í því mark-
miði að koma í veg fvrir eitthvað annað.
Börn hafa oft bannig áhrif á foreldra sína,
að foreldrar taka þátt í þrákelknishugsun-
unm með börnum sínum, t.d. er algengt að