Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Síða 52

50
að um þetta mál og fjöldi kenninga settar
fram, en ákaflega fáar staðreyndir liggja
fyrir. Margt styður þó þá kenningu að
orsakanna sé að einhverju leyti að leita í
stöðnun á þróun fótarins í einum af hinum
physiologisku stigum fósturlífsins. Sýnt
hefur verið fram á að í fósturlífi gengur
fóturinn í gegnum stig er einkennist af
mikilli equinovarus stöðu. Rannsóknh' á
slæmum equinovarus fótum hafa sýnt fram
á að þeir líkjast mjög fætinum eins og hann
er í byrjun annars mánaðar fósturlífsins.
Ég mun ekki eyða hér tíma í að ræða
pathologiska anatomiu klumbufótar. Varð-
andi klinisk einkenni er rétt að taka fram
að við meðfæddan talipes equinovarus
getur verið um 2 alls óskyld form að ræða.
Við höfum annars vegar hinn raunverulega
talipes equinovarus eða svonefnda stífa
(rigid) tegund, þar sem fóturinn er mikið
afmyndaður, hæll er mjög lítill og uppdreg-
inn, nokkur rýrnun er í kálfa og fóturinn
er mjög stífur, þannig að ógerningur er að
rétta hann passivt. Sé reynt að strjúka
jarkann, fær maður mjög lélega svörun frá
peroneal vöðvum.
Á hinn bóginn höfum við hreyfanlega
tegund, þ.e. meðfæddan equinovarus fót,
sem réttist tiltölulega mjög auðveldlega
passivt við fyrstu skoðun. Þetta síðara form
orsakast trúlega af stellingu eða stöðu fót-
arins í fósturlífi og réttist því tiltölulega
auðveldlega í umbúðum. Rétt er að geta
þess hér að við skoðun á nýfæddum börn-
um með equinovarus fætur er nauðsynlegt
að skoða vel mjaðmarliði þar sem liðhlaup
í mjaðmarliðum eru ekki fátíð meðal barna
með equinovarus fætur.
Um meðferð á talipes equinovarus get ég
orðið fáorður. Frummeðferð er ætíð „con-
servativ“, þ.e. manipulatio á fótunum og
rétting í gipsumbúðum. Nauðsynlegt er að
börnin komi til meðferðar sem fyrst eftir
fæðingu, þar sem rétting verður erfiðari
því lengri tími sem líður frá fæðingu þar
til meðferð er hafin. Það er álit undirritaðs
að gipsmeðferð á klumbufótum sé ekki á
færi annarra en þeirra er sérstaklega hafa
verið þjálfaðir í slíkri meðferð. Mjög auð-
velt er með gipsmeðferð að skapa skekkjur
í fótunum, sem eru jafnvel verri en þær
sem fyrir voru. Má þar tilnefna hinn svo-
nefnda ruggustólsfót (rokker bottom foot),
en slíkur fótur getur komið fram þegar
verið er að reyna að rétta equinus-stöðu í
ökkla. Sé þessi skekkja einu sinni komin
fram getur reynst mjög erfitt að lagfæra
hana aftur. Gipsmeðferð getur tekið mis-
langan tíma, en ætti oftast að vera lokið á
2—3 mánuðum. Reynist erfitt að ná fullri
réttingu í gipsumbúðum er stundum grip-
ið til skurðaðgerða í lok gipstímans og er
þá algengast að gripið sé til hásinarleng-
ingar. Að lokinni gipsmeðferð er nauðsyn-
legt að halda viðkomandi fæti í réttri stöðu
með einhverskonar spelkum eða umbúnaði
þar til barnið er orðið það gamalt að það
fari að stíga í fótinn. Meðferð er þó engan
veginn lokið á því stigi, þar sem equino-
varus skekkjan hefur mikla tilhneigingu
til að koma fram á ný, og þarf því að fylgj-
ast með börnum þessum öll vaxtarárin.
Mjög er algengt að grípa til skurðaðgerða
til lagfæringar á ýmsum skekkjum eftir
frummeðferð í gipsi, en of langt mál yrði
að rekja þá meðferð hér.
Áður en skilist er við equinovarus fætur
er rétt að geta eins þáttar enn. Mjög al-
gengt er að foreldrar sem eignast barn með
equinovarus fætur vilji vita hverjar líkur
eru á því að fleiri börn þeirra fæðist með
slíkar skekkjur. Á þessu hafa verið gerðar
nokkrar rannsóknir.
Wynne-Davies hefur kannað þetta ýtar-
lega. Hennar álit er að orsakir klumbu-
fótar séu sumpart genetiskar, sumpart sé
orsakanna hins vegar að leita í utanaðkom-
andi áhrifum á fóstrið í fósturlífi. Líkurn-
ar á að barn almennt fæðist með equino-
varus skekkju er eins og áður segir 1/1000.
Hafi hins vegar eitt barn í fjölskyldu fæðst
með equinovarus skekkju er að áliti
Wynne-Davies líkurnar á að annað barn
fæðist með sömu skekkju 1/35. Þar sem
tíðnin er þó helmingi meiri meðal svein-
barna en meybarna er hættan eðlilega
meiri ef um sveinbarn er að ræða. I rann-
sóknum Wynne-Davies virtist aldur for-
eldra ekki hafa neina þýðingu né heldur
hvort um frumburð eða síðara barn var
að ræða.
Idelberger rannsakaði 174 tilfelli, þar
sem um equinovarus skekkju var að ræða
hjá tvíburum. Meðal eineggja tvíbura var
í 1/3 tilfella eða í 33% tilfella um að ræða
equinovarus skekkju hjá báðum tvíburun-