Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Síða 58

56
Ólafur Stephensen
HÁLSBÓLGA
Tonsillitis og pharyngitis, sem ég nefni
hér einu nafni hálsbólgu, eru eins og allir
vita algengir kvillar hjá börnum. Sumum
kann að virðast það tímasóun að fjölyrða
mikið um svo hversdagslegt fyrirbrigði, en
þegar betur er að gáð kemur þó í ljós, að
ýmis vandamál, sem vert er að ræða um
eru tengd bæði greiningu og meðferð þessa
mjög svo algenga sjúkdóms hjá börnum.
ORSAKIR
Skipta má orsökum hálsbólgu í tvo aðal-
flokka, sýkla og veirur. Tafla 1. sýnir
helstu orsakir. Sá sýkill, sem langoftast
veldur hálsbólgu, raunar eini sýkillinn sem
máli skiptir í þessu sambandi er Beta-hemo-
lytiskur streptokokkus af grúppu A.
Corynebacterium diphtheriae er annar sýk-
ill sem getur valdið hálsbólgu. Mér er ekki
kunnugt um, að diphtheri hafi verið greind
hér á landi á undanförnum árum. Að sjálf-
sögðu getur þessi sýkill hugsanlega valdið
einstökum sjúkdómstilfellum hjá þeim ein-
staklingum sem ekki hafa verið bólusettir
gegn diphtheri. Staphylococcus aureus og
diplococcus pneumoniae eru sýklar sem
hafa í einstaka tilfellum ræktast í hrein-
gróðri frá illa höldnum sjúklingum með
króniska langvarandi sjúkdóma eins og t.d.
hvítblæði, sem jafnframt hafa haft greini-
leg merki um hálsbólgu. Það er þó talið
mjög ósennilegt, að þessir sýklar geti vald-
ið hálsbólgu hjá börnum sem heilbrigð eru
að öðru leyti. Að sumra áliti getur Hemo-
philus influenzae valdið hálsbólgu hjá
börnum, en mér er ókunnugt um að nokk-
ur hafi nokkru sinni fært sönnur á það.
Margar veirur geta valdið pharyngitis
hjá börnum og eru flestar þær algengustu
taldar hér upp. Ég fjölyrði ekki frekar um
þær, en bendi sérstaklega á mononucleosis
infectiosa. Þeim sjúkdómi getur fylgt
pharyngitis í upphafi og slæmur tonsillitis
með þykkum skánum á hálskirtlum þegar
fram í sækir.
Viral hálsbólga gengur venjulega yfir á
nokkrum dögum án allrar lyfjameðferðar
og það sama gildir raunar í mörgum tilfell-
um um streptokokka hálsbólgu. Þó eru
flestir á eitt sáttir um það, að ástæða sé
til að meðhöndla streptokokka hálsbólgu
með sýklalyfi. Tilgangurinn með slíkri
meðferð er margþættur, (tafla 2), en
þó fyrst og fremst sá að koma í veg
fyrir síðbúna fylgikvilla streptokokkasýk-
ingarinnar, þ.e. gigtsótt (febris rheuma-
tica) og hugsanlega nýmabólga (glomeru-
lonephritis). Það er talið fullsannað, að
sýklalyf sem útrýmir streptokokkum úr
hálsi barnsins, mun hindra það að barnið
fái síðar meir gigtsótt. Það er þó vitað að
sýklalyfjameðferð getur ekki í öllum til-
fellum komið í veg fyrir nýrnabólgu. í
öðru lagi er tilgangur meðferðar að koma í
veg fyrir staðbundna útbreiðslu sýkingar-
innar og myndun peritonsillar og retro-
pharyngeal abscessa, lymphangitis og
lymphadenitis á hálsi. í þriðja lagi er með
meðferðinni reynt að koma í veg fyrir að
sýking berist til annarra einstaklinga. í
fjórða lagi má ætla að meðferðin hafi áhrif
á sjúkdómseinkenni. Þó er álitið að slík
áhrif meðferðar séu hvað minnst, þar sem
tímalengd sjúkdómseinkenna hjá börnum
með streptokokka hálsbólgu breytist óveru-
lega við lyfjagjöf.
TAFLA 1. Orsakir hálsbólgu.
Sýklar: Pi-Hemolyt.. Streptococcus Group A
Corynebact.. Diphtheriae
Staph. aurous
Dipl. Pneumoniae
Veirur: Adeno
Coxsackie
Mononucleosis Infect.
Influenza
Parainfluenza
REO?
RS?
Rhino ?