Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Side 66

64
Sigurður B. Þorsteinsson
VAL SÝKLALYFJA
INNGANGUR
Sýklalyfjum fer fjölgandi með ári
hverju. Á íslandi eru nú skráð á annað
hundrað, og gefur því auga leið, að val milli
einstakra lyfja getur verið erfitt, og oft
mjög brýnt að val takist vel. Sum lyfjanna
hafa hættulegar aukaverkanir, sem allir
þurfa að kunna skil á, sem á annað borð
nota þessi lyf. Hér gefst aðeins rúm til að
stikla á mjög stóru, og verður fyrst getið
almennra atriða um notkun sýklalyfja, síð-
an rætt um iyf við ýmsum algengum smit-
sjúkdómum, og loks getið nokkurra ný-
legra lyfja, og notkun þeirra og eiginleik-
um lýst.
NOTKUN SÝKLALYFJA
Enginn vafi er á, að sýklalyf eru ofnotuð
í flestum löndum, a.m.k. þar sem velmegun
ríkir.1 Engin ástæða er til að ætla annað
en svo sé einnig hér á landi, enda sýna
tölur um notkun þessara lyfja hérlendis
svo ekki verður um villst, að svo er. Vil ég
brýna fyrir læknum, að gæta hófs í notkun
þessara mikilvægu lyfja, og minnast þess
alltaf, að þetta eru virk efni, sem geta
komið að miklu gagni, en geta einnig vald-
ið skaða, og jafnvel dauða. Verðum við því
að gæta þess, að góð rök mæli með notkun
slíkra lyfja, þegar þeim er ávísað. Varast
ber að gera þessi lyf að „hræðslulyfjum“,
og á ég þar við, að læknar temji sér það að
þora ekki annað en gefa mikilvirk sýklalyf
við minnsta tilefni, og jafnvel þar sem
bakteríusýking er næsta ólíkleg. Einkum á
þetta við á sjúkrahúsum, þar sem góð að-
staða er til rannsókna, og sj. undir stöðugu
eftirliti. Þegar sýklalyf er gefið þarf að
vera til staðar sterkur grunur um að sjúk-
lingurinn raunverulega þjáist af sýkingu,
sem líklegt er að svari lyfjagjöf. Ekki er
alltaf víst að sýklalyf sé rétta meðferðin,
jafnvel þó sjúklingur hafi bakteríusjúk-
dóm, eins og til dæmis staðbundnar sýking-
ar í húð, þar sem einfaldar aðgerðir, eins
og að hleypa út greftri eru mikilvægari, og
ef til vill eina meðferðin, sem þörf er á.
Sýklalyfjagjöf, sem byggist á niðurstöð-
um ræktana og næmisprófa, er að öðru
jöfnu bæði auðveldari og áhrifameiri. Ber
því enn einu sinni að undirstrika nauðsyn
þess að taka nauðsynleg sýni áður en sýkla-
lyfjagjöf hefst, sé þess nokkur kostur. Sér-
staklega er þetta mikilvægt við sjúkdóma,
sem þarfnast langvarandi meðferðar, eins
og til dæmis endocarditis, osteomyelitis,
og að sjálfsögðu heilahimnubólgu. Rétt er
þó að benda á, að ekki má alltaf treysta í
blindni niðurstöðum ræktana og næmis-
prófa. Margir þættir hafa áhrif á slíkar
niðurstöður og villa fyrir. Má þar nefna
gæði upphaflega sýnisins, meðferð þess þar
til það berst á rannsóknastofuna, mannleg
mistök á rannsóknarstofu, og loks því að
næmispróf og ræktanir eru ýmsum tak-
mörkunum háð, og gefa því ekki alltaf
rétt svör.- Sennilega eru sýklalyf þó oftast
gefin án þess að slíkar rannsóknir hafi ver-
ið gerðar og eru lyfin þá valin með tilliti
til þeii'ra sýkla, sem líklegastir eru til að
valda þeirri sjúkdómsmynd, sem með-
höndla á. Við vægar sýkingar kemur þetta
sjaldnast að sök, en á mikinn þátt í ofnotk-
un þessara lyfja, því oft er um að ræða
veirusýkingar, sem ekki þarfnast neinnar
sérstakrar meðferðar. Við alvarlegri sýk-
ingar, svo sem heilahimnubólgu, sepsis, og
fleira, er upphaflega meðferðin að sjálf-
sögðu valin á sama hátt, það er að segja,
reynt að meðhöndla þær bakteríutegundir,
sem helst koma til greina. Er ástæða til að
undirstrika, að oft þarf að breyta upphaf-
legri meðferð er niðurstöður ræktana og
næmisprófa liggja fyrir, og þá reynt að
gefa þau lyf, sem hættuminni eru, án þess
þó að minnka möguleikana á að sjúklingn-
um batni.
Verð sýklalyfja hefur fram að þessu ekki
haft veruleg áhrif á val lækna, en vera
kann að á næstu árum fari að gæta meiri
sparnaðar í heilbrigðismálum og því brýnt
að læknum sé kunnugt um verð einstakra