Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Qupperneq 73

71
þroskaheftra barna spyrja með því að
segja að tíminn einn muni geta svarað þess-
um spurningum. Læknirinn verður að
benda á leiðir, sem færar eru til þess að
fást við fötlun barnsins. Leiðir sem miða
að því að barnið nái sem mestum og eðli-
legustum þroska, oft með hjálp sérhæfðrar
kennslu og þjálfunar. Áður var slíkt ekki
talið tímabært fyrr en barnið var a.m.k.
komið á skólaaldur. Rannsóknir hafa sýnt,
að þroskamöguleikar þessara barna marg-
faldast þegar byrjað er á markvissri þjálf-
un og övun mjög snemma og því fyrr því
betra. Tímamörkin eru nánast engin og
miða flestir við, að byrjað sé að vinna með
börnin nokkurra vikna—nokkurra mánaða
gömul. Lengi eftir að þessar staðreyndir
voru ljósar, var engin aðstaða til hér á landi
til þess að vinna eftir þessari nýju stefnu.
Ef frá eru talin atriði eins og sjúkraþiálfun
fyrir mjög hrevfihamlaða einstaklinga,
mátti heita að ekkert stæði þroskaheftu
barni undir eins árs aldri til boða. Heyrn-
leysingjaskólinn hafði skólaskyldu fyrir
heyrnarlaus börn be>?ar þau voru orðin 4ra
ára vömul, en að bessu sleoptu voru envin
tílboð fvrir fötluð börn á forskólaaldri b.e.
fvrstu 6—7 árin. Segja má að fram á allra
síðustu ár hafi hlutverk læknis hér á iandi
varðandi þroskaheft barn verið miöe tak-
markað bevar læknisfræðilegri greininvu
var lokið. Læknirinn gat í raun og veru
aðeins gert tvennt bevar t.d. um mikið
vanvefið barn var að ræða. I fvrsta ]a°'i að
veita foreidrunum einhvern siðferðislevan
en lítt sérfræðilegan stuðning til þess að
gera beim kleift að hafa barnið heima. í
öðru la^i að hiálpa foreldrunum til bess
að koma barninu í alviöra vist.un á stofnun
þegar búið var að brióta mður brek for-
eldra vegna algiörleffa ófullnæcriandi að-
st.oðar og biónustu til bess að hafa barnið
heima. Það er mín revnsla, að nær allir
foreldrar vilia hafa barn sitt heima, hversu
fatlað sem bað er. Það er emnig revnsla
mín og annarra. að flestum foreldrum tekst
þet.ta vel ef þeir fá réttmæta og fullnægj-
andi aðstoð.
Rétt er að minna á, að á síðustu 15—20
árum hefur átt sér stað mikil hugarfars-
brevting í sambandi við málefni vangef-
inna. /ður bót.ti það valkostur eða iafnvel
sjálfsagður hlutur að vista barn á fávita-
hæli til frambúðar, en í dag er ávallt litið
á slíka vistun sem algjört neyðarúrræði.
Nýlega gengu í gildi tvær reglugerðir,
sem fjalla um málefni þroskaheftra. Sú
fyrri gefin út af Heilbrigðisráðuneytinu í
febrúar 1977 og sú síðari af Menntamála-
ráðuneytinu í júní 1977. Báðar þessar
reglugerðir koma læknum heilmikið við og
efast ég um að læknar almennt hafi fengið
tækifæri til þess að kynna sér þær sem
skyldi.
Reglugerð Heilbrigðisráðuneytisins ber
yfirskriftina: „Reglugerð um heilsugæslu
og félagslega aðstoð við andlega vanþroska
fólk, sem ekki dvelst á fávitastofnunum“.
Þar segir m.a.: „Við Kópavogshæli skal
reka göngudeild, sem hefur með höndum
umsjón og skipulagningu þessarar þjón-
ustu“. Þar segir einnig að skráning van-
gefinna skuli vera á veeum Heilbrivðis- og
tryggingamálaráðuneytisins. Göngudeild
Kópavogshælis skal sjá um skráningu og
þar skal varðveisla spjaldskrár vera. Sú
félagslega aðstoð, sem kveðið er á um í
reglugerðinni er m.a. rannsókn og sreining
á stigi og eðli vanþroskans, sérfræðileg
læknisþiónusta, tannlækningar, geðvernd,
sjúkraþiálfun, heimahjúkrun, vinnuirrðlun
og umsjón tímabundinnar vistunar á fávita-
stofnunum.
Reslugerð Menntamálaráðunevtisins
nefnist „Reglugerð um sérkennslu“ og er
gefin út vegna grunnskólalaga, sem gengu
í gildi 1977. Þessi resluserð er t.alsvert v'ða-
meiri en reglugerð Heilbrisð’sráðunevtis-
ins og mun ég því aðeins minnast hér á
örfá atriði. f sérkennslu-re°lugerðinni er
gert ráð fvrir að öll broskaheft börn fái
kennslu við sitt hæfi. Þiálfunarskólar skulu
vera fyrir þá sem eru mest vangefnir
(ereindarvísitalan 0—49). Sérskólar eða
hæfingarskólar fyrir minna vanffefna, deild
fyrir fiölfatlaða, hrevfihamlaða, blinda
o.s.frv. Það er nvmæli í bes'ari refflufferð
að „ákveðið tilboð“. en ekki skvlda er ffert
fvrir þroskaheft börn á forskólaaldri. í
reelugerðinni seffir: Foreldrar off forráða-
menn þroskaheftra barna ynffri en 7 ára
er bess óska, eiffa rét.t. á ráðffiöf um unn-
eldi beirra hiá sérfræð'biónustu Öskiuhb'ð-
arskóla off þar fari iafnframt fram udd-
eldisfræðileg, sálfræðileff, læknisfrmð’leg
og félagsleg rannsókn og greining.“ Á þetta