Dagskrá: tímarit um þjóðfélagsmál - 01.01.1944, Page 22

Dagskrá: tímarit um þjóðfélagsmál - 01.01.1944, Page 22
16 DAGSKRÁ landanna er slitið, er það orðið algert innanlandsmál íslands, hvort það hefur konung eða stofnar lýðveldi. Dönum er það þá óviðkom- andi, nema að því leyti, að þeir gætu, ef til kæmi, bannað kon- ungi sínum að vera jafnframt konungur íslands. Ég hygg, að flestir íslendingar hafi síðan 1918 verið sammála um það, að segja upp sambandslögunum, þegar þar að kæmi. Kom þetta skýrt fram á Alþingi 1928. Þá lýstu allir flokkar þingsins yfir því, að þeir vildu nota uppsagnarréttinn. Sams konar yfirlýsingar voru og gefnár á Alþingi 1937. Þessi vilji íslendinga til algers sjálf- stæðis er ekki á neinn hátt sprottinn af óvild til Dana, enda hafa þeir jafnan komið vel fram við okkur, síðan samið var um sam- band landanna og reyndar lengur. Þaðanaf síður er um nokkra óvild til konungsins að ræða, enda hefur hann reynzt okkur hinn bezti konungur. Heldur er þessi vilji sprottinn af þeirri sjálfstæðis- þrá, sem öllum menningarþjóðum er í blóð borin, að vilja sjálfar ráða sínum málum og lúta ekki erlendum yfirráðum, ekki heldur erlendum konungi, hversu ágætur sem hann er. Uppsögn sambandslaganna hefur ekki algerlega farið fram með þeim hætti, sem þau sjálf gera ráð fyrir og liggja til þess ástæð- ur, sem öllum eru kunnar: Þann 9. apríl 1940 hertóku Þjóðverj- ar Ðanmörku. Sambandið milli íslands og Danmerkur rofnaði algerlega. Af því leiddi, að konungur gat ekki haldið áfram að gegna stjórnarstörfum fyrir ísland og Danir gátu ekki farið með utanríkismál okkar eins og sambandslögin gerðu ráð fyrir. Næstu nótt ákvað Alþingi, að ísland tæki öll sín mál í eigin hendur og fól ráðuneytinu „að svo stöddu“ að fara með vald konungs. 17. júní 1941 var svo kosinn ríkisstjóri til að fara með konungsvaldið. Það ástand, sem skapaðist 9. apríl 1940, hefur haldizt síðan. Danir ■ hafa ekki getað farið með utanríkismál íslands og konungurinn ekki gengt stjórnarstörfum. Danir hafa því ekki getað staðið við sambandslagasamninginn. Frá íslands hálfu er því litið svo á af flestum, að samningurinn sé nú úr gildi fallinn, vegna vanefnda Dana á honum, þó þær séu þeim ósjálfráðar, og sambandsslit þeg- ar orðin, þó ekki hafi enn verið formlega frá þeim gengið. Þessi skilningur kemur fram í samþykktum Alþingis frá 17. maí 1941, þar sem það lýsti yfir, að það teldi ísland hafa öðlazt rétt til fullra sambandsslita þá þegar, þó að það teldi hins vegar ekki tímabært „vegna ríkjandi ástands" að ganga formlega frá þeim. Þá lýsti og

x

Dagskrá: tímarit um þjóðfélagsmál

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Dagskrá: tímarit um þjóðfélagsmál
https://timarit.is/publication/1051

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.