Þjóðlíf - 01.06.1989, Page 11

INNLENT
síðan verið að reyna að koma til fram-
kvæmda. Það gat aldrei gengið fyrir Sjálf-
stæðisflokkinn. Það slitnaði upp úr af þess-
um málefnalegu ástæðum. Ég hirði ekki um
að vera í persónulegu hnútukasti við einstak-
linga og samstarfsmenn ekki einu sinni fyrr-
verandi samstarfsmenn. Þcir verða að sitja
uppi með svoleiðis vinnubrögð.
Sjálfstæðismönnum var heitt í hamsi við
stjórnarslitin og þið sökuðuð samstarfsflokk-
ana um vanhæfi og Framsóknarfiokkinn sér-
staklega um ódrengskap. Þá sögðuð þið að
langur tími myndi líða þar til Sjálfstæðis-
flokkurinn hefði pólitískt geð í sér til að
niynda stjórn með Framsókn. Síðustu vikur
er hins vegar komið annað hljóð í strokkinn
— er ykkur farið að förlast minni eða hvað
gerðist sem breytti afstöðu Sjálstæðisflokks-
ins?
— Við vorum auðvitað sárir yfir því
hvernig Framsóknarflokkurinn vann í síð-
ustu ríkisstjórn. Þeir deildu hart á Sjálfstæð-
isflokkinn fyrri hluta stjórnarsamstarfsins
fyrir það að fara gætilega í gengismálum. Við
vildum ekki taka gengiskollsteypu en vorum
jafn staðráðnir í því að knýja fram gengis-
breytingu þegar ekki var lengur hjá því kom-
ist. Þá breytti Framsókn allt í einu um af-
stöðu og hafnaði gengisfellingu með öllu.
Þetta fannst okkur vera meira en tvískinn-
ungur. Við töldum að þarna lægi eitthvað
annað að baki og það hafi aldrei verið ætlun
Framsóknar að starfa af heilindum í þessari
ríkisstjórn heldur fyrst og fremst að grafa
undan henni. í framhaldi af því rifjuðum við
upp stjórnarslitin 1956 sem bar að með svip-
uðum hætti. Við rifjuðum upp árásirnar á
forystumenn Sjálfstæðisflokksins þá sem
voru persónulegar og svipaðar og nú. En
hvorki þá né síðar höfum við útilokað að við
myndun einhvern tíma fara í stjórn með öðr-
um flokkum.
Ertu í rauninni ekki kominn hér með aðra
skýringu á stjórnarslitunum; áðan rekur þú
málefnanlegan ágreining og klofning innan
ríkisstjónarinnar, en hér kemur þú með til
viðbótar að Framsóknarfiokkurinn hafi ætl-
að sér að rjúfa þetta stjórnarsamstarf?
— Nei, þetta er baksvið þess málefna-
ágreinings sem að okkar hálfu réð úrslitum.
Þessi ágreiningur hefði ekki óhjákvæmilega
þurft að leiða til stjórnarslita ef við hefðum
fundið að heilindi réðu. Ég reyndi að miðla
málum og við Sjálfstæðismenn gengum mjög
langt í því efni, en það tókst ekki. Frá okkar
bæjardyrum séð var um málefnaágreining að
ræða. En við höfum aldrei farið leynt með að
það skorti á heilindi hjá Framsóknarflokkn-
um og hann lagði meira upp úr öðru en að-
gerðum í þágu atvinnulífsins. Forysta krat-
anna snérist eins og skopparakringla frá við-
reisnarfrjálslyndi til vinstri forsjárhyggju.
Það var skrýtin pólitík. Ég varð þó aldrei var
við óheilindi í fari Halldórs Ásgrímssonar og
Guðmundar Bjarnasonar. Það verða allir að
njóta sannmælis.
Fyrir örfáum árum sagðir þú eitthvað á þá
leið að Alþýðubandalagið væri eiginlega
komið út úr íslenskri pólitík og það væri
engin ástæða til að reikna með eða óttast að
sá flokkur tæki þátt í landstjórn. En nú hefur
brugðið svo við að sá flokkur er í ríkisstjórn
og leysti eiginlega Sjálfstæðisflokkinn af
hólmi í stjórnarsanistarfi. Þú segir oftlega að
Alþýðubandalagið ráði lögum og lofum í rík-
isstjórninni — hvað er það sem gerir Al-
þýðubandalagið svona sterkt í ríkisstjórn?
— Þetta er nú ekki rétt tilvitnun, en ég veit
að þú ert að vísa til ummæla í landsfundar-
ræðu minni 1987. Ég held að það hafi verið
alveg rétt á þeim tíma, að Alþýðubandalagið
kom þá fram í algeru tilgangsleysi í íslensk-
um stjórnmálum. Ég hef það fyrir satt í sam-
tölum mínum við marga Alþýðubandalags-
menn að þeir voru alveg sammála þessum
ummælum þegar þau féllu. Sjálfstæðis-
flokknum stafaði meiri ógn fyrir kosningarn-
ar vorið 1987 af sókn Alþýðuflokksins, m.a.
vegna þess að Alþýðuflokkurinn var þá í orði
að sækja að Sjálfstæðisflokknum frá hægri,
þó hann hafi tekið marga kollhnísa síðan.
Alþýðubandalagið getur ekki leyst Sjálf-
stæðisflokkinn af hólmi — það er svo djúp
málefnaleg gjá milli þessara flokka að hvor-
ugur leysir hinn af hólmi. Það sem gerðist var
I að Sjálfstæðisflokkurinn kom veikur út úr
„Sœttir við Albert hafa leitt til
þess að meginþorri
stuðningsmanna
Borgaraflokksins hefur komið
til liðs við Sjálfstœðisflokkinn
... Við eigum mjög gott
málefnalegt samstarf við
þingmenn Frjálslynda hœgri
flokksins“
síðustu kosningum með aðeins 18 þingmenn
en vinstri flokkarnir höfðu tögl og hagldir á
þinginu. Þannig séð var vinstri stjórn ekkert
óeðlileg niðurstaða eftir síðustu kosningar.
Sú varð ekki raunin þá. En Alþýðubandalag-
ið hefur nýtt sér það tækifæri mjög vel sem
Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkur-
inn færðu því sl.haust. Það er alveg óumdeil-
anlegt að Alþýðubandalagið hefur verið for-
ystuflokkurinn í þessari ríkisstjórn og keyrt
efnhagsstefnuna fram.
Þegar þú ert inntur álits á hugsanlegum
stjórnarsamstarfsflokkum Sjálfstæðisflokks-
ins, hefur þú allt að því útilokað samstarf við
Alþýðubandalagið. Þess er að minnast að
Matthías Bjarnason og fleiri Sjálfstæðis-
menn hafa varað við stefnu af þessu tagi, þar
sem henni fylgdi að Framsóknarflokknum
væri ævinlega falið vald til að ákvarða ríkis-
stjórn til hægri eða vinstri. Stefna þessi þýddi
umframvöld Framsóknarflokksins í fiokka-
kerfinu?
— Framsóknarflokkurinn hefur haft þessi
völd umfram kjörfylgi. Ég var á sínum tíma
fylgjandi því að Sjálfstæðisflokkurinn væri
opinn fyrir þeim möguleika að geta átt sam-
starf við Alþýðubandalagið. í fyrra starfi
mínu sem framkvæmdastjóri VSI kynntist ég
mörgum forystumönnum Alþýðubandalags-
ins í verkalýðshreyfingunni. Þó að það sé
djúp gjá milli þessara aðila í pólitískum skiln-
ingi þá er engum vafa undirorpið að báðir
hafa mikinn áhuga á að efla atvinnulífið og
gerðu það í nýsköpunarstjórninni af miklum
krafti. Hinn gamii stofn í Alþýðubandalag-
inu og verkalýðshreyfingunni byggir á allt
öðrum vinnubrögðum en einkenna störf nú-
verandi forystu bandalagsins, þ.e.a.s. miklu
meiri heilindi og traust. Ég hefði þess vegna
alveg getað tekið þátt í að reyna að mynda
stjórn eftir nýsköpunarmynstri, eftir síðustu
kosningar meðan Svavar Gestsson var enn
formaður, vegna þess að hann er fulltrúi
þeirra afla í Alþýðubandalaginu sem byggja
á þessu trausti og heilindum. Það tel ég vera
fokið út í veður og vind með forystu Ólafs
Ragnars. Ef það breyttist og verkalýðsarm-
urinn fengi á ný völd í Alþýðubandalaginu
þá held ég að þessi staða gæti breyst. Þó það
komi mörgum á óvart þá sýnist mér að
Ólafur Ragnar hafi gert Alþýðubandalagið
U