Þjóðlíf - 01.06.1989, Síða 42

MENNING
Þórhallur Sigurðsson, Jón Sigurbjörnsson, Þráinn Bertelssson og Egill Ólafsson við töku Magnúsar.
búið að gera 25 myndir. Nú kemur stundum
til mín ungt fólk og spyr hvort mér finnist það
vera klikkun að ætla að reyna að komast í
kvikmyndaskóla. Aldeilis ekki. Ég get ekki
betur séð en það sé búið að dúka borðið. Það
eru að vísu ekki komnar á það neinar kræs-
ingar, en partíið er rétt að byrja og vonandi
koma margir gestir og hver og einn leggur
eitthvað gott til með sér. Partíið er komið í
gang.
— En það er þetta óþol, þessi gleypugang-
ur sem ætlar allt að drepa. Heimsmeistara-
veikin og allt það. Þessar eilífu spurningar:
Kvikmyndavorið — og er ekki komið haust?
Auðvitað getur þetta allt drepist hvenær sem
er. Það þarf ekki nema einn idjót sem fjár-
málaráðherra til að þurrka þetta út á einu
bretti. Einn menningarfjandsamlegan fjár-
málaráðherra. Auðvitað er þetta allt í lífs-
hættu. Allt heila klabbið.
Við lifum ekki á bókmenntaarfinum enda-
laust og getum ekki alltaf' verið að státa okk-
ur af honum. Tímarnir hafa breyst. Hefur
bókmcnntaþjóðin íslenska ekkert breyst?
Lifuni við ennþá á sama arfi? Höfum við ekki
drcgist afturúr?
— Afturúr? Neinei. Er það nokkuð? Við
vinnum kannski engin kapphlaup en við get-
um tekið þátt í þeim. Við getum verið með.
Að minnsta kosti í menningu og listum. List-
ir eru ekki keppnisíþrótt. Við eigum ekki í
samkeppni við neinn í listum nema okkur
sjálf. Spurningin er bara hvort við höfum
döngun í okkur til að taka þátt, hvort við
viljum eiga menningu og hvort við viljum
notfæra okkur það sem kvikmyndagerðin,
þessi öflugasti listmiðill 20. aldarinnar getur
fært okkur.
— í listum eins og flestu öðru gildir það
eitt að halda áfram að vinna, halda stöðugt
áfram og leggja áherslu á að vanda sig við
það sem maður gerir og reyna að gera alltaf
betur en síðast. Við verðum að fá að gera
helling af mistökum. Við verðum að gera
helling af myndum sem enginn kemur til að
sjá, sem öllum þykja leiðinlegar. Hjá því
verður ekki komist. Mér vitanlega er engin
leið til að ná árangri önnur en sú að halda
áfram að vinna. Og sá sem vinnur lengst og
vinnur mest nær yfirleitt mestum árangri.
— Að vísu er hér landlægur sá misskilning-
ur um þessar mundir að sá sem er mestur
skítakarakter nái lengst í öllum greinum.
Þetta er bara misskilningur sprotinn upp úr
frjálshyggjunni, gömul víkinga- og villi-
mannahagfræði. Þetta er misskilningur
vondra manna. Og það fer alltaf illa fyrir
vondum mönnum að lokum. Það höfum við
að minnsta kosti séð í bíó. (Hlær). Við verð-
um bara að halda áfram að puða og það
skilar sér. Aðrar þjóðir eru svo lukkulegar
að hafa haft efni á að eignast kvikmynda-
hefð. En við erum bara nýlenda sem ekki er
búin að jafna sig eftir aldalanga kúgun og
fátækt. Við erum bara hvítir villimenn
nýbúnir að fá sjálfstæði og gerum okkur ekki
grein fyrir því í allsnægtavíinunni að við get-
um hæglega glatað þessu sjálfstæði aftur í
einhverjum fíflagangi. Við hömumst við að
flytja inn ómerkilegt glingur og drasl frá öll-
um heimshornum og látum frá okkur verð-
mætan fisk í staðinn sem við höfum aflað
með lífsháska og striti. Við erum að fylla
landið af skrani. Við erum eins og þeir menn
sem við köllum frumstæða af því að þeir eru
til í að kaupa glerperlur og láta gull á móti.
— Og sem nýlenda eigum við enga hefð í
kvikmyndagerðinni. Nýlenduherrarnir
dönsku eiga aftur á móti einhverja lengstu og
eftirtektarverðustu tradisjón í heiminum,
þar hefur kvikmyndagerð verið stunduð af
krafti jafnlengi og kvikmyndagerð hefur
þekkst í veröldinni. Við verðum að fara að
komast út úr þessum kúgaða hugsunarhætti,
þessum villta hugsunarhætti og við verðum
að snúa okkur að því að fara að byggja upp
einhver sameiginleg verðmæti í landinu.
Ekki innflutt glingur. Heldur íslenskan auð.
Efnislegan og menningarlegan. Menning
þjóðarinnar varðveitist ekki endalaust á
þessum stórkostlegu kálfskinnum í Árna-
stofnun. Þessi kálfskinn geta ekki varðveitt
menningu okkar nema að litlu leyti af þeirri
einföldu ástæðu að hún varðveitist hvergi
nema í brjóstum okkar sjálfra.
— Við verðum að losna við minnimáttar-
kenndina og stórmennskubrjálæðið og reyna
að eignast íslenskt jafnaðargeð. Má ég segja
þér lítinn brandara úr Magmísi sem tengist
þessu. Þannig er að það er kona sem mistek-
ur leigubílstjóra fyrir útlending og ávarpar
hann á ensku en hann svarar henni á ís-
lensku. Þá skammast hún sín fyrir mistökin
og segir: „Ertu íslendingur?" Þá svarar mað-
urinn, mjög feimnislega: „Já, ég er bara ís-
lendingur.“ Og það er þetta „bara“ sem mér
finnst svo grátbroslegt, þessi minnimáttar-
kennd okkar. Við verðum að losna við hana,
og það gerum við ekki nema við búum til
eitthvað sjálf sem okkur þykir einhvers virði.
Þannig verðum við almennilegar manneskj-
ur, sagði Þráinn Bertelsson að lokum.
Marteinn St. Þórsson
42