Þjóðlíf - 01.06.1989, Blaðsíða 44

MENNING
Mér líður vel
fyrir austan
Segir Ríkharður Valtingojer,
sem búið hefur á Stöðvarfirði
síðustu árin
Ríkharður eða réttu nafni Richard, hefur
búið hér um árabil. Hann er myndlistarmað-
ur og kennari við Myndlista- og handíða-
skóla íslands. Hann býrmeð fjölskyldu sinni
á Stöðvarfirði, þar sem þau opnuðu nýlega
gallerí, hið fyrsta á Austfjörðum. Galleríið
ber nafnið Snærós. Slíkt frumkvæði er mik-
illar athygli vert og lék okkur hugur á að
fræðast meira um listamanninn sem kemur
frá Austurríki.
Hvað hefurðu búið hérna lengi?
— í næstum 30 ár.
Hvað er það heist sem þú telur að hafi haft
áhrif á líf þitt og list hérna?
— Ég hef mjög mikið lært. Fyrstu tvö árin
var ég til sjós og þar lærði ég margt. Ég vann
störf sem ég hafði ekki kynnst áður og vinn-
an var erfið.
Og múrallinn vafalaust mjög úlíkur því
sem þú þekktir.
— Já, það var auðvitað sjórinn og svæðið
þröngt sem 10-20 manns þurftu að athafna
sig á. Ég fann mjög sterkt hvernig munaði
um hvern einasta rnann. Allir höfðu ák-
veðnu hlutverki að gegna. Mér fannst það
ákaflega heillandi, líka að vera í burtu. Og
víðátta sjávarins auðvitað. Eftir þessi tvö ár
sneri ég aftur til Austurríkis. Vinir mínir
héldu því fram að ég hefði breyst mikið en
sjálfur fann ég ekki fyrir því. Þeir höfðu hald-
ið áfram á sínu sviði, en ég upplifað svo
mikið á sjónum og lífsviðhorf mitt gjör-
breyst. Ég notaði tímann á sjónum til þess að
lesa, — las gífurlega mikið og hugsaði mikið.
Ég málaði ekkert í þessi tvö ár. Það var
enginn tími til þess, nema hvað ég gerði ein-
staka skissur.
Hvað varð til þess að þú hættir á sjónum?
— Það var tiltölulega erfitt að hætta, en ég
komst að því að ég gat ekki hugsað mér að
gera sjómennskuna að ævistarfi. En á eftir í
a.m.k. hálft ár varð ég að fara á hverjum degi
niður að höfn og mátti ekki sjá togara án þess
að óska þess að ég væri um borð. Þetta var
rómantískur tími.
Ég kom hingað strax eftir skóla og á ís-
landi flest að þakka. Ekki bara vegna þess að
ísland hafi gefið mér svo rnikið, heldur
vegna þess að ísland skýrir afstöðu mína til
Austurríkis og annarra landa. Ég hef notað
ísland sem viðmiðunarpunkt eins og Austur-
ríki. Ef maður þekkir tvo punkta er auðvelt
að finna þann þriðja!
Umhverfið hef ég mikið notað í myndum
mínum til þess að túlka skoðanir mínar og
þar á Island stóran þátt. A öllum mínum
skólaárum málaði ég ekki eina einustu lands-
lagsmynd. Það var ekki í tísku. En þegar ég
kom hingað þurfti ég að melta þetta og kom-
ast nær umhverfinu. Pá fór ég að mála lands-
lag og í um þrjú ár málaði ég einungis lands-
lag. Ég málaði það af mikilli hrifningu, í
stórum einföldum flötum, í línum sem við
sjáum ekki vegna gróðurs og grjóts. Ég bein-
línis þurfti að mála landslag. Síðan hætti ég
því í lengri tíma, en notaði það síðan aftur til
að sýna hvað við værum að gera við landið,
hvernig við værum að eyðileggja það. Þá
notaði ég landslagið stundum sem andstæðu
t.d. setti lík í landslag, til að túlka geggjun
þess sem maðurinn er að gera. Núna uppá
síðkastið hefur það enn á ný komið inn í
myndirnar mínar en í öðru formi, t.d. mynd-
irnar „ofan þoku“, sem eru landslag í sinni
upprunalegu mynd, form þar sem maðurinn
hefur hvergi komið nærri, ekkert sett í, engin
rómantík. E.t.v. landslag eins og ekki er
hægt að upplifa það, en virkar eins og þyngd-
arpunktur á það sem við erum að gera við
landið.
I kristnum löndum er farið illa með land
og fólk. Það er skrýtið að einmitt í kristinni
trú skuli manninum vera ætlað að drottna
yfir náttúrunni og það er reynt að leysa hann
út úr henni, gera hann betri eða meiri en tré
eða dýr. Þetta er ein hlið heimspeki og trúar.
Núna búurn við yfir tækni til að drottna yfir
jörðinni. Tæknin getur eyðilagt hana og
snúist þannig gegn okkur af því að við eigum
ekki að drottna yfir henni, engu. Maðurinn
skapar ekkert og á þess vegna ekki að
drottna yfir neinu. Lengi vel fannst mér eini
kostur kristinnar trúar vera að hún boðar ást

á náunganum. En ég fann út að sá boðskapur
var algjörlega út í hött. Ef maður elskar sína
nánustu er það geysimikið. Það er kannski
hægt að segja að maður beri virðingu fyrir
náunga sínum, það er nógu erfitt, en að
elska, það er geggjun! Það er vonlaust. En
þetta er sá boðskapur, sem ég ólst upp við.
Ég stundaði nám í kaþólskum klausturskóla
á menntaskólaárum mínum. Ég var bara
ósköp venjulegur strákur, en í lok hvers
skólaárs var sagt að nú væri ég endanlega
rekinn. En ég átti sterka aðila að og var
þarna í fimm ár.
Þú hefur þá reynt að mótmæla boðskap
trúar þinnar?
— Ég þurfti þess ekki. Ég var áhorfandi.
Við urðum að skrifta einu sinni í viku, en
einhvern veginn var það svo skrýtið að allt
sem mér fannst gott, fannst þeim ekki.
Seinna, svona á árunum 1972-79 aðhylltist ég
sósíalisma og vildi breyta heiminum. Síðan
missti ég trúna á að það væri hægt. Ef manni
tekst að breyta afstöðu sinni gagnvart sínum
nánustu er mun meira áorkað. Að geta verið
almennilegur við sína nánustu er heilmikið,
-að vera góður.
Hvað áttu við með góður?
— T.d. að ala börnin þannig upp að við
höfum tíma fyrir þau og lítum á þau sem
jafningja og gerum líf okkar heima að uppá-
komu á hverjum degi. Dagur sem endar leið-
inlega er tapaður dagur. Ég er ekki að tala
um að vera góður í kristilegum skilningi, sem
er náttúrlega algjörlega „far out“ (fráleitt),
heldur að reyna að fá eitthvað út úr hverjum
44