Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1963, Side 38

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1963, Side 38
TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR landið. Hann skildi það í einni sjón- hendingu. . . . Og þar sem Asgrímur opnaði mönnum hin stóru svið, jökla, fjalla og víðerna, stakk Kjarval trön- um sínum niður í miðri fjallsskrið- unni, þar sem stundum var hvorki forgrunnur né himinn, og þjóðin lærði enn að sjá hið þúsundfalda í nálægð landsins. Og lítum enn nær okkur: Á kreppu- árunum um 1930 kom fram ný lista- mannakynslóð. Rómantík sjálfstæðis- baráttunnar var liðin hjá, nakin og nærtæk vandamál þrengdu hvarvetna að hinu unga þjóðfélagi. Hlutverk myndlistarinnar varð nú að sam- sama manninn hinu nána umhverfi sínu, kenna honum að meta ný gildi, opna augu hans fyrir myndríkinu í hversdagsleikanum. Þorpsmyndir Snorra Arinbjarnar, hafnarmyndir Þorvalds, sjómannamyndir Schev- ings, samstillingar fátæklegra hluta, — allt vann þetta að því að móta af- stöðu manna í nýju félagsfélagsum- hverfi, að skapa nýja manngerð. Salka Valka er analógiskt dæmi úr bókmenntunum, enda frá sama tíma. Því hef ég stiklað á þessum sögu- legu atriðum, að ég ætla nú að bera fram þá spurningu, hvert sé þjóðfé- lagslegt hlutverk myndlistarinnar í dag. Er það eitthvert, eða er hin ó- hlutlæga list aðeins dýrkuð sjálfrar sín vegna? Þá skulum við fyrst af öllu athuga hinar þj óðfélagslegu forsendur. Ef við ættum að einkenna hugtakið nú- tími, t. d. miðað við tímann fram til 1930, myndum við sennilega helzt staldra við tvennt: hina háþróuðu verktækni, sem leiðir í senn af sér og veldur síaukinni sérhæfingu einstakl- inganna í samfélaginu, og í síðara lagi hin bættu lífsskilyrði sem menn eiga nú við að búa, ekki aðeins hvað hið efnalega snertir, húsakost og starfsaðstöðu, heldur einnig almenn- ari lýðréttindi á flestum sviðum. Og framfaramöguleikarnir í þessa átt blasa enn við í heillandi ómæli sínu, þegar tæknin verður í sannleika orð- in eign og hagsbót fjöldans. Nútím- inn táknar okkur því nýja stöðu mannsins í samfélaginu. Og svo sem ávallt áður hlýtur það hér að vera sögulegt hlutverk listarinnar að gœða þróunina andlegu inntaki, breyta ytri sannindum í lífsviðhorf, móta nýja manngerð, sem byggi í fegurðarmati sínu á gildum nýrra aðstœðna. Og um leið og listin breytir hinum tækni- legu ávinningum í andleg verðmœti, sáir hún hugmyndum nýrrar fram- þróunar. Hefur listin fullnægt þessu hlut- verki, gerir hún það í þjóðfélagi okk- ar? Nútímamyndlist leggur liöfuð- áherzlu á þrennt: í fyrsta lagi afdrátt- arlausan hreinleika þeirra meðala sem hún notar: liti, form og efní. Ekkert á að sýnast, heldur að koma fram eðli sínu samkvæmt. Hér er tæknihyggja aldarinnar spegluð á 28
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.