Gerðir kirkjuþings - 1990, Síða 92

A. SKILGREINING DAUÐA
I.
Dauðinn felur það alltaf í sér að einhver lífsstarfsemi sé hætt endanlega og
óafturkræft. Þessi lxfsstarfsemi hefur oftast verið lögð að jöfnu við, eða hún talin
endurspegla, tiltekna lykilstarfsemi líffæra, sem er líkamleg undirstaða lífsins. Dauðinn
hefur verið ákvarðaður með tilliti til einhverra líkamlegra skilmerkja dauða, sem eru
mælanleg merki þess að lykilstarfsemin sé hætt og að hún sé óafturkræf.
Frá fornu fari hefur hjarta- og öndunarstarfsemi verið lögð að jöfnu við
lífsstarfsemi manns og tvennt hefur einkum verið haft til marks um það hvort maður sé
látinn: hjarta hans sé hætt að slá og hann sé hættur að anda. Þetta voru hefðbundin
skilmerki dauða, því engin ráð voru til að fá hjarta og öndunarfæri til að starfa á ný.1
Tæknilegar framfarir í læknisfræði á síðustu áratugum hafa neytt menn til þess að
endurskoða þessi skilmerki og þann skilning sem liggur þeim að baki. Þótt hjarta- og
öndunarstarfsemi hætti, þá þarf slíkt alls ekki að vera óafturkræft. Nú er orðið hægt að
viðhalda bæði starfsemi hjarta og öndunarfæra með vélrænum hætti eða jafnvel setja
tækjabúnað í stað þessara líffæra. Oft hefur slíkur vélbúnaður fleytt sjúkum og slösuðum
úr lífshættu, en hann hefur einnig verið notaður til þess að viðhalda hjartslætti og öndun
sjúklinga í djúpu dái þar sem engin sálarstarfsemi, ekkert sálarlífi sér stað. Samkvæmt
hefðbundnum skilmerkjum dauða eru slíkir sjúklingar lifandi.
En ef öll sálarstarfsemi manneskju er endanlega hætt er hún þá ekki skilin við?
Sumir myndu staðhæfa að rétt væri að úrskurða hana látna. En við hvaða skilmerki dauða
er þá miðað - hvað er hægt að hafa til marks um það að allt sálarlxf hennar sé algjörlega og
endanlega úr sögunni? Aður en því er svarað verður að útskýra hvað átt er við með
sálarlífi. Það er erfitt að ná utan um þetta fyrirbæri með skilgreiningu, en það felur í sér
^Víða um lönd var þetta lengi lögbundin viðmiðun. í sumum Iöndum var raunar krafist sfðbúinna
dauðamerkja, svo sem stirðnunar og líkbletta til endanlegrar staðfestingar dauða og hefur þar
væntanlega ráðið óttinn við kviksetningu. Með nútímagreiningartækni má taka af öll tvímæli um
dauða manns löngu áður en slík dauðamerki koma fram.
89