Peningamál - 01.11.2009, Qupperneq 21

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
9
•
4
21
Aukið laust fé í fjármálakerfinu þarf ekki að vera vísbending um
aukna verðbólgu í framtíðinni ef það endurspeglar fyrst og fremst
aukna eftirspurn fjármálastofnana af varúðarástæðum. Til lengri tíma
litið er slík þróun hins vegar varhugaverð. Því þarf að vinda ofan af
útþenslu efnahagsreikningsins þegar eðlilegt ástand kemst á að nýju á
fjármálamörkuðum. Vöxtur innlends peningamagns í umferð (M3) að
undanförnu endurspeglar einnig að nokkru leyti aukna eftirspurn eftir
tryggum innlánum í kjölfar hrunsins. Heldur hefur þó hægt á ársvexti
M3 á undanförnum mánuðum og er hann nú tæplega 22%.3
Takmörkuð útlánastarfsemi og verulegur samdráttur
millibankaviðskipta
Mikil óvissa og viðleitni innlendra banka til að endurskipuleggja og
minnka eigin efnahagsreikninga í kjölfar bankahrunsins leiddi til þess
að ný útlán þeirra drógust saman. Traust milli markaðsaðila brast og
hnökrar mynduðust í miðlun lausafjár um hefðbundna farvegi milli-
bankamarkaða, eins og aukinn vaxtamunur milli millibankavaxta og
vaxta á ríkisvíxlum er vísbending um.4 Svipaða hegðun má sjá víða
um heim í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar. Hún var hins vegar
enn meira áberandi hér á landi vegna umfangs bankahrunsins. Velta á
innlendum millibankamarkaði hafði verið fremur takmörkuð fyrir hrun
en eftir það varð hún sáralítil og nánast engin frá vormánuðum þar til
nýlega að lítilsháttar lánaviðskipti til einnar nætur hófust á ný.
Innlánsvextir Seðlabankans besti mælikvarði á aðhaldsstig
peningastefnunnar
Takmörkuð notkun veðlána frá seðlabönkum dregur úr mikilvægi
svokallaðra stýrivaxta í miðlun peningastefnunnar. Þeir hafa því orðið
ófullkominn mælikvarði á aðhaldsstig peningastefnunnar. Innlánsvextir
seðlabanka, sem jafnan eiga að mynda vaxtagólf fyrir mismunandi
viðskiptaform seðlabanka, hafa að undanförnu gefið betri vísbendingu
um aðahaldstigið.5 Hér á landi hafa 7 daga veðlánavextir jafnan verið
nefndir stýrivextir, en undanfarna mánuði hafa vextir á viðskiptareikn-
ingum fjármálastofnana í Seðlabankanum tekið við því hlutverki, en
þeir eru nú 9,5%. Eftir að útgáfa innstæðubréfa Seðlabankans hófst á
ný undir lok september á vöxtum á bilinu 9,5% til 10% má segja að
virkir stýrivexir hafi legið á því bili.
Skammtímavextir lækka niður fyrir innlánsvexti
Á vormánuðum lækkuðu daglánavextir á millibankamarkaði niður
fyrir veðlánavexti Seðlabankans og að lokum niður fyrir innlánsvexti
bankans í sumar. Bankarnir virðast hafa nýtt sér rúma lausafjárstöðu
á markaði til að skrá sífellt lægri tilboð í millibankaviðskipti án þess
að eiga raunveruleg viðskipti á þeim vöxtum, enda var lausafjár-
staða þeirra svo rúm að þeir höfðu enga þörf fyrir að sækja lausafé
3. Miðað er við nýjustu upplýsingar sem eru frá september 2009.
4. Ólíkt því sem viðgengst í viðskiptum við seðlabanka eru ekki veð að baki slíkum milli-
bankalánum.
5. Þetta hefur t.d. verið viðvarandi ástand í Noregi um árabil en á nú við um önnur lönd eins
og Bandaríkin og Bretland.
0
2.000
4.000
6.000
8.000
10.000
12.000
14.000
16.000
18.000
AMFJD
M.kr.
Mynd III-3
Velta á millibankamarkaði með krónur
Daglegar tölur 1. desember 2008 - 30. október 2009
Heimild: Seðlabanki Íslands.
ÁJJM OS
Mynd III-4
Vextir Seðlabanka og skammtíma markaðsvextir
Daglegar tölur 1. janúar - 4. nóvember 2009
%
Vextir á veðlánum
Daglánavextir á millibankamarkaði
Meðalávöxtun tekinna tilboða við útgáfu ríkisvíxla1
Viðskiptareikningar
Daglánavextir
Vextir á 28 daga innstæðubréfum
1. Þar sem velta á eftirmarkaði með ríkisvíxla er lítil er hér eingöngu
um ávöxtunarkröfu í útboðum ríkisvíxla að ræða.
Heimild: Seðlabanki Íslands.
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
24
OSÁJJMAMFJ N
Mynd III-5
Vextir Seðlabanka og viðskiptabanka
Daglegar tölur 1. janúar - 4. nóvember 2009
%
1. Einfalt meðaltal. Vextir SPRON og nb.is eru teknir út eftir
21. mars 2009.
Heimild: Seðlabanki Íslands.
Vextir á veðlánum
Hæstu vextir peningamarkaðsreikninga1
Meðalvextir peningamarkaðsreikninga
viðskiptabankanna1
Viðskiptareikningar
Daglánavextir
Vextir á 28 daga innstæðubréfum
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
24
OSAJJMAMFJ N