Peningamál - 01.11.2009, Blaðsíða 32

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
9
•
4
32
í erlendum gjaldmiðlum á lágum vöxtum. Framboð slíks lánsfjár var
ríkulegt allt þar til að alþjóðlega fjármálakreppan skall á. Vegna þess
að ríflega helmingur fyrirtækja er eingöngu með skuldir í krónum og
verulegur hluti þeirra skulda eru óverðtryggð lán til skamms tíma eru
áhrif breytinga á óverðtryggðum vöxtum á stöðu fyrirtækja, einkum
smærri fyrirtækja, e.t.v. meiri en ætla mætti miðað við samsetningu
heildarskulda. Búast má við að áhrifin aukist næstu misserin.
Margir þættir leggjast á eitt um að halda aftur af almennri
atvinnuvegafjárfestingu ...
Fyrirtæki munu leitast við að styrkja stöðu sína með lækkun skulda
og vera varfærin í fjárfestingu næstu misserin. Fleira kann að draga
úr atvinnuvegafjárfestingu: framboð lánsfjár verður líklega takmarkað
enn um sinn, fjöldi atvinnugreina býr við vannýtta framleiðslugetu
og fjárfestum standa til boða ríkistryggðir fjárfestingarkostir í formi
skuldabréfa og innstæðna. Almenn óvissa um framtíðarhorfur er ekki
heldur til þess fallin að hvetja til fjárfestingar. Sóknarfæri ættu þó að
vera fyrir hendi í útflutningsgeiranum, þótt misjafnt sé hvort útflutn-
ingsfyrirtæki geti nýtt sér hagstætt gengi til að auka framleiðslu, eins
og fjallað var um í kafla II.
Seðlabankinn væntir þess að samdráttur almennrar atvinnuvega-
fjárfestingar, að undanskilinni fjárfestingu í áliðnaði og virkjunarfram-
kvæmdum, vari til loka næsta árs og að hlutfall hennar af landsfram-
leiðslu verði helmingi lægra en sögulegt meðaltali (sjá myndir IV-16
og IV-17).
Niðurstöður viðhorfskönnunar Capacent Gallup, sem gerð var
í september sl. meðal stjórnenda í 400 stærstu fyrirtækjum landsins,
bera vott um þá svartsýni sem hefur ríkt meðal þeirra frá banka-
hruninu (sjá mynd IV-15). Þær benda til þess að fjárfesting fyrirtækja
gæti dregist saman um meira en 40% í ár og um þriðjung á næsta ári,
eða álíka mikið og í grunnspánni.
... og óvissa er um hvort af stórframkvæmdum verði
Í spám Seðlabankans sem hafa birst á þessu ári hefur verið dregin
upp sú mynd að fjárfesting sem tengist álversframkvæmdum myndi
vega upp á móti verulegum samdrætti annarrar fjárfestingar. Svo
er enn í þeirri spá sem hér er kynnt. Gert er ráð fyrir fjórðungsvexti
atvinnuvegafjárfestingar á næsta ári, sem er drifinn áfram af tvöföldun
stóriðjufjárfestingar milli ára. Nokkrum vexti er ennfremur spáð á árinu
2011 og lítils háttar samdrætti á árinu 2012. Hlutur atvinnuvega-
fjárfestingar í landsframleiðslu verður engu að síður undir sögulegu
lágmarki allt spátímabilið.
Í forsendum grunnspár Seðlabankans er að þessu sinni ekki gert
ráð fyrir virkjunum í Neðri-Þjórsá og stóriðjufjárfesting á árunum 2011
og 2012 er nokkru minni, auk þess sem gert er ráð fyrir að fjárfestingu
í netþjónabúum seinki. Aukin óvissa hefur skapast um áform um stór-
iðjuframkvæmdir í Helguvík og ýmsar aðrar stórframkvæmdir, m.a.
vegna erfiðra fjármögnunarskilyrða. Þess vegna er að þessu sinni birt
fráviksspá þar sem gert er ráð fyrir frekari töf á stóriðjuframkvæmdum
(sjá nánar í kafla I).
1. Grunnspá Seðlabankans 2009-2012.
Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.
Magnbreyting frá fyrra ári (%)
Mynd IV-16
Þróun fjármunamyndunar og framlag
helstu undirflokka hennar 2000-20121
Fjármunamyndun alls
Atvinnuvegir án stóriðju
Stóriðja
Íbúðarhúsnæði
Hið opinbera
-50
-40
-30
-20
-10
0
10
20
30
40
‘12‘11‘10‘09‘08‘07‘06‘05‘04‘03‘02‘01‘00
1. Grunnspá Seðlabankans 2009-2012. Skyggðu svæðin sýna tímabil
þar sem framleiðsluslaki er fyrir hendi skv. mati Seðlabankans.
Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.
Prósentur
Mynd IV-17
Hlutfall atvinnuvegafjárfestingar af
VLF 1991-20121
Frávik frá meðaltali 1970-2007
-10
-5
0
5
10
15
‘11‘09‘07‘05‘03‘01‘99‘97‘95‘93‘91
Atvinnuvegafjárfesting
Atvinnuvegafjárfesting án stóriðju
Mynd IV-15
Væntingar stjórnenda 400 stærstu
fyrirtækja landsins1
3. ársfj. 2002 - 3. ársfj. 2009
1. Vísitalan reiknast skv. eftirfarandi formúlu: ((Mjög góðar + Frekar
góðar) / (Mjög góðar + Frekar góðar + Frekar slæmar + Mjög slæmar))
*200
Heimild: Capacent Gallup.
Vísitala
Vísitala efnahagslífsins
Vísitala efnahagslífsins eftir 6 mánuði
Vísitala efnahagslífsins eftir 12 mánuði
0
50
100
150
200
250
2009200820072006200520042003‘02