Peningamál - 01.11.2009, Síða 35

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
9
•
4
35
V Fjármál hins opinbera
Vöxtur samneyslu á fyrri helmingi árs var töluvert meiri en Seðlabankinn
spáði í ágúst. Fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár gerir ráð fyrir aðlögun
opinberra fjármála að miklum samdrætti skattstofna og stórauknum
skuldum ríkissjóðs. Aðgerðirnar miða að því að ná hratt fram afgangi á
frumjöfnuði til að stöðva skuldasöfnunina og tryggja þannig sjálfbærni
opinberra fjármála til lengri tíma. Aðhaldsaðgerðirnar eru heldur meiri
en gert var ráð fyrir í síðustu spá Peningamála og munar þar mestu um
hækkun beinna skatta. Gangi áætlanir stjórnvalda eftir mun afkoma
hins opinbera batna mikið á spátímabilinu og skuldir ná hámarki á
næsta ári en taka síðan að lækka aftur.
Útgjöld hafa ítrekað farið fram úr áætlunum
Stjórnvöldum hefur reynst erfitt að halda aftur af útgjöldum und-
anfarin ár og á það einnig við í ár. Samkvæmt fjárlögum þessa árs áttu
útgjöld ríkissjóðs að vera 556 ma.kr. en nú er áætlað að þau verði um
6% meiri eða 589 ma.kr. Sú ríkisstjórn sem sat við völd árið 2004 setti
sér fjármálareglu um að vöxtur samneyslunnar mætti ekki vera meiri
en 2% að magni til á ári. Framkvæmd þessarar reglu gekk illa og hefur
vöxtur samneyslunnar jafnan verið vel yfir því sem reglan kvað á um.
Samneyslan meiri en búist var við
Samneysla hefur vaxið um 0,4% að magni til samkvæmt fyrstu tölum
Hagstofu Íslands fyrir fyrri helming þessa árs. Þetta er töluvert meiri
vöxtur en Seðlabankinn spáði í ágúst, þegar gert var ráð fyrir 2,3%
samdrætti á árinu. Í spánni sem hér er birt er gert ráð fyrir 1,2% sam-
drætti samneyslu milli ára. Í henni hefur verið tekið tillit til þess að fjár-
málaráðuneytið hefur brugðist við verri afkomu en áætlanir gerðu ráð
fyrir. Aðhald var aukið með sértækum aðgerðum upp á 22 ma.kr. þar
sem um 40% eiga að fást með niðurskurði útgjalda en afgangurinn
með auknum tekjum.
Aðhaldsaðgerðir meiri en gert var ráð fyrir
Fjárlagafrumvarp ársins 2010 ber það með sér að vaxtakostnaður af
miklum skuldum ríkissjóðs ryður burt útgjöldum til annarra málaflokka.
Niðurskurður hefðbundinna útgjalda er mikill. Einnig eru skattahækk-
anir boðaðar í frumvarpinu. Umfang aðhaldsaðgerðanna er 30 ma.kr.
meiri en gert var ráð fyrir í þeirri spá sem birtist í síðustu Peningamálum.
Samkvæmt efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins
sl. vor var talið nauðsynlegt að grípa til 56 ma.kr. aðhaldsaðgerða.
Seðlabankinn taldi það ekki nægjanlegt til að ná tilætluðum bata á
frumjöfnuði. Því var gert ráð fyrir 90 ma.kr. aðhaldsaðgerðum í síðustu
spá. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár nema aðhaldsaðgerðir
120 ma.kr. og tekur spáin nú mið af því.
Afgangi á frum- og heildarjöfnuði náð ári fyrr
Á tekjuhlið er hækkun beinna skatta í fyrirliggjandi spá meiri en gert
var ráð fyrir í síðustu spá en áætluð hækkun óbeinna skatta breyt-
ist minna. Markmið efnahagsáætlunarinnar er að ná fram afgangi á
frumjöfnuði árið 2011 og á heildarjöfnuði 2013. Erfitt er að leggja mat
Opinber fjárfesting (h. ás)
Samneysla (v. ás)
Mynd V-1
Hlutfall samneyslu og opinberrar fjárfestingar
af landsframleiðslu1
% af VLF % af VLF
1. Grunnspá Seðlabankans 2009-2012.
Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.
20
21
22
23
24
25
26
27
28
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
4,5
5,0
‘11‘09‘07‘05‘03‘01‘99‘97‘95‘93‘91
Mynd V-2
Samneysla hins opinbera
Á föstu verðlagi, 2000-20121
Ma.kr.
1. Grunnspá Seðlabankans 2009-2012.
Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.
150
160
170
180
190
200
210
220
‘12‘11‘10‘09‘08‘07‘06‘05‘04‘03‘02‘01‘00
Mynd V-3
Fjárfesting hins opinbera
Á föstu verðlagi 1998-20121
Ma.kr.
1. Grunnspá Seðlabankans 2009-2012.
Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.
10
15
20
25
30
35
40
‘12‘11‘10‘09‘08‘07‘06‘05‘04‘03‘02‘01‘00‘99‘98