Lifandi vísindi - 04.04.2016, Blaðsíða 32

1
4
2
3
4 · 2016 | Lifandi vísindi |
HEILINN ÖRVAST
Með vaxandi aldri missa taugungar heilans
getuna til að vaxa og mynda nýjar
tengingar. Þannig að heilinn á erfiðara með
hugsun og nám. Ungt blóð eykur gegnumstreymi
í heila gamalla músa um helming og gerir þær
langtum færari við að bera kennsl á nýja lykt.
Gamlar mýs á yngingarkúr
Sérfræðingar sauma gamlar og ungar mýs saman eins og síamstvíbura til þess að blanda
blóði þeirra saman. Æðar músanna eru tengdar þannig að dýrin skiptast á boðefn-
um. Ung og spræk boðefni frá ungri mús fara
þannig inn í gamla slitna mús og gera kraftaverk
þegar mýsnar nýta sama blóðið.
Ein ung og ein gömul
mús eru saumaðar
saman. Með þurrís er vöðva-
vefur á fæti gömlu músarinnar
skaddaður. Sárið grær hratt.
Skýring: Gamla músin fær
óþekkta yngingarþætti úr blóði
þeirrar ungu.
Tvær ungar mýs
eru saumaðar
saman á síðunni sem
tengir blóðrás þeirra
saman. Með þurrís
skaða sérfræðingar
vöðvavef á öðrum fæti
annarrar músarinnar.
Sárið grær hratt.
Tvær gamlar mýs
eru saumaðar
saman svo að þær deili
blóðrás. Með þurrís
skaða sérfræðingar
vöðvavef á fæti annarr-
ar. Sárið grær illa.
Ung
Gömul
Ung
Gömul
Þurrís
Þurrís
þefa uppi afbrotamenn í óbyggðum. Þetta
leynilögreglustarf sendir vísindamenn í afar
flókna eftirleit, því í blóðrás okkar er að
finna milljónir af litlum sameindaslúðrur-
um, uppleystum í blóðvökvanum. Blóðvökv-
inn stendur fyrir um helmingi af rúmtaki
blóðsins en sundurleit blanda af blóðflögum,
prótínum, glúkósa, hormónum, steinefnum
og koltvísýringi telja samanlagt um 5%.
Þessar fjölmörgu sameindir sinna hver sínu
hlutverki og nýta sér blóðrásina eins og flók-
ið netverk af stórum og smáum flutnings-
leiðum sem ná út í hvern krók og kima lík-
amans. Eftirstandandi 45% innihalda síðan
eigin frumur blóðsins – rauð blóðkorn sem
flytja lífsnauðsynlegt súrefni um líkamann
og hvít blóðkorn sem berjast gegn óvinum
eins og sýkingum og bakteríum.
Nýtt blóð yngir gamlar mýs
Blóðið tekur þó sífelldum breytingum og lík-
aminn eykur t.d. framleiðslu hvítra blóð-
korna þegar maður veikist. Þegar rauði vökv-
inn dælist í gegnum lifur, nýru og innyfli þín
safnast upp litlar sameindir frá líffærum
þínum sem má nýta eins og blóðvísa. Því
getur blóðsýni úr gömlu fólki verið fullt af
allt öðrum efnum en blóðsýni úr nýfæddum
einstaklingi. Öldrunin setur greinileg spor í
blóðið og það eru þessar leifar sem vísinda-
menn hyggjast rannsaka nánar.
Framtakssamt teymi vísindamanna við
Harvard háskólann í BNA lét sér ekki nægja
að bera einvörðungu saman misgömul blóð-
sýni heldur saumaði það saman gamlar og
ungar mýs eins og síamstvíbura. Vísinda-
mennirnir tengdu æðakerfi dýranna saman
þannig að blóð þeirra blandaðist. Blóð ungu
músarinnar rann um æðar þeirrar gömlu og
gerði kraftaverk. Eldri músin yngdist upp
rétt eins og hún hefði drukkið af æsku-
lindinni. Gamla hjartað dælir nú blóði með
nýfengnum krafti, slitin bein gróa hraðar og
gamli músaheilinn lærir skjótt nýjar brellur.
Boðefni halda líkamanum ungum
Í samansaumuðum æðum músanna hafa
vísindamenn komið auga á undraefni
þeirra og þær eiga örðugara með nám.
Ætlunin er því að skola elliglapasam-
eindinni út úr líkama alzheimersjúklinga
með ungu blóði sem er einnig fullt af marg-
víslegum, gagnlegum blóðefnum.
Vísindamenn leita þannig að sökudólg-
um í blóðinu, rétt eins og þegar blóðhundar
Ungt bló
ð græðir

gamla m
ús
Gömul
Ung
Þurrís
SH
UT
TE
RS
TO
CK
O
G
CL
AU
S
LU
N
AU
Print: m
v Status: 750 - Sprog godkendt Layout:M
V Red.sek:RIJ
31