Lifandi vísindi - 04.04.2016, Blaðsíða 59

| Lifandi vísindi | 4 · 2016
SVIPAR TIL FLUGVÆNGJA
Spaðarnir virka svipað og flugvéla-
vængir. Vindur skapar þeim lyftikraft
sem snýr vindmyllunni. Snúnings-
orkunni er svo breytt í rafstraum.
TRÉ HAFA LÍKA
SVITAHOLUR
Sviti:
Tré draga vatn frá rótunum, alla
leið upp í laufblöðin. Nokkuð af
vökvanum fer út um eins konar
svita- og öndunarholur.
Uppgufun:
Af laufblöðum geta allt að 5 lítr-
ar vatns gufað upp af hverjum
fermetra á dag. Af birkitré með
um 4 fermetra laufkrónu gufa
þannig upp um 250 lítrar á dag.
Birkisafi er steinefnaríkur
og vel drykkjarhæfur.
Af hverju blæðir trjám á vorin?
INN Í TÆKNINA
Sé grein skorin af lauftré, blæðir safi úr sárinu
bæði að vori og hausti. Blæðingin verður þó
meiri að vori, þegar vatnsmagn eykst í trénu.
Tréð er þá nývaknað af vetrardvala og er að dæla
miklu af vökva og næringarefnum frá rótunum,
upp stofninn og út í greinar og brum til að mynda
laufblöð. Safinn stígur upp á við af svo miklum
krafti að vökvi streymir úr sárinu, sé sagað í það.
Að vísu stöðvar tréð þessa blæðingu sjálft en
ekki ætti að snyrta tré á laufgunartíma, þegar
vöxtur og orkuþörf eru mest.
Útreikningar sýna að vindmyllur
ná 10% meiri orku úr tveimur
spöðum en einum. 3-4% bætast
við með þriðja vængnum en að-
eins 1-2% með þeim fjórða.
Spaðarnir eru dýrir og mest hag-
kvæmni næst með þremur.
?
3. Vindurinn skapar mismunandi
þrýsting við spaðann, hærri
þrýsting að neðan en lægri þrýsting
að ofan. Munurinn gefur lyftikraft
sem togar í spaðann og kemur hon-
um á hreyfingu.
2. Vindmótstaðan
eykst eftir því sem
vindurinn hittir á
stærri flöt. Rétt hann-
aður spaði gefur alltaf
miklu meiri lyftikraft
en vindmótstöðu.
1. Vindurinn skellur á spöðun-
um framan frá. Spaðarnir eru
hallandi, rétt eins og flugvéla-
vængir. Hallinn er vélstýrður og
fer eftir vindátt og vindhraða.
CL
AU
S
LU
N
AU
SH
UT
TE
RS
TO
CK
Af hverju eru
vindmyllur
með þrjá spaða?
58
SPURNINGAR OG SVÖR