Íþróttablaðið - 01.11.1979, Qupperneq 45

og íþróttafélög (team doctors).
Gildir þetta bæði fyrir áhuga og
atvinnumenn. Ekki er þar um
neina skipulagða sérgrein eða
sérmenntun í íþróttalæknisfræði
að ræða og virðist tilviljun ráða
hvers konar læknar veljast til
þessara starfa. Algengast mun þó
að beina- og liðskurðlæknar og
endurhæfingarlæknar gegni
þessu hlutverki. Háskólaíþróttir
njóta góðs af almennri heilsu-
verndarþjónustu við skólana, en
ekki er þar almennt skyldueftirlit
með íþróttamönnum. Á fræði-
lega sviðinu eru framfarir mjög
stórstígar í Bandaríkjunum og
margir háskólar hafa kennara-
embætti í íþróttalæknisfræði og
skyldum greinum.
Til er alþjóðasamband um
íþróttalæknisfræði, Federation
International Medicosportiv,
samband íþróttalæknafélaga
einstakra landa. Sambandið
gengst fyrir alþjóðlegum ráð-
stefnum um íþróttalæknisfræði.
Svið íþróttalæknisfræði — skil-
greining:
Einhverjum gæti nú dottið í
hug að spyrja: Hvers vegna þarf
sérstaka íþróttalækna og íþrótta-
læknisfræði?
Svarið við þeirri spurningu er
einfalt: íþróttameiðsli hafa í eðli
sínu vissa sérstöðu og þörf
íþróttamanna fyrir fljóta og virka
greiningu, meðferð og endur-
hæfingu er miklu brýnni en
flestra annarra, af tveimur
ástæðum aðallega:
1. Tíminn, sem tapast frá
keppni og þjálfun meðan með-
ferð fer fram, er mjög dýrmætur.
Talið er að 3ja vikna hlé frá æf-
ingum geti kostað um 50%
minnkun á þoli og um 20-30%
minnkun á vöðvakrafti á vel
þjálfuðum íþróttamanni.
Allt að tvöfalt lengri tíma getur
tekið að ná aftur sama þjálfunar-
stigi.
2. íþróttamaður getur ekki
hafið keppni að nýju fyrr en hann
hefur náð 100% bata.
Það er staðreynd að meiðsla-
tíðni er hærri meðal íþrótta-
manna en almennt gerist í þjóð-
félaginu. Sum meiðslanna líkjast
þeim, sem almenningur hlýtur í
dagsins önn, en stór hluti þeirra
er sérkennandi fyrir íþróttaiðk-
endur og jafnvel fyrir iðkendur
sérstakra íþróttagreina. Skilning-
ur á orsökum og heppilegustu
meðferð, svo ekki sé minnst á
möguleika til fyrirbyggjandi að-
gerða, krefst þess, að læknirinn sé
vel kunnugur íþróttaiðkunum,
þeim aðstæðum, sem þær fara
fram við og jafnvel náinnar
þekkingar á einstökum íþrótta-
greinum. Þessi ofannefndu atriði
skýra, hvers vegna almennir
læknar, sem ekki hafa áhuga á
íþróttum, ná oft lélegu sambandi
við meidda íþróttamenn og ná
fremur lélegum árangri með
læknisaðgerðum sínum, sem því
miður felast stundum í ummæl-
unum: „Tíminn læknar öll
mein.“ — „Taktu þér frí í mán-
uð“, eða jafnvel „Hættu þessu
bölvuðu sprikli“.
Um tíðni og eðli íþróttaslysa
hefur margt verið ritað. Haft er
eftir Mark Twain að eina lík-
amsræktin sem hann stundaði
hafi verið að fylgja tveim vinum
sínum, sem höfðu iðkað íþróttir,
til grafar. Þekktur norskur
prófessor í læknisfræði sagði
fyrir nokkrum árum í tíma-
ritsgrein, að flestir dæju í rúmi
sínu án þess að gera sér grein
fyrir, að með iðkun íþrótta
gætu þeir komist hjá því!
Þrátt fyrir slík ummæli snúast
fleiri og fleiri læknar um allan
heim á sveif með þeim, sem v:ilja
auka íþróttaiðkun almennings.
Menn gera sér ljóst, að nútíma
lifnaðarhættir stuðla stöðugt að
minni líkamsáreynslu og hreyf-
ingu, sem síðan virka neikvætt á
heilsufar fólks, einkum í svo-
nefndum velferðarríkjum. Hug-
myndin um hópíþróttir,
„TRIMM“, fær æ fleiri áhang-
endur, en aukin almenn þátttaka
í íþróttum mun óhjákvæmilega
valda auknum fjölda íþrótta-
meiðsla, sem meðhöndla þarf.
Stöðugt aukin samkeppni milli
einstaklinga og þjóða á íþrótta-
sviðinu, einkurn ef fjármunir eru
í boði eða þjóðarsómi liggur við,
eykur tíðni meiðsla meðal af-
reks-iþróttamanna.
Tíðni íþróttameiðsla er misjöfn
eftir íþróttagreinum. Hún er há í
ýmsum hópíþróttum, t.d. knatt-
spyrnu og í vissum skíðagreinum,
svonefndum alpagreinum, einnig
í kraftíþróttum eins og glímu og
lyftingum.
Lág er tíðnin hinsvegar í ýms-
45