Árbók Tryggingarstofnunar ríkisins - 01.12.1956, Side 148

146
á launum láglaunaðra starfsmanna ríkisins. Grunnlífeyrir hefur þannig hækkað um
30% frá 1947 til 1956, og á lífeyrinn greiðist vísitöluuppbót. Um árslífeyri ein-
staklings á I. verðlagssvæði 1947—1956 vísast til bls. 53 hér að framan og árbókar
1947—1953, bls. 72.
Árið 1947 koma einnig til sögunnar nýir bótaflokkar vegna elli, örorku og
dauða. Voru það ekkjubætur og ekkjulífeyrir og óendurkræfur barnalífeyrir. Þá
er tekið að greiða sjúkrasamlagsiðgjöld fyrir lífeyrisþega árið 1948, og loks hefst
greiðsla mæðralauna árið 1953. Um heildarfjárhæð þessara bóta vísast til töflu 19
á bls. 52—53.
Sjúkratryggingar.
Alþýðutryggingalögin frá 1936 ákváðu, að í hverjum kaupstað skyldi starfa
sjúkrasamlag. í hverjum hreppi utan sjúkrasamlagssvæða kaupstaða gat fimmti
hluti kjósenda krafizt atkvæðagreiðslu um, hvort stofna skyldi sjúkrasamlag. Árið
1943 var ákveðið með lögum, að á árinu 1944 skyldi fara fram atkvæðagreiðsla í
öllum þeim sveitarfélögum, sem ekki höfðu starfandi sjúkrasamlög.
Með almannatryggingalögunum 1946 var ákveðið að leggja sjúkrasamlögin
niður í árslok 1947, en í stað þeirra átti að koma heilsugæzla á vegum almanna-
trygginganna. Heilsugæzluna skyldu annast lieilsuverndarstöðvar, sjúkrahús og
lækningastöðvar, sem til þess væru viðurkennd af heilbrigðisstjórninni, en þar sem
ekki voru heilsuverndar- eða lækningastöðvar, skyldu héraðslæknar með aðstoð
annarra opinberra heilbrigðisstarfsmanna annast störf þeirra. Framkvæmd heilsu-
gæzlukaflans var frestað frá ári til árs, og sjúkrasamlög störfuðu áfram. Árið 1950
voru samþykkt lög, sem ákváðu, að stofnuð skyldu sjúkrasamlög í þeim hreppum,
sem ekki höfðu þá þegar starfandi samlag, og skyldu samlagsmenn njóta réttinda
eigi síðar en 1. október 1951. Enn var framkvæmd heilsugæzlukaflans frestað, og
með hinum nýju lögum um almannatryggingar 1956 var horfið frá liugmyndinni
og sjúkrasamlög látin annast heilsugæzlu áfram.
Samkvæmt lögunum frá 1936 voru allir þeir 16 ára og eldri, sem búsettir voru
á stöðum, þar sem sjúkrasamlag starfaði, tryggingarskyldir. Undanteknir voru þó
þeir, sem dvöldust í sjúkrahúsum eða heilsuhælum vegna alvarlegra langvarandi
veikinda. Þegar á næsta ári var sú breyting gerð, að fólk 67 ára og eldra var undan-
þegið tryggingarskyldunni. Þeir, sem höfðu tekjur, er fóru fram úr ákveðnu marki,
áttu ekki rétt á bótum frá sjúkrasamlagi. Síðar var þeim þó gefinn kostur á að
tryggja sér bótarétt gegn því að greiða tvöfalt iðgjald, og með lögum 1943 var
þessi mismunur samlagsmanna eftir tekjum þeirra afnuminn. Með lögunum 1956
varð gamla fólkið aftur tryggingarskylt. Þar eð börn samlagsmanna, yngri en 16
ára, sem eru á framfæri þeirra, eru sjúkratryggð með þeim og sjúkrasamlag skal
vera í hverjum kaupstað og í hverjum lireppi, nær sjúkratryggingin því nú til
allra, sem heimilisfang eiga í landinu. Iðgjaldagreiðsla fellur þó niður, meðan maður
dvelst í sjúkrahúsi eða hæli á kostnað ríkisframfærslunnar.
Tafla 66 veitir heildaryfirlit um sjúkrasamlög 1936—1956, fjölda þeirra, fjölda
samlagsmanna, reiknaðan eftir greiddum iðgjöldum, tekjur og gjöld samlaga og
eignir þeirra.
Það var eðlileg afleiðing hugmyndarinnar um að leggja niður sjúkrasamlögin,
að sjúkradagpeningar, sem tryggðir voru bæði launþegum og atvinnurekendum
með lögunum 1946, voru á vegum Tryggingastofnunarinnar, en ekki sjúkrasam-
laga. Þessu var breytt með lögunum 1956 þannig, að frá ársbyrjun 1957 veittu