Skógræktarritið - 15.12.1993, Blaðsíða 105

1-4.
Söfnun á plöntum með eftirsótta
eiginleika, aðallega frá
garðpiöntuframieiðendum.
5.
Plöntur ræktaðar við eins skilyrði.
6-7.
Mikilvægir eiginieikar plantna metnir
og mældir.
8.
Bestu klónar vaidirtil áframhaidandi
rannsókna.
9-12.
Leitað að bakteríu-, sveppa- og
veirusjúkdómum.
13.
Vai á heilbrigðum plöntum.
14-15.
Veiruræktun.
16.
Sjúkdómahreinsun með vefjarækt
(örfjölgun).
i 7-20.
Enn frekari ieit að sérstökum
sjúkdómum.
21.
Kjarnaplanta er valin og sett í
einangrun.
22.
Kjarnaplöntu fjölgað með græðiingum
sem ræktaðir eru á úrvaisstöð.
23-26.
Afkvæmi úrvalsplöntunnar seid tii
garðplöntuframleiðenda.
klónum er eytt. Kjarnaplantan er
sett í einangrun í gróðurhúsi og
nauðsynlegar athuganir eru gerð-
ar, t.d. stökkbreytingaathuganir.
Hinni útvöldu kjarnaplöntu er
fjölgað með græðlingum og þeim
komið fyrir f úrvalsstöð Dana í
Lunderskov á Suður-Jótlandi
(mynd 1). Kjarnaplöntunni er
viðhaldið á úrvalsstöðinni, hún
er notuð sem móðurplanta fyrir
úrvalsplöntur viðkomandi teg-
undar eða yrkis. Kjarnaplöntunni
er gefið nafn samkvæmt alþjóð-
legum nafnareglum og er lýst í
ýmsum fræði- og garðyrkjuritum,
þar sem lögð er áhersla á eigin-
leika, stærð og notagildi.
Græðlingar eða fræ af úrvals-
plöntu eru seld á úrvalsstöðinni
til garðplöntuframleiðenda.
Þessar plöntur eru sérstaklega
auðkenndar sem úrvalsplöntur
fyrir danskar aðstæður og og fá
aftan við fræðiheiti sitt auðkenn-
ið DAFO (Dansk forskning). Tæp-
lega 200 yrki af DAFO plöntum
eru nú þegar á markaðinum í
Danmörku (Brander 1990).
Plöntustaðall
fslenskur staðall er staðall sem
hefur verið staðfestur af Staðla-
ráði fslands (STRÍ). Staðall er
sérstakt opinbert skjal sem bygg-
ist á sameiginlegum sjónarmið-
um hagsmunaaðila. Hverjum og
einum er frjálst hvort hann notar
staðal eða ekki. Hagsmunaaðilar
eru með öðrum orðum ekki
skyldugir til þess að nota staðal,
og þvf er staðall ekki það sama
og reglugerð.
Staðlaráð íslands samþykkir
vinnu við það að leggja drög að
staðli. Undirbúningsvinnan er í
umsjón Staðlaráðs en hún er
unnin af nefnd skipaðri helstu
hagsmunaaðilum t.d. fulltrúum
frá framleiðendum, seljendum,
neytendum og opinberum aðil-
um. Lokadrög nefndarinnar eru
send Staðlaráði til umfjöllunar.
Það er staðfestingarnefnd
Staðlaráðs sem fer vandlega yfir
lokadrögin og gætir þess sérstak-
lega að allra hugsanlegra hags-
muna sé gætt. Staðall er síðan
staðfesturaf Staðlaráði fslands,
sem einnig sér um útgáfu á hon-
um.
Unnið er að þvf að samræma
landsstaðla aðildarríkja EB og
EFTA og semja Evrópustaðla.
Aðildarríki EB og EFTA eru
skyldug til þess að innleiða Evr-
ópustaðla í sínu heimalandi og
nema úr gildi sína gömlu lands-
staðla. Fyrir íslands hönd sér
Staðlaráð fslands um þessa sam-
ræmingarvinnu. Enginn Evrópu-
staðall um plöntuframleiðslu er
til.
Félag garðplöntuframleiðenda,
Skógræktarfélag íslands og Skóg-
rækt ríkisins létu í sameiningu
vinna að gerð plöntustaðals fyrir
tré og runna, og 1985 voru samin
ófullgerð drög að plöntustaðli
(Garðar R. Árnason 1985). Sumar
garðplöntustöðvar hafa stuðst
við fyrrnefnd drög að plöntu-
staðli. Þá hafa sumar gróðrar-
stöðvar innan skógræktar eða
garðplönturæktar notað sinn eig-
in plöntustaðal, einnig hafa verið
gerðir sérstakir plöntustaðlar
vegna útboða. íslenskur plöntu-
staðall samþykktur af Staðlaráði
fslands er ekki til, hvorki fyrir
garðplöntur né skógarplöntur.
ÓlafurS. Njálsson fagdeildar-
stjóri Garðyrkjuskóla ríkisins
lagði áherslu á það að plöntu-
staðall hefði ótvfrætt gildi fyrir
framleiðendur, skipuleggjendur
og neytendur. Plöntustaðall sam-
ræmir betur framleiðsluaðferðir
framleiðenda, gerir framleiðslu-
stýringu markvissari og auk þess
verða meiri möguleikar á sér-
hæfðri framleiðslu. Plöntustaðall
er einnig ákveðin vernd fyrir
neytendur og auðveldar þeim
verðsamanburð.
Katrín Ásgrímsdóttir, ræktun-
arstjóri Skógræktar ríkisins á
Hallormsstað, benti á mikilvægi
þess að ýmsir aðrir eiginleikar
plantna en útlitið geti ákvarðað
gæði þeirra. Útlitseiginleikar hafa
til langs tíma verið settir á odd-
inn við val á góðum plöntum, en
í ljós hefur komið að það getur
verið mjög misvísandi hvað varð-
ar gæði. Aðrir mikilvægir eigin-
leikar skógarplantna fyrir utan
útlit eru t.d. brumhvíld, ástand
róta og vaxtarrými. Á sfðustu
árum hefur mikil aukning orðið í
framleiðslu á skógarplöntum.
Afföll eftir útplöntun geta því
valdið verulegu fjárhagslegu tapi,
og því er nauðsynlegt að auka
eftirlit með gæðum plöntunnar.
Full ástæða er til þess að flýta
sem mest gerð plöntustaðals
fyrir fslenskar aðstæður og auka
þar með.kröfur til ræktenda
skógarplantna.
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1993
103