Skógræktarritið - 15.12.1993, Blaðsíða 90

ræktun hér á landi en fyrirrennar-
ar þeirra.
En nú bregður svo við, að 40-
50 ára gömul tré, sem bera þess
merki að hafa orðið fyrir stór-
felldum skemmdum af völdum
lúsarinnar á fyrri tíð og sem tórt
hafa með mestu harmkvælum,
virðast hin síðari ár hafa hrist af
sér lúsina. Sömuleiðis virðist
furulúsin að mestu horfin úr
stafafuru á landinu. Árið 1986 var
lús víða að finna á stafafuru, og á
landinu norðanverðu á allt að
þriðjungi trjáa (Aðalsteinn Sigur-
geirsson 1988). Á áttunda ára-
tugnum virtist furulús mjög vera
að færast í aukana á vestanverðu
landinu (Sigurður Blöndal 1980;
1981). Nú sér hennar hvergi
merki. Eftirfarandi möguleikar
eru fyrir hendi til að skýra þá
framför sem sjá má hjá skógar-
furum:
(I) - að veðurfar undanfarins ára-
tugar hafi verið skógarfuru hag-
stæðara en fyrr og að hún hafi
því átt auðveldara með að hrista
af sér lúsina.
(II) - að mótstöðuafl skógarfuru
gagnvart lúsinni ráðist að ein-
hverju leyti af æviskeiði trésins,
og að trén sem orðin eru 40-50
ára gömul hafi meiri burði til að
hrista af sér lúsina en yngri tré.
HEIMILDIR
AÐALSTEINN SIGURGEIRSSON
1988. Stafafura á fslandi. Ársrit Skóg-
ræktarfélags íslands 1988: 3-36.
BAKKE, A. 1961. Skogsinsekter. H.
Aschehoug & Co., Oslo.
BALDUR ÞORSTEINSSON 1980a.
Gróðursetningar 1941-75. Skógrækt-
arrit 2, Skógrækt ríkisins, Reykjavík.
BALDUR ÞORSTEINSSON 1980b.
Haukadalur í Biskupstungum. Skóg-
ræktarrit 4, Skógrækt ríkisins, Reykja-
vík.
(III) - að náttúrulegur óvinur
furulúsar hafi borist hingað á
síðustu áratugum og sé farinn að
halda lúsinni í skefjum.
(IV) - að hér hafi áður vantað
nauðsynlega sambýlissveppi
skógarfuru, en að þeir hafi borist
hingað og numið land á síðustu
árum eða áratugum.
Ekki verður hægt að útiloka
neinar þessara skýringa fyrr en
að undangengnum margra ára
rannsóknum og seinfenginni
reynslu. Hafin er vinna við slíkar
rannsóknir á okkar vegum og í
samvinnu við erlendar rann-
sóknastofnanir.
Lokaorð
Af fyrri grein um sama efni (Jón
Gunnar Ottósson 1988) mátti
skilja að dagar skógarfuru á fs-
landi væru senn taldir. Nú hefur
það gerst á þeim fimm árum sem
liðin eru frá ritun þeirrar greinar
að „skógarfuruleifar" eru víða að
rétta úr kútnum, lúsablesar orðn-
ir að þroskavænlegum trjám og
sumar skógarfurur farnar að sá
sér út af eigin rammleik. Framtíð-
in mun leiða f ljós hvort sú þró-
un haldi áfram, og hvort skóg-
arfuran verði aftur hafin til vegs
og virðingar meðal íslensks skóg-
ræktarfólks.
BALDUR ÞORSTEINSSON 1993. Skrá
yfir fræinnflutning 1932-1992 (óbirt
gögn).
BARNES, R.D., JARVIS, R.F.,
SCHWEPPENHAUSER, M.A.,
MULLIN, L.|. 1976. lntroduction, spr-
ead and control of pine woolly aphid,
Pineus pini (L.) in Rhodesia. Suid-Af-
rikaanse Bosboutydskrif 96: 1-11
BEIER, B. 1979. Forstzoologi.
Nucleus, Kobenhavn.
BERGAN, |. 1988. Furu fra ulike
breddgrader utplantet i et fjordstrok i
Troms. Rapp. Nor. inst. skogforsk.
5/88: 1-24.
Þakkarorð
Höfundar vilja þakka öllum sem
lögðu okkur lið við þetta verk.
Ágústi Árnasyni, Baldri Þor-
steinssyni og Jóni Geir Péturssyni
þökkum við fyrir aðgang að óbirt-
um skrám og gögnum. Árni
Bragason, Erling Ólafsson og
Haukur Ragnarsson lásu handrit-
ið yfir og eru þeim færðar bestu
þakkir fyrir.
SUMMARY
Remnant stands of Scots pine
(Pinus sylvestris L.) in Iceland.
The article discusses in general
terms the history of Scots pine
cultivation in Iceland and in-
festations of the pine woolly ap-
hid (Pineus piní Gmelin). Scots
pine was a major component of
exotic forest plantations in
Iceland during the period 1903-
1961. Heavy attacks by the pine
woolly aphid began in the early
1950s and decimated Scots pine
stands throughout the country.
Surviving trees have begun to
recover during the past decade,
for reasons unknown.
BERGAN, J. 1989. Overlevelse og
vekst hos furu fra fjord- og innland-
strok kultivert i ulike klimaomráder i
Troms og Finnmark. Rapp. Nor. inst.
skogforsk. 2/89: 1-40.
BEVAN, D. 1987. Forest Insects. For-
estry Commission. Handbook 1.
HMSO Books, London.
BOAS, J.E.V. 1923. Dansk forstzoo-
logi. Gyldendal, Kobenhavn.
CARTER, C.I. 1971. Conifer Woolly
Aphids (Adelgidae) in Britain. Bull.
For. Comm. Lond. No. 42.
CULLINEY, T.W., BEARDSLEY, J.W.,
)r. and DREA, J.J. 1988. Population
88
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1993