Skógræktarritið - 15.12.1993, Blaðsíða 99

árið, og síðan gerðar einstofna
árið eftir. Víðinn þarf að klippa
árlega tvö til þrjú fyrstu árin, svo
að hann verði vel greindur. Er þá
klipptur um það bil helmingur
árssprotans hverju sinni.
Á Jótlandi er talið æskilegt, að
klippa útjaðra beltanna á 4-5 ára
fresti til að beina krónuvextinum
upp á við. Þetta fyrirbyggir líka
að skugginn af slútandi greinum
geri neðri hluta beltisins of gis-
inn.2
Staða skjólbeltaræktar í dag
Samkvæmt jarðræktarlögum eiga
bændur rétt á styrkjum til skjól-
beltaræktar. Á þeim niðurskurð-
artfmum, sem við upplifum nú,
hefur fjármagn til framkvæmda
skv. jarðræktarlögum verið skorið
gffurlega niður. Nú er svo komið,
að lagaákvæði um ríkisstyrk til
skjólbeltaræktar er óvirkt. Samt
ertrúlega mikill meirihluti þjóð-
arinnar hlynntur því, að stuðlað
sé að skjólbeltarækt með ríkis-
styrkjum. Skjólbeltastyrkirnir
hafa hins vegar lent í sama pakka
- og þess vegna á sama skurðar-
borði - og t.d. styrkir til haug-
húsa. Niðurstaðan er því sú, að
þegar Alþingi ætlaði sér að skera
niður framlög til nýræktar túna
eða framræslu mýrlendis, lenti
hnífurinn í leiðinni á einu af
óskabörnum þjóðarinnar - skjól-
beltaræktinni, sem eins og önnur
trjá- og skógrækt nýtur mikillar
lýðhylli nú um stundir.
Af einstökum landshlutum var
langmest sett af skjólbeltum á
Suðurlandi, þau fjögur ár sem
ríkið styrkti framkvæmdir. Skv.
tölum frá Búnaðarfélagi fslands3
gróðursettu Sunnlendingar rúm-
lega 24 km af skjólbeltum árið
1988. Það var aukning um tæpa
7 km frá 1987. Af þessu má sjá,
að mikill framfarahugur var kom-
inn í bændur. Var jafnvel talað
um, að með samstilltu átaki í
skjólbeltarækt væri verið að stíga
slíkt framfaraspor í landbúnaði,
að annað eins hefði ekki gerst,
sfðan þúfnabaninn kom til sög-
unnar.
Öll ræktun verður árangursrfk-
ari f skýldu landi en á berangri og
þá jafnframt ódýrari. Sömuleiðis
verða snjóalög jafnari (og snjó-
ruðningur þar með ódýrari), hús-
hitunarkostnaður lækkar og fólki
og fénaði líður betur í skýldu
landi en á berangri.
Ræktun skjólbelta er hins veg-
ar fjárfesting til langs tíma og
nýtist mörgum kynslóðum. Því er
ekki óeðlilegt, að skjólbeltarækt
sé talin hagur alls samfélagsins
og njóti styrkja frá ríkisvaldinu.
Eigi ríkið að styrkja skjólbelta-
rækt, verður að tryggja að styrk-
irnir nýtist sem best. Því þarf að
setja ákveðnar reglur um ræktun-
ina sem og um hirðu og aðra
meðferð beltanna. Lfklega gæti
náðst pólitísk samstaða um, að
styrkir til skjólbeltaræktar á veg-
um bænda yrðu teknir upp aftur,
ef forsendum styrkveitinga yrði
breytt lítillega. Eftirfarandi breyt-
ingar gætu aukið fjárveitingar-
vilja Alþingis til málefnisins:
1) Fjárveiting til skjólbelta-
ræktar verði sérmerkt á fjárlögum
hvers árs og fari ekki í neitt ann-
að.
2) Styrkurinn verði ákveðin
upphæð á lengdarmetra í hverri
trjáröð og aðeins notaður einn
gjaldflokkur til að einfalda málið
(draga úr kostnaði við yfirbygg-
ingu).
3) Styrkur verði ekki greiddur
út, nema trjáröðin hafi náð 2 m
hæð og að beltið sé tryggilega
friðað fyrir búfjárbeit. Einnig
verði ákvæði um, að röðin sé
samfelld.
4) Viðkomandi bóndi skrifi
undir skuldbindingu um, að
hann muni aldrei brenna sinu í
landi sínu. Verði misbrestur þar á
og eldur hleypur í skjólbelti, sem
hlotið hefur styrk, endurgreiði
bóndinn þá styrki, sem veittir
hafa verið til ræktunarinnar með
vöxtum og verðbótum.
5) Upphæð styrksins verði
ákveðið hlutfall af öllum kostn-
aði við ræktunina (bæði kostnaði
við stofnsetningu og umhirðu).
Hins vegar verði girðingamálin
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1993
97