Skógræktarritið - 15.05.1999, Blaðsíða 101

Mynd 2. Lerkiáta finnst á evrópulerki á Hallormsstað, Halldór Sverrisson og Guð-
mundur Halldórsson ásamt Sigurði Blöndal, sem fylgdi okkur um skóginn á eftirlits-
ferð okkar í júní 1993. Mynd: Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir.
stig, og myndar fjölda vankynja
gróa í kolsvörtum gróhirslum er
sitja nokkrar í hnapp á þráða-
beðjum. Ég hef fundið slíkan hol-
svepp á greinum í grennd við
askhirslurnar en hef ekki lokið
greiningu hans til tegundar enn-
þá.
Quellette & Pirozynski (1974)
geta sveppsins á lerki, þin, greni,
furu og lífviði í Kanada, Frakk-
landi, Sviss og lapan og Cannon
et ai (1985) á lerki á Bretlandseyj-
um. Fanelal. (1989) geta hans á
barrtrjám í Bandaríkjunum og
segja hann fylgja barrskógabelt-
inu í útbreiðslu. Smerlis (1970)
prófaði að smita nokkrartegundir
barrtrjáa með T. laricina og tókst
að smita þin, lerki, greni, furu og
þöll, enda finnst sveppurinn oft
kringum átusár á barrviðum.
Seplotrullula bacilligera Höhn.
Vankynja sveppur, myndargrá-
brúnar gróhneppur á berki dauðr-
ar lerkigreinar.
Situr á berki lerkigreinar sem
grábrúnn flekkur, stundum
sprunginn og sést þá líkt og hár-
um sé skipt er grókeðjurnar losna
hver frá annarri. Neðst í gró-
hneppunni, á berki hýsilsins situr
þétt brúnt lag þéttofinna svepp-
þráða og upp úr þvf ganga brúnar
skautfrumur er mynda langan
þráð sem síðan skiptist niður í
nokkur gró sem loða saman í
keðju. Öll gróhneppan er 200-
220 pm á hæð og 1-2 mm í þver-
mál, af hæðinni er skautfrumu-
lagið um 35 pm en grókeðjurnar
um 150-180 pm langar. Skaut-
frumurnareru sívalar, 8-14 pm
langar og jafndigrar gróunum.
Gróin losna af keðjunni í fram-
endann og losna um þvervegg,
þau eru sívöl (hólklaga), mjög
fölbrún, sléttveggja, og flest með
3 þverveggi en fáein með 1, eng-
inn munur á fram- og afturenda
sem eru þverir en eilítið ávalir,
gróin eru (11 )22—25 x 2,8-3,3 |jm.
Sveppinn hef ég aðeins fundið
einu sinni, á dauðri, grannri lerki-
grein sem lá í sverði í Garðsár-
reit, Eyjafjarðarsveit (Kaupangs-
sveit) 25.06.1994. Þetta er fyrsti
og enn sem komið er eini fundur
sveppsins hérlendis. Ellis (1971)
og Ellis & Ellis (1997) geta hans
sem algengum á berki lauftrjáa,
birkis, beykis, eikur og víðis
þannig að birki og víðir ættu að
geta hýst hann hérlendis.
Lopíiium mytilinum (Pers.) Fr.
Asksveppur, myndar kolsvartar
skeljalaga (kúskeljar) askhirslur.
Askhirslurnar standa upp á
rönd og líkjast mjög kúskeljum
sem stýft hefur verið af framend-
anum á til að ná stöðugleika. Eru
stakar og sitja á berkinum á
dauðum lerkigreinum. Hirslurnar
eru kolsvartar og gljáandi með
daufum rákum sem líkjast ár-
hringjum og opnast í toppinn
með langri rifu sem nær eftir allri
lengdinni. Hirslurnar sem ég
mældi voru 0,7-1,0 mm á lengd,
0,3-0,5 mm á breidd og um 0,7
mm á hæð og voru með þeim
stærstu í sýninu. Hirsluveggurinn
er kolsvartur en inni f hirslunni er
ljós vefur og ofantil í honum eru
askarnir. Askarnir eru hólklaga og
jafnir frá ávölum framenda og allt
niður í 15-25 x 3-4 pm stilk sem
endar í hnúð, þeir eru 200-230 x
6-7 pm og í þeim liggja gróin
samsíða hvert öðru og ná frá
þykknuninni f framendanum og
aftur að stilknum. Askgróin eru
þráðlaga, verða ljósbrún þegar
þau þroskast, sléttveggja með
fjölda þverveggja og er bilið milli
þeirra 9-13 pm, og eru gróin um
1,5 pm á breidd og grennast ekki
um þverveggina. Gróin í sýninu
héldust að mestu í öskunum
þannig að lengdina áætla ég
170-200 pm, en ekki reyndist
unnt að mæla einstök gró.
Sveppinn fann ég f Kjarnaskógi
við Akureyri á dauðri lerkigrein
sem hreinsuð hafði verið úr lerki-
lundi og sett í hrúgu dauðra
greina undir tré í jaðri lundarins
05.08.1995. Hálfþroska eintaká
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1999
99