Skógræktarritið - 15.05.1999, Blaðsíða 105

GRÉTAR GUÐBERGSSON
Til varnar íslands skógum
Glefsur úr skógarsögu
Flestir núlifandi íslendingar
eru þess fullvissir, að land-
ið hafi verið skógi vaxið f
upphafi byggðar.
Um það vitna sagnir, örnefni
og ekki síst skógarleifar, en auk
þess ýmis önnur ummerki um
skóga svo sem mörg þúsund ára
gamlir birkilurkar í mýrum, molar
viðarkola í jarðvegi, sem benda
til sviðnings vegna grasræktar og
beitilanda og loks aragrúi viðar-
kolagrafa í ýmsum fornum skóg-
arplássum, þar sem lftið eða ekk-
ert sér nú til skóga (Grétar Guð-
bergsson, 1975,1992). í upphafi
byggðar ruddu menn skóga fyrir-
hyggjulaust, enda komu land-
námsmenn úr skógarlöndum,
nema þá helst þeir sem komu úr
Orkneyjum og Suðureyjum.
Snemma fóru menn þó að setja
sér reglur um skógarnytjar eins
og aðrar umgengnisreglur um
land. Reglur þessar voru býsna
umhverfisvænar og lýstu vel hve
næmt auga menn höfðu fyrir
gæðum náttúrunnar og eins hve
varlega þurfti að fara í nýtingu
landgæðanna. Um þann þátt má
lesa bæði í Grágás og jónsbók.
Hér verða tekin nokkurdæmi um
þessa lagasetningu, fyrst úr Grá-
gás. Ein aðalreglan var sú að leyft
var að gera svo sem áður hafði
gert verið. En ef skógar voru nýtt-
ir meira en svo að gott þótti þá
áttu fimm nágrannar að virða og
eins landskemmdir.
Utn sinubruna
Fjörbaugsgarð varðaði ef maður
brenndi hús eða skóg annarra
manna við sinubrennslu, jafnvel
þótt hlutaðeigandi hafi haft leyfi
nágranna, en að öðrum kosti var
sinubrennsla óheimil. Það varð-
aði fjörbaugsgarð (þriggja ára út-
legð úr landi), ef ekki var þeðið
leyfis nágranna að brenna sinu,
og ef eldurinn fór í annars lönd,
en það varðaði skóggang (ævi-
langa útskúfun úr samfélaginu), ef
mönnum varð kúgildis skaði að.
Um skóga
E/ hrís vex (engi, eða höggskógur
það er rifhrís er skjótara er að
rffa upp en sækja öxi. En það er
höggskógur er mönnum er skjót-
ara að höggva en rífa upp.
Ef tveir menn eiga skóg saman
skal hvor þeirra neyta skóga þess
við sig sem þarf, en hvorugur skal
lofa öðrum mönnum, nema báðir
lofi. Nú lofar annar þeirra og
verður hann þá útlægur þremur
mörkum og sex aura áverk (áverk:
fjárbótfyrir eignaspjöll)" - Þrjár
merkur og sex aurar eru rúm 800 g
silfurs, en það eru rúmir 700 m vað-
máls. Sama sekt var ef menn rifu skóg
íannars landi íleyfisleysi. - „Ef viður
vex um þjóðbraut þvera, svo að
fyrir þeim sökum má eigi aka eða
klyfjar bera, og er rétt að höggva
upp við þann og kasta í skóg frá
götu. Ef maður rekur fé sitt eða
lætur reka í skóg annars, og verð-
ur af því fimm aura skaði (135 g
silfurs) eða meira, það varðar allt
fjörbaugsgarð."
lónsbókarlög voru samþykkt á
alþingi árið 1281. Þau voru í
flestu mildari en þau lög, er áður
giltu. Virðist sem oftast hafi verið
látið sitja við, að menn greiddu
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1999
103