Tíminn - 15.04.1973, Side 16

Tíminn - 15.04.1973, Side 16
16 TÍMINN Sunnudagur 15. april 1973. Sd, sem raunverulega mdlar „Næturheim”, er óþekktur handverks- mahur vih kvikmyndir, MICHKI.INO, og er sagftur sýna undraverfta hæfileika meft pensilinn. Ilann hiftur hinn inikia, en löngu látna meistara aft fyrirgefa sér „falsift". ég kom heim frá myndatökunni, mundi ég ekki einu sinni augnalit konu minnar, eða aö yngsti sonur minn var fyrir löngu hættur aö skriöa. — Burtséö frá snilldargáfu Leonardos, hvaö er það helzt, sem þú öfundar hann af? — Ég öfunda hann af þeirri hamingju að lifa á timum ákafrar einstaklingshyggju. Ég fyrirlit fölk I hóp, alla heimskulega sam- ræmingu. A timum Leonardos var hægt aö lifa viö frelsi. t dag er þaö ekki hægt. — En þér eruð þó frjáls. Þér getið veriö það, sem þér viljiö, — raunsæismaður, iðnaðarmaður eða jafnvel greifi, þér eruö jú eiginlega raunverulegur greifi. — Við skulum láta fjölskyldu- málin liggja milli hluta. Ég)öef slitiö sambandinu við fööur minn, sem starfar i utanrikismálum, við bróður minn Pierre, sem er stjórnmálamaður o.s.frv. Ég hef sagt lausri stöðu minni sem for- stjóri efnaverksmiðju, er vinir minir öfunduðu mig af. Ég hef slitið öllum samböndum til þess að reyna aö endurfinna sjálfan mig. — Hvað með konurnar? Þér er- uð talinn hálfgerður „Don Juan”. — Ég gifti mig i fyrsta sinn allt- of ungur, og þar var ekki um neina „Don Juan-uppskrift” að ræða. En það leið aðeins hálfur mánuður, unz við uppgötvuðum, að okkur hafði orðið á mikil mis- tök með hjónabandinu, og við skildum. — Og i næsta skipti? — Hjónaband okkar Fransoise stendur enn. Vinkona min' ein kynnti hana fyrir mér á sinum tima. „Þetta er gæzlustúlkan min", sagði hún. „Gæzlustúlkan” var fimmtán ára, og daginn eftir stakk ég upp á þvi, aö við flýðum saman til Rómar. Viku siöar vor- um viö gift og um sama leyti var Interpol á hælunum á okkur. Þetta er velheppnað hjónaband, enda þótt ég sé kominn yfir fer- tugt og hún aöeins tuttugu og sex ára. Við eigum tvö börn, Phil- ippine og Terence. Auövitað hefur hún önnur áhugamál en ég. Hún hefur gaman af þvi að fara út með öðru æskufólki og dansa, en það er nokkuð, sem mér leiðist ákaf- lega. Ég fer jú út lika, en aðeins i samfylgd margra. Það er ekki að halda framhjá, ef maður er með mörgum öörum. Framhjáhald verður aðeins með einni konu, ekki satt? Ætli Leonardo hefði dáð Leroy svo mjög, sem Leroy auðsæilega dáir hann? Eitt af áhrifarikustu atriöunum i sjónvarpsmyndinni um Leonardo da Vinci er það, sem sýnir hann mála hina stóru vegg- mynd „Næturheimur” í Santa Maria delle Grazie-kirkjunni i Milano i lok 15. aldar. Maður skyldi ætla, að ógerlegt væri að endurskapa þetta á mynd, en stjórnandanum Castellani hefur tekizt það frábærlega, þvi hug- myndaflug hans er mikið. Atriði þau, sem hér um ræðir, voru tekin upp i kvikmyndaveri i útjaðri Rómaborgar. Við mynd- vegginn var reistur griðarlegur vinnupallur, semT geröur var samkvæmt tækni 15. aldar. Og á pallinum situr Leroy og málar postula hægt af mikilli ná- kvæmni, vopnaður litlum pensli, eins og vitað er, að Leonardo not- aði.. Meistarinn og ... Leroy Sagan segir, að Leonardo hafi verið vanur að vera að verki frá þvi snemma á morgnana til sólarlags, án þess að sleppa penslinum. Hann gaf sér hvorki tima til að borða né drekka. Við upptöku myndarinnar klifraði Leroy aftur á móti stöðugt niður af pallinum til þess að hressa sig upp. Kvikmyndavélarnar og allur tæknibúnaðurinn stöðvaöist, og á meðan tók ungur maður i baðm- ullartreyju og blettóttum buxum viö af Leroy. Með undraverðum hraða málaði hann alla postula- myndina. Þvi næst fó hann niður aftur, og Leroy klifraði upp og tók til starfa að nýju, — og kvik- myndavélarnar byrjuðu að suða. Þannig gengur það áfram, unz „Næturheimur,,hefur fengið sina endanlegu mynd. Leonardo/Leroy skoðar meistaraverk sitt með mikilli ánægju, en á sama tima smeygir hinn frábæri „kópierari” sér út úr verinu, svo litið ber á. Hann er spurður af fréttamanni: — Hvers vegna valdi Castellani yfturtil að endurge'ra aöalverk Leonardos? Hver eruð þér og hvað heitið þér eiginlega? — Ég er kallaður Michelino, svarar hann. — Er það ekki nægi- legt? Eiginlega heiti ég Michele Franculli og er 35 ára gamall. Ég á ekkert erindi i sviðsljósið. Ég er réttur og sléttur handverksmaður við kvikmyndir án nokkurrar sér stakrar menntunar. En ég hef lengi haft það að tómstundaiðju að likja eftir málaralist hinna miklu meistara. Ég gerði það að- eins fyrir sjálfárt mig, en þá komst Castellani að þvi og veitti mér þetta verkefni til reynslu. Og hvernig náöi hann svo glæsi- legum árangri? — Ég byrjaði á þvi að teikna, — „kópiera” —, myndina i smáhlut- um. Kvikmyndafólkiö kom svo fyrir lérefti á vegg af sömu stærð og hið upphaflega málverk. Þá varpaði Castellani teikningum minum á léreftið og stækkaði þær upp i rétta stærð. Þessa ljósmynd notaði ég siðan til að fara eftir, er ég byrjaði að mála. Ég hafði beztu litablöndur til að velja úr, svo að þetta var mér tiltölulega auðvelt. Ég vona bara, að hinn mikli Leonardo fyrirgefi mér þetta „fals” mitt. Dauðadæmt verk Eins ög kunnugt er, hefur „Næturheimur” orðið að sæta þungum örlögum gegnum aldirn- ar. Þegar niu árum, eftir að það var fullgert af hendi listamanns- ins, kom upp löng sprunga bæöi i múrhúðuninni og i myndinni. Þaö var upphafið að hægfara eyði- leggingu, og er henni fylgt eftir i myndinni. Hvert atriöið á fætur öðru sýnir, hvernig myndin „sýk- ist”. Við sjáum, hve skelfdur Leonardo verður, er hann seinna kemur i kirkjuna og sér með eigin augum, að höfuðverk hans er glatað. Viða höfðu komið upp sprungur, annars staðar hafði molnað upp úr eða litirnir fölnað og bleikzt.... Castellani varöi mörgum árum i að kynna sér lif og list Leonardos i smáatriðum. Hann var spurður að þvi, hvers vegna „Næturheimur” hefði veðrazt svo fljótt. — Listamaðurinn beitti sér- stakri tækni, útskýrði hann. — Þetta var ekki kalkmálverk eöa vegglimsmynd (freskó)^ eins og margir hafa haldið fram. Viö gerö freskóm. verður að mála á vegglimspússið um leið og það er borið á vegginn og er enn hálf- hrátt, þ.e.a.s. hratt og án þess að hugsa sig um og breyta til. En Leonardo geðjaðist ekki að þess- ari hraðaaðferð og ákvað að mála myndina eftir limfarvaaðferð, sem hann hafði sjálfur fundið upp. Sú uppfinning reyndist veröa örlagarik. Hann grunnaði vegg- inn með þrem lögum: vegglims- pússi, gipskalki og gipsi. Hann grunaði ekki, hve áhrif þessa yrðu. Hann hugsaði nefnilega ekki út i þaö, að hann var að vinna i mjög röku umhverfi. Og skömmu eftir að hann hafði mál- að yfir flötinn eftir limfarvaaö- ferðinni, byrjuðu lögin þrjú að drekka i sig málninguna. Það var sem myndin hefði fengið krabba- mein. Castellani er spurður að þvi, hvernig honum hafi tekizt að framkalla skemmdirnar á svo sannfærandi hátt. — Okkar mynd er jú máluð á léreft, ekki á múrvegg. En ég vil helzt ekki skýra frá aðferðum okkar,svo að áhorfendur verði ekki sviptir imyndunaraflinu allt of mikið. Við urðum að beita mik- illi efnafræðiþekkingu og tækni. Kraftaverkið Við upptöku myndaflokksins varð að skera burt hluta úr mynd- inni, neðst i miðjunni, til þess að koma þar fyrir dyrum. Um þetta hefur Castellani eftirfarandi að segja: — Þessi atburður geröist i raun og veru árið 1652, og vildum við gjarna hafa hann með i mynd inni. Munkarnir i klaustrinu kom- ust að þeirri niöurstöðu, að þeir kysu að hafa dyr beint á milli matsalarins (þar sem málverkið er) og eldhússins. Þeir kvörtuðu nefnilega undan þvi, að maturinn yrði kaldur, þegar verið væri að bera hann þessa löngu leiö milli eldhússins og matsalarins. Og þvi söguðu þeir gat á vegginn, — og þar með á myndina. Málverkið varð einnig fyrir skemmdum i siöari heimstyrjöldinni, og ég hef látið fylgja með nokkrar fágætar heimildarmyndir, sem sýna hinar miklu loftárásir á borgina 1943, en þá varð klaustursmatsalurinn (refectoria) fyrir sprengjum. Myndinni til skjóls voru sandpok- ar, sem hlifðu henni furðumikið fyrsta kastið. En siðar féllu fleiri sprengjur, og regnið streymdi að lokum óhindrað niður um skemmt þakið. Eftir þessa hrið var málverkið i aumu ástandi. — Engu að siöur kemur fólk i striðum straumi hvaðanæva að úr heiminum til að dást að „Nætur- hcimi”. Hvernig má það vera? — Það er i rauninni fyrir sakir kraftaverks, þvi að á 17. og 18. öld var málverkið hvað eftir annað „lagfært” og yfirmálað, sem geröi meira ógagn heldur en gagn. En þaö er alveg eins og for- sjónin hafi viljað varðveita mál- verkið íyrirallamuni.Eftir siöari heimstyrjöld var klaustursmat- salurinn endurbyggður og mál- verkið sjálft hlaut róttæka við- gerð eftir beztu visindaaðgerðum nútimans. Það er þessu framtaki að þakka, að „Næturheimur” lýs- ir i dag i sinum gamla, ævintýra- lega ljóma. Leonardo sem fiugvélahönnuöur Taka myndarinnar um Leonardo hófst vorið 1970. 1 september sama ár var komið að siðustu tökunni, — tilrauninni með „flugmanninn”. Lista- maðurinn var jú auk svo margs annars áhugasamur um mögu- leika mannsins að hreyfa sig á lofti. Og með þann möguleika i huga hannaði hann nokkurs konar bængjabúnað og hafði þar leður- blöðkuvængi að fyrirmynd. Þetta tæki má nefna fyrstu flugvél heimsins. Með aðstoð teikninga og at- hugasemda af hendi Leonardos sjálfs tókst tæknisamstarfsmanni Castellanis, Carlo Rimbaldi, að endurgera uppfinningu Leonardos. Er þvi verki lauk, var ekki annað eftir en að reyna þennan búnað. Tilraunasvæðið var slétta, sem endaði i bröttum halla. Tilraun Leonardos fór að likindum fram 1505, eftir að hann hafði fundið sjálfboðaliða að nafni Zoroastro, er var fús til að „kasta sér út i tómarúmið”, spenntur við vængjatækið. Zoroastro hafði raunar margsinnis verið módel fyrir Leonardo. Carlo Rimbaldi aöstoðaði nú manninn, er átti að leika Zoro- astro, við að spenna tækið á hann. Þetta var ungur maður og sér- fræðingur i „flugfeimleikum”. Aður hafði hann til öryggis hopp- að ofan af bröttum bakka með út- rétta arma (án vængja) og komið niður léttilega og mjúkt á tærnar. En tækið var þungt, — vó ein 50 kiló. Búningur hans vó 10 kiló, en hluti hans voru m.a. þröng og há stigvél. Sjálfur vó hann 80 kiló, þannig að heildar-þunginn var samtals 140 kiló. Flugtækið var byggt nákvæm- lega samkvæmt teikningum Leonardos, og i það voru notuð sömu efni, viður og léreft. Auk þess var það, án þess að það sæ- ist, styrkt með málmi. Handföng voru tengd við vængina, sem út- spenntir voru 7 m aö breidd. Með handföngunum átti flug- maðurinn að geta stjórnað sér á fluginu bæði lárétt og lóðrétt. Hann átti og að geta aukið og minnkað loftmóLstöðuna með þvi að hreyfa vængbroddana upp eða niður. Flugtækið var einnig með hala úr lérefti, er starfaði sem stýri. Maöurinn er ekki fugl.... Og nú hófst hin spennandi upp- taka. Myndi flugið heppnast? Nei, — „Zoroastro” var of þungur, — hann megnaði ekki að hreyfa sig. Nokkrir starfsmenn komu þá til með stálstöng, er var hluti tækis- ins „Dolly”, litils rafknúins vagns. Flugmaðurinn var festur við stöngina, og siöan þaut vagn- inn af stað eftir sléttunni eftir teinum, sem lagðir höfðu verið. Flugmaðurinn lyftist frá jörðu. Þegar komið var að brattanum, var vagninn stöðvaður á siðustu stundu með taug til að koma i veg — Hér sést erfingi Leonardos, FRANCESCO MELZI, er bjó meft honum i höllinni Cloux i Frakklandi.

x

Tíminn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.