Morgunblaðið - 19.11.1976, Síða 36

36 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 19. NÓVEMBER 1976
Jón Brynjólfs-
son — Minning
I gær flutti ríkisútvarpið mér
andlátsfregn gamals vinar og
samstarfsmanns, Jóns Brynjólfs-
sonar endurskoðanda.
Ekki kom fregn sú með öllu á
óvart, því að fyrir nokkru hafði
Jón fengið aðkenningu af slagi.
En eftir það áfall náði hann sér
furðu fljótt og tók upp störf sín á
ný. Var hann hinn hressasti og lét
sem ekkert hefði I skorizt, er
fundum okkar bar seinast saman
fyrir nokkrum vikum.
Berst tal okkar eins og oft áður
að samstarfsárunum á Isafirði, er
hann var þar skrifstofustjóri
bæjarins og stundum settur
bæjarstjóri, en ég bæjarfulltrúi
og formaður verkalýðsfélagsins.
Meðal margs annars skemmti-
legs, sem við rifjuðum upp i sein-
asta spjalli okkar, var atvik úr
Bolungarvikurverkfallinu fræga,
og við kölluðum alltaf „rótar-
kassamálið“. — En af því hafði
Jón Brynjólfsson, sem settur
bæjarstjóri heillavænleg og afger-
andi afskipti. Var það einkum
spaugilega hliðin á málinu, sem
við skemmtum okkur við að þessu
sinni.
Bolungarvíkurverkfallið var
bæði hart og langvinnt. Verka-
lýðsfélagið Baldur á Isafirði og
Alþýðusamband Vestfjarða höfðu
lýst yfir samúðarverkfalli með
félaginu í Bolungarvik og meðal
annars lagt afgreiðslubann á allar
vörur til atvinnurekenda I Vík-
inni. Voru höfð á þvíjströng varð-
höld nætur og daga, að bannið
væri ekki brótið.
Nú bárust mér njósnir af því
einn góðan veðurdag, að Jón
Fannberg væri á leið I bæinn, og
mundi ætlan hans að láta hart
mæta hörðu og fá fógetaúrskurð
fyrir afhendingu einhverra vöru-
sendinga til Bolvfkinga.
Þetta reyndist rétt vera, því að
nokkru eftir miðdaginn sá ég frá
vinnustað mínum hvar Óskar
Borg lögfræðingur, sem þá var
settur sýslumaður og bæjarfógeti,
kom I hátíðlegri ,,prósessíu“ eftir
Aðalstræti ásamt Jóni Fannbert
og norðmanninum Axelson, sem
þá var verzlunarstjóri fyrir
Nathan & Olsen á tsafirði. En því
var hann þar í för, að Nathan &
Olsen hafði fengið bæjarbryggj-
una á leigu hjá bænum með
einkarétti til allrar afgreiðslu á
vörum frá kaupstaðnum og til
hans. Stefndi þessi skartbúna
fylking sem leið lá, að vöru-
geymsluhúsunum við Bæjar-
bryggjuna. Var því ekki um að
efast, að hverju stefndi.
Samvinnufélag ísfirðinga var
um þessar mundir langstærsti at-
vinnurekandinn I bænum. Hafði
félagið alla Neðsta-
kaupstaðareignina á leigu og var
þar á annað hundrað manns í
vinnu. Hafði ég loforð margra
vaskra manna á þessum vinnu-
stað fyrir því, að hart skyldi við
brugðið, ef til tíðinda drægi, og ég
teldi liðsafla þörf, hvernig sem á
stæði. Enda brást það ekki.
Skömmu eftir að dyr vöruhúss-
ins höfðu verið opnaðar, birtist
maður í dyrunum með allstóran
kassa á hjólbörum. Reyndist það
vera rótarkassi (kaffibætir, sem
þá var mikið notaður). Maður
þessi, sem var úr Bolungarvik og i
för með Jóni Fannberg, tók nú
stefnu fram bæjarbryggjuna.
Gekk ég þá i veg fyrir hann og
spurði, hvert förinni væri heitið.
Dró hann enga dul á, að kassinn
ætti að fara til Bolungarvikur, og
hefði sér verið falið að koma
honum i bát, sem þar lægi við
bryggjuna. Að fengnum þessum
upplýsingum gerði ég manninum
skiljanlegt, að afgreiðslubann
væri á vörum til Bolungarvíkur,
og væri hann að fremja verkfalls-
brot með þessum starfa sínum.
Bað ég hann þvi að snúa við og
skila kassanum aftur þar, sem
hann tók hann. Ekki lét hann að
orðum mínum, en mun til ábyrgð-
ar hafa vísað til sinna húsbænda.
Hindraði ég þá för hans með því
að standa fyrir börunum. Kom þá
„prósessían" fagurbúna, þeir
Fannberg, Óskar Borg og Axel-
son, fljótt á vettvang, og kvaðst
Óskar Borg hafa kveðið upp
fógetaúrskurð í pakkhúsinu um
afhendingu þessarar vöru, og
væri þvi öllum óheimilt að hindra
för þessa manns. Ef einhver gerð-
ist til slíks, væri það mótþrói við
lögregluna, og yrði hart á slíku
tekið. Ut af þessu urðu allhvöss
orðaskipti milli mín og hins til-
komumikla og hátíðlega fógeta,
en flutningurinn á rótarkassan-
um gekk hægt og með töfum fram
bryggjuna, þar til komið var á
móts við bát þeirra Bolvíkinga.
Aður en þóf þetta byrjaði, hafði
ég sent hraðboða á Neðsta-
kaupstaðarreiti, og vissi þvi ör-
ugga liðsvon þaðan. Einnig hafði
ég gert Jóni Brynjólfssyni, settum
bæjarstjóra, orð um hvað fram
færi á bæjarbryggjunni. Kom
hann fljótt á vettvang, hafði með-
ferðis samning bæjarstjórnar við
Nathan & Olsen um einkarétt til
vöruafgreiðslu um Bæjarbryggj-
una, vitnaði til hans og beindi
orðum sínum til Axelsons verzl-
unarstjóra. Kvað hann bæjar-
stjóra síst af öllu hafa framselt
Nathan & Olsen rétt sinn til vöru-
afgreiðslu um bryggjuna, til þess
að hann yrði misnotaður til þátt-
töku í grófu verkfallsbroti sem
þessu. Væru þetta samningsrof og
myndi varða uppsögn samnings,
ef slikt endurtæki sig. Man ég
ekki eftir andsvörum af áformun
sinum að koma rótarkassanum I
bátinn, þvi að nú laut sjálf fógeta-
tignin að kassanum til að eiga að
þvi hlut með eigin hendi að koma
kassanum út af bryggjukantinum
i bátinn. Við, Jón Brynjólfsson, og
einhverjir fleiri, sem að höfðu
safnast, stóðum þá framan við
„þrætueplið" og töfðum útskipun.
Skipti þá líka engum togum, að
liðsveit vaskra verkamanna kom
askvaðandi fram bryggjuna, vatt
sér að kassanum, ýtti yfirvöldum
og aðstoðarfólki þeirra mjúklega
til hliðar, en hóf rótarkassanum
hátt á loft og strunsaði syngjandi
með hann upp í vörugeymsluhús
við bryggjusporð. Var hann settur
þar á sinn stað og slagbrandar
reknir fyrir hurðir. — Eftir stóðu
borðalögð yfirvöld, og bátur fór
slyppur frá bryggju. — Og vist er,
að það voru hljóðir og hógværir
menn, sem héldu til bústaða sinna
að rótarkassaævintýrinu af-
stöðnu. Minnist ég þess ekki að
oftar væri reynt að beita lögreglu-
valdi I Bolungarvikurdeildinni.
Þetta reyndist eftirminnileg
lexía. Enda var alltaf eins og olíu
væri hellt á eld ef reynt var að
beita lögregluvaldi í vinnudeilum
á þessum árum.
Því fer fjarri, að þetta væru
einustu afskipti Jóns Brynjólfs-
sonar af verkalýðsmálum, árin,
sem hann var á Isafirði. Hann
fylgdist af lífi og sál með verka-
lýðsbaráttunni i bliðu og stríðu,
enda gekk þá á ýmsu, eins og
eldra fólki, sem þá tima man, mun
minnisstætt. Jón var verkamanns-
sonur úr Reykjavik og gerðist
strax á unglingaárum virkur
Dagsbrúnarmaður. Hafði hann
margs að minnast frá þeim árum.
T.d. var hann í fremstu röð fylgis-
manna Ólafs Friðrikssonar i
þeirri ofstækisfullu pólitisku að-
för, sem að honum var gerð árið
1921 út af rússneska drengnum,
Nathan Friedmann. „Þetta var
föðurlandsdrengur, sonur þekkts
verkalýðsforingja, sem hvitliða-
hersveitir höfðu liflátið." Og var
það ætlun Ólafs að taka drenginn
að sér og ala hann upp. En út af
því urðu þau eftirmál, sem svo er
lýst meðal annars í bókinni: Öldin
okkar 1901—1930.
Þar segir:
„Hernaðarástand í Reykjavik út
af rússneskum dreng. — Ólafur
Friðriksson og fylgismenn hans
sigra lögregluna eftir snarpan
bardaga. — Fimmhundruð manna
vopnuð varalögregla kvödd til
starfa.
„Dregið hefur til mikilla tíð-
inda í Reykjavik út af dreng ein-
um rússneskum, er þar var á veg-
um Ólafs Friðrikssonar. Var
piltinum visað úr landi sökum
aughsjúkdóms, sem hann hefur.
Ólafur vildi hins vegar ekki láta
drenginn af hendi, og urðu marg-
ir til að veita honum lið. Kom þar,
að fylgismenn Ólafs börðust við
lögregluna og höfðu sigur. Var þá
boðið út fimmhundruð manna
vopnaðri varalögreglu, sérstakur
lögreglustjóri skipaður, og
vopnaður lögregluvörður hafður
dag og nótt um ýmsar þýðingar-
miklar byggingar.
Hinn setti lögreglustjóri stefndi
sfðan miklu, vopnuðu liði, heim
til Ólafs Friðrikssonar, lét hand-
taka Ólaf og allmarga aðra og
setja I varðhald." Þannig er upp-
haf frásagnarinnar I '„Öldinni
okkar,“ af þessum sögulegu at-
burðum. Alls voru 28 verkamenn
fangelsaðir, vegna stuðnings sfns
við verkalýðsforingjann Ólaf
Friðriksson I þessu máli.
Meðal þeirra var Jón Brynjólfs-
son. Kvað hann sig aldrei iðra
þess að hafa tekið afstöðu með
Ólafi I þessu viðkvæma tilffnn-
ingamáli, sem hann var sannfærð-
ur um, að rekið var af slíkri ein-
dæma hörku og blindu ofstæki af
stjórnarvöldum, af þvl einn af
harðskeyttasti og áhrifarfkasti
foringi verkamanna átti hlut að
máli.
Þannig var Jón Brynjólfsson,
eins og ég kynntist honum. Hann
var hversdagslega hæglátur og
prúður maður og janframt einarð-
ur. Þegar hann hafði sannfærst
Moskva 17. nóv. AP:
FERÐAMÁLARÁÐU-
NEYTI Sovétríkjanna gaf
út skýrslu um ferðir út-
lendinga til landsins á ár-
unum 1971—75 og segir
þar, að 15 milljónir út-
lendinga hafi komið til
landsins á þessum árum og
ellefu milljónir Sovéta hafi
fariö í ferðalög til útlanda
á sama tíma.
Árið 1975 komu 1.6 milljónir
TÍKKNESKI andófsmaðurinn
Milan Huebl, sem átti meðal ann-
ars sæti I miðstjórn kommúnista-
flokksins á tfmum Dubceks, hætti
hungurverkfalli sfnu I Ostrava-
fangelsinu I dag að þvf er kona
um, að málstaður hans væri rétt-
lætisins megin, kenndi hjá honum
engrar hálfvelgju, þó að nokkur
áhætta fylgdi. Slikum liðsmönn-
um er gott að treysta, þegar I
harðbakka slær.
Jón var samvizkusamur i öllum
störfum sínum og mjög fær skrif-
stofumaður. Mörg seinustu árin
rak hann endurskoðunarskrif-
stofu I Reykjavfk og annaðist bók-
hald fyrir ýmsa einstaklinga,
félög og fyrirtæki. Var það allt, að
dómi fagmanna, vel og samvizku-
samlega af hendi leyst. Meðal
þeirra, sem hann hafði bókhalds
umsjón fyrir langa hríð, var
Alþýðusamband Islands. Þrátt
fyrir mikinn pólitískan hita á
stundum I þeim herbúðum, minn-
ist ég þess aldrei, að nokkurrar
tortryggni gætti varðandi bók-
hald sambandsins, eða að nokkur
legði til, að það starf yrði öðrum
falið. Allir vissu, að því, sem Jón
Brynjólfsson lagði nafn sitt við,
mátti fulltreysta.
Er mér tjáð, að daginn, sem Jón
lézt, hafi hann komið á skrifstofu
Alþýðusambandsins og skilað þar
af sér endurskoðuðum reikning-
um þess. Síðar mun leið hans hafa
legið, niður I miðbæinn, og fáum
klukkustundum slðar var hann
örendur. Fór vel á því, að seinasta
verk hans væri I þjónustu verka-
lýðssamtakanna, því að þótt
eyrarvinnan yrði ekki hans aðal-
starf, heldur skrifstofuvinna, þá
var hann samt að erfð og upplagi
öllu, til hins síðasta, einlægur
verkalýðssinni.
Frá samstarfsárum okkar Jóns
Brynjólfssonar á Isafirði á ég
fjölda góðra minninga, og sama er
að segja af samskiptum okkar öll-
um eftir að til Reykjavlkur kom,
þó að þá bæri fundum sjaldnar
saman.
Eftirlifandi konu Jóns, börnum
hans og öðrum ástvinum, færi ég
alúðarfyllstu samúðarkveðjur.
ferðamanna frá „héimsvaldaríkj-
um“ eins og það er orðað I skýrsl-
unni og 2.1 milljón frá sósíalista-
ríkjum. Tekið er fram, að 58 þús.
ferðamenn hafí komið frá Bret-
landi til Sovétríkjanna á síðasta
ári og 30.500 Sovétar hafi brugðið
sér þangað. Rösklega 117 þús.
Vestur-Þjóðverjar heimsóttu
Sovétrikin á árinu síðasta og
57.600 Sovétar fóru þangað.
Spáð er 15% ferðamanna-
aukningu I Sovétríkjunum á yfir-
standandi ári.
hans skýrði vestrænum frétta-
mönnum frá f dag. Hungurverk-
fallið stóð í sex daga og mun hann
hafa orðið að láta af þvf af heilsu-
farsástæðum.
Hann var dæmdur i 6 og hálfs
árs fangelsi árið 1972 fyrir aðild
að mótmælaaðgerðum gegn al-
mennum kosningum. En I
hungurverkfallið fór hann vegna
þess að tveimur börnum hans hef-
ur hvað eftir annað verið neitað
um leyfi til háskólanáms og þeim
hefur einnig verið neitað um að
fara til Vestur-Þýzkalands til að
nema þar.
t
SIGURLÍNA TOBÍASDÓTTIR,
frá Vegamótum,
Akranesi,
sem andaðist þriðjudaginn 16
nóvember verður jarðsett frá
Akraneskirkju, laugardaginn 20
nóv. kl. 13.
Fyrir hönd vandamanna,
Þorbergur E. ÞórSarson.
t
Hjartkær eigmmaður minn
ÞORLÁKUR SIGJÓNSSON
Hverfisgötu 104 C
andaðist að morgni 17 nóvember
Fyrir hönd vina og vandamanna
Ingibjorg Stefánsdóttir.
t
Útför móður okkar
ÞÓRFINNU FINNSDÓTTUR,
frá Bakka,
Vestmannaeyjum,
fer fram frá kirkju Fíladelfíusafnaðarins laugardaginn 20 nóv kl.
1 0.30 f h
Jóhanna Helgadóttir, GuSrún Helgadóttir.
Ástvaldur Helgason.
t
Þökkum innilega auðsýnda samúð og vinarhug við fráfall mannsins
mins og föður okkar
GUNNARS PÉTURSSONAR.
Olga Ásgeirsdóttir,
Gunnar B. Gunnarsson, Ólafur Gunnarsson.
Þökkum innilega móður okkar. t auðsýnda samúð og vinarhug við andlát og jarðarför
ODDNÝJAR HJARTARDÓTTUR,
frá Teigi,
Börn, tengdabörn og barnabörn.
t
Þökkum innilega auðsýnda samúð og vinarhug við andlát og útför
ÁSTVALDARJÓNSSONAR
Hvassaleiti 6.
Vandamenn.
Hannibal Valdimarsson.
15 millj. útlendinga
til Sovét sl. 4 ár
Huebl lýkur hungurverkfalli
Prag 17. nóv. Reuter.