Morgunblaðið - 29.08.1987, Blaðsíða 11

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 29. ÁGÚST 1987
11
Sjóræningjapemngar
________Mynt_____________
Ragnar Borg
Einhverjar eftirminnilegustu
kvikmyndir frá uppvaxtarárum
mínum voru sjóræningjamyndimar.
Þar vom á ferð karlar í krapinu,
sem ekkert víluðu fyrir sér. Ég undr-
aðist lengi þann sið þeirra (eða
ósið), að bíta í peningana og beygja
þá milli tannanna, en hefi síðar
komist að því að þetta gerðu víking-
amir líka. Ástæðan var að hér áður
fyrr var silfrið misgott, og þetta
vissu karlamir, en höfðu einfalda
leið til þess að kanna gæðin. Gott
silfur var deigt og bognaði auðveld-
lega milli tannanna, en ef það var
blandað varð það stinnt, og auðvitað
verðminna. Gleði sjóræningjanna er
þeir komust yfir magn af góðri silf-
urmynt lýsti sér í andliti þeirra og
kæti. Kölluðu þeir þá upp „cob“, sem
er komið úr spænsku, stytting á
orðunum „Cabo de Barra“ er úr-
leggjast „sneið af stöng“. Silfrið,
sem unnið var í nýlendum Spánar,
aðallega í Mexíkó, var nefnilega
mótað í stangir, sem svartir eða
hvítir þrælar skáru svo í sneiðar af
ákveðinni þykkt, með þar til gerðum
„skæmm“. í sneiðamar var svo
slegin afar gróf mynd með fmm-
stæðum áhöldum, en fyrirmyndim-
ar, sem svona illa gekk að herma
eftir, vom spánska myntin. Það er
því auðsætt, að vel slegnir sjóræn-
ingjapeningar em afar sjaldgæfir.
A undanfömum áratugum hafa
miklar framfarir orðið í köfun. Ný
tæki, ný tækni og aukin reynsla og
þekking á þessu sviði hefir orðið til
þess, að fleiri og fleiri stunda þetta
áhugaverða tómstundagaman.
Margir hafa líka farið að stunda
fjársjóðaleit á hafsbotni sér til
skemmtunar, en einnig til flár. Þess
vegna hafa margir fjársjóðir fundist
og margt skemmtilegt komið í ljós.
Hjá erlendum myntsölum fást nú
peningar, sem áður vom afar sjald-
gæfir, en hafa komið í leitimar í
flökum á hafsbotni. Þar á meðal
hafa fundist fjársjóðir í flökum
spænskra „gullskipa" sem fómst á
leið frá Ameríku til Spánar. Þetta
heiti „gullskip" er kannske nokkuð
villandi, því gullið, sem kom frá
nýlendum Spánverja í Ameríku, var
aldrei slegin mynt, heldur gullstang-
ir. Aftur á móti var silfrið, sem var
uppistaðan í verðmætunum, slegið
í mynt, svo sem að ofan greinir.
Eitt fyrsta gullskipið, eða leifar
þess, fannst árið 1964 við Lucaya
strönd við Stóm Bahama-ey. Kafar-
ar fundu fyrst akkeri, sem greini-
lega er úr mjög gömlu skipi. Daginn
eftir fundust tvö fallstykki og
nokkrir silfurpeningar. Skipið hafði
strandað á þriggja metra dýpi, milli
tveggja rifa, um hálfa mílu frá
ströndinni. Botn skipsins hafði rifn-
að og mynt og ballest dreifst yfir
stórt svæði. Tekist hafði að bjarga
miklu af farminum við frumstæðar
köfunaraðferðir hér áður fyrr, en
árið 1964 var auðvelt að fara niður
og ná upp restinni. Björguðust rúm-
lega 10.000 peningar, allt „sjóræn-
ingjapeningar“. Við könnun kom
nefnilega í ljós, að þama vom leifar
skips sem tilheyrt hafði spænska
gullskipaflotanum. Árið 1628 réðist
hollenski sjóræningjakapteinninn
Sjóræningja-
silfurúr
sjóðnum, sem
fannst við
Lucaya
strönd 1964.
Piet Heyn á spánska flotann, sem
hlaðinn var silfri og lá á Mantaza
flóa við Kúbu, hertók öll gullskipin
og fór með þau til Hollands. Var
honum fagnað sem þjóðhetju, laun-
að ríkulega, og minnispeningur
sleginn til minningar um afrek hans.
Menn geta rétt ímyndað sér gaura-
ganginn, sem verið hefir þegar
Hollendingamir börðust við Spán-
veija um skipin. Það hefir áreiðan-
lega ekki gengið minna- á en í
fínustu sjóræningjamynd. Kapteinn-
inn, sem var fyrir spænska flotan-
um, var hengdur við heimkomuna
til Spánar, en aðmírállinn á Kúbu
var gerður útlægur til einhvers eyði-
merkurríkis í Afríku.
Peningamir, sem fundust árið
1964, em allir slegnir í Mexíkó og
em að verðgildi 8, 4, eða 2 reales.
Svona mynt fór yfirleitt ekki í um-
ferð, heldur var hún brædd upp er
hún kom til Spánar og slegnir nýir
peningar með fullkomnustu tækni
þess tíma. Sjóræningjapeningar
þessir vom slegnir á ámnum 1590
til 1628 og kom í ljós að þama var
að finna mjög sjaldgæfa tveggja
reales mynt frá myntsláttunni í
Mexíkó. Stærstu peningamir em 8
reales, sem á Spáni og í nýlendum
þeirra vom kallaðir peso, en svo
menn komist nú almennilega inn í
málfar enskumælandi sjóræningja,
gengu þessir peningar þeirra á með-
al undir heitinu „pieces of eight".
Þeir, sem áhuga hafa á að safna
svona sjóræningjamynt, eða mynt
frá tímum gullskipanna, ættu að
vara sig á því að kaupa ekki sjald-
gæfa mynt á uppsprengdu verði.
Það em alltaf að finnast fleiri og
fleiri svona fjársjóðir og peningur,
sem er afar sjaldgæfur í dag og þar
af leiðandi fokdýr, getur verið al-
gengur og billegur á morgun. Það
er aftur á móti vel þess virði að
eignaðst eitthvað af þessari mynt,
ef það getur orðið til þess ða augun
opnist fyrir sögunni um landnám
Spánveija í Ameríku og framvindu
mála, er þeir fóm að stjóma löndum
sínum þar. Það er líka afskaplega
áhugavert að lesa sér til um það
hvemig spánska ríkið varð nærri
gjaldþrota á 17. öld, mitt í flutningi
á óhemju auði frá nýlendunum til
Spánar.
KYNNING
Á ELIXIA SAUMAVÉLUM
í dag í verslun okkar í Kringlunni
Elna er saumavél sem kemur þér á óvart. Sérstaklega
meðfærileg og prýdd öllum þeim kostum, sem nauðsyn-
legir þykja, svo sem tvöfaldan lokusaum (overlock),
sjálvirka gerð hnappagata og margan annan Qölbreyti-
legan saum.
Elna, er heimsþekkt fyrir frábærar saumavélar.
Þú ættir að líta við og kynna þér kosti Elna.
Heimilistæki hf
Sætúni 8 - 691515 - Kringlunni - 691520 - Hafnarstræti 3 - 691525