Morgunblaðið - 29.08.1987, Blaðsíða 13

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 29. ÁGÚST 1987
13
Undanfari tónlistarhátíðar
ungra norrænna einleikara
að ári í Reykjavík
uðáherzlu á, sem undirstöðu í tónlist,
er hiynjandi. Hrynjandi er ekki sama
og taktur. Takturinn er mælanlegur,
nákvæmur, hrynjandi er alls staðar,
gengur í gegnum allt lífið. Klassísk
tónlist er sködduð af þessum vélræna
takti, sem hamrar allt í kringum okk-
ur. í rauninni er alltof lítið talað um
hættuna af þessum takti, sem er orð-
inn útbreiddasta eiturlyfið, deyfir og
sljóvgar, því hann er ekki sprottinn
af lífrænni hrynjandi, heldur aðeins
búinn til í trommuheilum og taktmæl-
um, án tengsla við lífið sjálft.
Hadjinikos aldist upp í grískri tón-
listarhefð. Hluti hennar er mjög
flókin hrynjandi, sem allir eiga að
geta náð, ef þeir hafa hefðina á tak-
teinunum. Hann fann, að eftir því sem
hann lærði meira í píanóleik og tón-
list, átti hann erfiðara með að ná
þessari hrynjandi, sem var honum
þó eiginleg upphaflega. Eitthvað í
kennslunni, sem hann fékk, lokaði
fyrir og hefti hann.
Einar bætir við, að upprunalegur
jazz sé sprottinn upp úr sömu lifandi
hefðinni. „Nú er „alþýðu“-tónlist að
mestu ofurseld trommuheilum og
lærðum aðferðum, sem ekki spretta
af tilfinningu. Count Basie verður
tíðrætt um háskólalærðu jazzistana,
sem steðja fram og sveifla um sig
prófskírteinunum.
Annað, sem þjakar líka alla tónlist-
arhugsun," heldur Galbraith áfram,
„er, að það er of mikið einblínt á að
í tónlist fylgi hvað á eftir öðru. Tón-
listinni sé eins og raðað upp úr
kubbum, sem komi hver ofan á annan
í stað þess að hugsa sér tónlistina
opnast inn á vítt svið.
Tónlistarkennsla eins og hún er
víðast hvar stunduð, er skemmandi,
því hún er laus frá allri lifandi hefð.
Hér er ekki verið að halda fram, að
fylgja einungis eðlishvötinni eins og
bam, heldur að vinna sig áfram í
gegnum tæknikunnáttuna og aftur
að eðlishvötinni. Ekki fjarlægjast
hana.“
En hvemig á þá að nálgast
klassíska tónlist, sem hefur orðið til
í umhverfi, ólíku okkar eigin?
„Yfirborðið er auðvitað breytt, en
það sem er allri tónlist sameiginlegt,
rótin sjálf, er alltaf það sama og
þekkir engin þjóðmæri. Bach er af
öðmm tíma og öðmm siðum. Það er
hægt að lesa sér til um tfmabil hans,
um tónlist frá hans tímum, þar til
við sjáum ekki lengur. tónlistina
sjáifa, sem liggur þama að baki.
Missum sjónar á eigin tilfinningum,
sem verða að liggja að baki öllum
tónlistarflutningi, hvort sem er Bach
eða jazz. Tónlist er túlkun, þar sem
flytjandinn verður að opna sjálfan sig
og miðla af eigin tilfinningu, ekki
bara af fræðiþekkingu og tæknikunn-
áttunni eintómri.
Þegar tónlistarmaðurinn er orðinn
umsvifamaður, sem kemur fram á
200—300 tónleikum á ári er orðið
erfitt að hafa eitthvað til að miðla.
Það er þessi hugmjmd, að hægt sé
að skrúfa frá tónlistarmanni eins og
krana.“
„Hlutur áheyrenda er líka nokkur
í allri tónlist," skýtur Einar Kristján
í júní spilaði ég í Tívoli í Kaup-
mannahöfn.
í september verða íslenzkir menn-
inngardagar í Bordeaux. Ég var beðin
um að hugsa fyrir tónlistinni og fékk
þau Guðnýju Guðmundsdóttur fiðlu-
leikara og Gunnar Kvaran sellóleik-
ara til liðs við mig. Við verðum með
blöndu af íslenzkri og klassískri tón-
list. í nóvember verð ég með einleiks-
tónleika í París með sömu efnisskrá
og hér. Undanfarið hef ég æft með
finnskum sellóleikara, Anssi Karton-
en. Hann er búsettur í París og við
vorum kynnt í gegnum sendiráðin
úti. Við erum að undirbúa tónleika
fyrir tónlistardaga, sem eru haldnir
í París á vorin. Líklega leikum við
norræn verk og svo Beethoven. We-
bem og Debussy hafa líka verið
nefndir. Finninn hefur mörg verk á
takteinum og það er áhugavert að
vinna með honum.
í apríl fer ég í tónleikaferðlag um
Svíþjóð með strengjasveit úr ensku
útvarpshljómsveitinni ásamt ungum
og athyglisverðum norskum fíðluleik-
ara, Terje Tonnesen.
Aðalverkið í þeirri ferð er konsert,
sem heitir Poéme, eftir franska tón-
skáldið Emest Chausson. Ég þykist
svo eygja önnur verkefni lengra fram
1 tímann, en það er enn ófrágengið."
inn í. „Píanóleikarinn Glenn Gould
flokkaði tónleikagesti í þijá hópa:
Hákarlana, sem bíða eftir mistökun-
um, þá sem koma til að sýna sig og
sjá aðra og svo þá fáu, sem hafa ein-
lægan áhuga á tónlistinni."
„Plötuútgáfa hefur eiginlega Kka
ruglað áheyrendur svolítið. Á tónleik-
um örva áheyrendur tónlistarmann-
inn kannski til að sýna einlægni, sem
ætti alltaf að stjóma í allri tónlist
og þá flýtur kannski eitthvað óút-
reiknað með. í upptökum er hins
vegar hægt að stjóma öllu svo full-
komlega. Þá vill einlægni og það
óútreiknanlega þurrkast út. Síðán
verða plötumar viðmiðunin, sem
áheyrendur taka með sér á tónleika.
En mér finnst spennandi að taka upp
plötur, nota tæknina til að nálgast
fullkomnun, án þess það gerist á
kostnað tjáningar og þess sem kemur
beint frá hjartanum.
Galbraith hefur komið fram á tón-
leikum víða í Evrópu, hefur tvisvar
komist í verðlaunasæti í keppni, vann
silfur í alþjóðlegri keppni, kenndri við
Segovia, í Leeds og síðar 1. verðlaun
í keppni BBC, „Young musician of
the year“. Hann hefur margoft spilað
á tónleikum í Englandi og Skotlandi,
meðal annars með Ensku kammer-
sveitinni og öðmm hljómsveitum. í
september kemur hann fram með
Konunglegu fílharmoníunni, spilar
Concierto de Aranjuez eftir Rodrigo.
„Líklega gæti ég látið nægja að spila
ekkert nema þennan vinsæla konsert
Rodrigos. Á tímabili missti ég næst-
um lystina á honum, þangað til ég
kom auga á aðra leið í honum, en
af því ég var búinn að spila hann svo
oft, þá var ég fastur í þeirri gömlu.
Fingumir létu bara ekki að stjóm.
Nú er ég að taka hann aftur upp
eftir hlé og finnst ég vera á réttri
leið. Það er erfitt að ná þessu trega-
blandna spænska andrúmslofti.
Verkið er ástarsöngur, en til dauð-
ans. Það þarf líka rosanlegan kraft
að spila á jafn fínlegt hljóðfæri og
gítar með hljómsveit, þannig að ég
nái að beina mínum hugmyndum inn
í hljómsveitina, svo hljómsveitin spili
með mér og ekki öfugt. En það er
líka erfitt, þegar maðuer er ungur
og hefur á sér sérvitringslegan blæ,
vegna þess hvemig ég held á gítam-
um.“
Eins og sézt á myndinni, heldur
Galbraith öðmvísi á gítamum, en
gengur og gerist. En hvers vegna?
„Þá komum við aftur að rót allrar
tónlistar. Ég talaði áðan um hrynj-
andi, en hrynjandi vísar líka til
hreyfingar, til óheftrar hreyfingar.
Miklir stjómendur eins og Toscanini
og Furtwángler, sem stjómuðu báðir
Vínarfilharmoníunni, höfðu hvor sína
sérstöku hreyfingu og settu hvor sinn
sérstaka blæ á þessa sömu hljóm-
sveit. Ég held á gítamum eins og ég
geri einmitt til þess að geta hreyft
hendina óhindrað. Það hafa verið og
era til stórkostlegir gítarleikarar, sem
halda um gítarinn á hefðbundinn
hátt, en ég lit svo á, að þeir séu stór-
kostlegir, þrátt fyrir tök sín á gítam-
um.“ — Og Galbraith hlær afsakandi,
segist ekki geta gert að því, þó þetta
hljómi tilgerðarlega. Fyrir honum er
þetta hjartans mál og einlægni.
Einar Kristján er á leiðinni út aft-
ur, verður úti í a.m.k. ár og gjaman
lengur. Hann fær tækifæri til að leika
á tónleikum, hefur haldið sólótónleika
í Liverpool og víðar í nágrenni Manc-
hester. Northem Sinfonia í Newcastle
er að gefa út plötu með verkum
Villa-Lobos og þar spilar hann með.
Svo spilar hann í dúett ásamt sembal-
leikara og væntanlega halda þeir
Galbraith samspilinu áfram ... og
vonandi koma þeir félagar fljótlega
aftur hingað og halda okkur tón-
leika...
Næsta haust verður haldin hér
norræn tónlistarhátíð ungs fólks.
Hátíðin er haldin annað hvert ár,
var síðast í Helsinki. Sigrún Eð-
valdsdóttir fór þá héðan og Selma
Guðmundsdóttir píanóleikari spilaði
undir með henni. Árið, sem engin
hátíð er, eru þátttakendur valdir
með keppni, hver í sínu heimalandi
og þessa dagana stendur þessi
keppni einmitt yfír hér í Reykjavík.
Fyrirkomulagið er þannig að
dómnefnd hvers lands auglýsir eftir
þátttakendum. Þeir sem hafa hug
á þátttöku senda inn bönd með leik
sínum og úr þeim era svo_ valdir
keppendur í lokaumferðina. í henni
koma keppendur fram á tónleikum.
Fyrri tónleikamir voru haldnir á
þriðjudaginn var og þeir seinni
verða nú á þriðjudaginn 1. sept.
Tónleikamir eru teknir upp á bönd.
Dómnefndin hér velur svo úr hvaða
bönd era send út til hinna dóm-
nefndanna. Það geta verið bönd
með einum eða fleiri keppendum,
sem fara utan. Hingað koma svo
bönd sem hinar dómnefndimar hafa
valið úr, hver í sínu landi. Endanleg-
ur fjöldi þátttakenda er ákveðinn á
fundi samnorrænnar dómnefndar. í
henni er einn fulltrúi úr hverri
heimadómnefnd, þar sem þeir mæta
með upptökur úr lokaumferðini og
bera saman bækur sínar. Sá fundur
verður í Gautaborg í nóv. Það era
tónlistarháskólar í hverju landi sem
standa fyrir keppninni heima fyrir
og kennarar þaðan skipa dómneftid-
ina. í dómnefndinni hér era Gunnar
Kvaran, Þorgerður Ingólfsdóttir og
Sigurður Ingi Snorrason.
Það er sumsé keppt um sæti á
sjálfri hátíðinni, svo þar ættu að
spila úrvals einleikarar frá öllum
Norðurlöndunum. Til hátíðarinnar
era sérstaklega boðaðir þeir sem
skipuleggja tónleikahald, umboðs-
menn, fulltrúar hljómsveita og
útvarpsstöðva, því hátíðin er ekki
sízt ætluð til að kynna ungt, nor-
rænt tónlistarfólk, bæði innan
Norðurlanda og utan. Eftir hátíðina
er svo útbúin mappa með gagnrýni
Það er ekki aðeins að það séu
látlaust gefnar út plötur, heldur
kemur einnig mikið út af forvitni-
legum bókum um tónlist og tónlist-
armenn. Nýlega kom út í
Þýzkalandi hluti af bréfasafni Ver-
dis, sumsé bréfaskipti hans og
Boitos, sem var ekki aðeins náinn
vinur hans, heldur samdi textann
við flestar óperar vinar síns. Þessi
bréf þykja mikill heimsbrestur í
tónlistar- og menningarsögunni,
þau era nefnilega mest um tónlist
og samstarf þeirra, en minnst um
léttvægari málefni. Af umsögnum
má marka að í gjörvöllum bréfum
tónlistarmanna verði vart fundin
önnur, sem jafnist á við þessi, hvað
varðar innsýn inn í líf og starf þess-
ara manna og þykir vart líklegt að
Auður Hafsteinsdóttir
og umsögnum um tónlistarfólkið
og hún send víða í tónlistarheiminn
til að fylgja kynningunni eftir. Þetta
getur því verið ungmennunum dýr-
mætt tækifæri til að koma sér á
framfæri.
Þau flögur sem keppa til úrslita
nú era: Auður Hafsteinsdóttir fíðlu-
leikari, Áshildur Haraldsdóttir
þverflautuleikari, Bryndís Halla
Gylfadóttir sellóleikari og Pétur
Jónasson gítarleikari.
Auður er fædd 1965, lauk ein-
leikaraprófi frá Tónlistarskólanum
hjá Guðnýju Guðmundsdóttur 1983
og hefur síðan dvalist við nám í
New England Conservatory í Bos-
ton. Þess er skemmst að minnast
að Auður spilaði einleik með hljóm-
sveit ungs fólks í Bústaðakirkju um
daginn undir stjóm Guðmundar Óla
Gunnarssonar.
Áshildur er fædd 1965, tók burt-
fararpróf úr Tónlistarskólanum hjá
Bemard Wilkinson 1983, auk þess
sem hún var í einkatímum hjá
Manuelu Wiesler. Hún lauk BA-
prófí frá New England Conservat-
ory 1986, tók þá próf inn í
Juilliard-skólann í New York, þar
sem hún er núna í Master-námi sem
hún lýkur næsta vor.
Bryndís Halla er fædd 1964, var
í Tónlistarskóla Kópavogs og tók
einleikarapróf frá Tónlistarskólan-
um í Reykjavík hjá Gunnari Kvaran
nútíma tónskáld skilji annað eins
eftir sig, eftir að bréfaskriftir úrelt-
ust. Auk þess þykja bréfin glæsilegt
dæmi um bréfaskriftir eins og þær
gerðust beztar á þessari gullöld
sendibréfsins, sem er sannarlega
bókmenntagrein út af fyrir sig.
Margur óskyldur fróðleikur flýt-
ur þama með. Þannig geta áhuga-
menn um lestarsamgöngur á Ítalíu
á síðustu öld svalað þama fróðleiks-
þorsta sínum, þökk sé Verdi, sem
sá ástæðu til að leiðbeina vini sínum
nákvæmlega um þessi mál. Bréf
Verdis í þessari bók era 144, bréf
Boitos 123. Enn er dijúgt óútgefið
af bréfum Verdis, svo þessi nægta-
brannur er langt í frá tæmdur.
Verdi-Boito Briefwechsel, útgef-
ið og þýtt af Hans Busch. S. Fischer
Pétur Jónasson
1984. Þá fór hún til Boston í New
England Conservatory, var að ljúka
BA-prófi þaðan og ætlar áfram í
Master-nám.
Pétur Jónasson er fæddur 1959,
tók einleikarapróf frá Tónlistar-
skóla Garðabæjar hjá Eyþóri
Þorlákssyni 1977, var í Mexíkó í
2V2 ár og tók þar próf úr einka-
skóla. Frá 1980—1984 starfaði
hann hér heima en fór þá til Spán-
ar, þar sem hann hefur spilað, verið
á námskeiðum og sótt tíma hjá
ýmsum kennuram. Auk þess að
koma fram hér hefur hann komið
fram á tónleikum í Englandi, Skot-
landi, írlandi, Lúxemborg, Sviss,
Spáni, ísrael, Kanada, Mexíkó og
Bandaríkjunum og spilað í ríkisút-
varpið í Noregi og Mexíkó. 1986
var hann valinn sem einn af tólf
gítarleikuranum viðs vegar að úr
heiminum til að taka þátt í opinni
kennslustund hjá meistara Segovía
í Kalifomíuháskóla. Sama ár fékk
hann spænskan námsstyrk. Hann
hefur hlotið Sonning-verðlaunin
dönsku fyrir unga norræna tónlist-
armenn. í vetur leikur hann einleik
með Sinfóníuhljómsveitinni.
Á tónleikunum í Norræna húsinu
á þriðjudaginn er röðin komin að
Auði og Pétri. Þær Áshildur og
Bryndís Halla spiluðu á þriðjudag-
inn var.
Verlag, Frankfurt. 780 bls. 98 DM.
Önnur bók og harla ólík þessari
hefur sézt víða undanfarið, bókin
Galína, sjálfsævisaga Galínu Wis-
néfskæju, stórsöngkonu og eigin-
konu Rostrópóvitsj sellóleikara.
Hún var í mörg ár stjama Bolsjoi
leikhússins í Moskvu, þar til þau
hjón fluttu eða hröktust úr landi
öllu heldur. Það er fróðlegt að lesa
um lífið bak við leikhústjöldin, um
kynni þeirra af Sjostakóvitsj og
fleira og fleira. Ekkert venjulegt
líf, sem þama er sagt frá. Bókin
hefur fengist hér á ensku, er líka
til þýdd á dönsku og þýzku og
kannski fleiri mál, rússnesku vist
þó ekki enn um sinn þrátt fyrir
„Glasnost".
BADMINTON
VETRARSTARFIÐ HEFST 1. SEPTEMBER
TÍMALEIGA ER HAFIN
UNGLINGATÍMAR — FULLORÐINSTÍMAR
NÁMSKEIÐ — þriðjudags- og fimmtudagskvöld
Tennis- og badmintonfélag Reykjavíkur
Gnoðarvogi 1, s. 82266.
Dúr og moll