Morgunblaðið - 28.12.1988, Síða 41

MOÉÖtlNBLÁÐIÐ, MÍÐVTKUDAGUR 28. DESEMBER 1988
41
ára gömul stúlka, Ásta Beck, hún
var frá mjög barnmörgu heimili og
hafði misst föður sinn. Ásta dvaldi
hjá Jóni og Áslaugu til tvítugs.
Þegar Jón var orðinn ekkjumaður
var Ásta hjá honum í rúmt ár og
launaði Jóni vel uppeldið.
Jóni var um dagana sýndur
margháttaður sómi. Hann var
sæmdur riddarakrossi Fálkaorð-
unnar, gerður heiðursfélagi í mörg-
um félögum og þannig mætti lengi
halda áfram.
Bændur á Suðurlandi sýndu hon-
um sinn vináttuvott rheð því að
færa honum að gjöf, þegar hann
varð sextugur, vandað skrifborð
skreytt útskurði eftir Ríkarð Jóns-
son. Síðan þegar hann lét af störf-
um sjötugur var honum af sömu
aðilum færður að gjöf skrifborðs-
stóll, sem gerður var af Ríkarði og
er hin mesta völundarsmíð.
Á síðari hluta embættisferils síns
tók Jón oft á annatímum dýralækna
og dýralæknanema sér til aðstoðar.
Sá sem þessar línur ritar átti því
láni að fagna að vera í þeirra hópi.
Jón hafði mikla reynslu og fylgdist
vel með. Ekki var minna um vert
að fýlgjast með því, hvemig hann
gaf sér tíma til að spjalla við fólkið
og fínna hvemig því leið innan rifja.
Jón náði eins og margir af hans
forfeðrum háum aldri. Hann fann
hvemig hið líkamlega þrek dvínaði,
en hann átti því láni að fagna að
halda sinni andlegu reisn til hinstu
stundar.
Við hjónin vottum aðstandendum
okkar dýpstu samúð.
Gunnlaugur Skúlason
í dag er til moldar borinn í Sel-
fosskirkjugarði mikill öldungur, Jón
Pálsson dýralæknir. Hann lést hinn
19. desember á nítugasta og átt-
unda lífsári.
Það er í raun engin sorg í huga,
þegar svo aldraður maður kveður,
saddur lífdaga, sáttur við Guð,
menn og sjálfan sig. Það er sagt,
að öll viljum við verða gömul en
ekkert okkar vilji þó vera það. Jón
vildi áreiðanlega ekki vera svó gam-
all sem hann varð. Það er ekki létt-
bært manni framfara, lífs og ’starfs,
að finna líkama sinn hröma og
fjötra andann, sem vill út til nýrra
átaka. Jón hélt anda sínum óbreng-
luðum fram í andlátið og brá sér
hvergi. Neitaði súrefnisgjöf og
þvílíkum tilraunum til þess að treina
líf sitt. Hann vildi fá að fara og
Drottinn varð honum náðugur.
Jón fæddist í Þingmúla í Skrið-
dal þann 7. júní 1891, sonur hjón-
anna Páls Þorsteinssonar bónda og
hreppstjóra, síðar í Tungu við Fá-
skrúðsfjörð, og Elínborgar Stefáns-
dóttur. Til foreldra sinna sótti Jón
langlífi sitt meðal annars. En sagt
er að fjórðungi bregði til fósturs.
Jón sótti sér menntun til Dan-
merkur, þar sem hann lauk dýra-
læknanámi 1918 og hefur sjálfsagt
flutt með sér heimsborgarabrag
sinn þaðan. Þá gekk hann líka að
eiga Áslaugu Stephensen, dóttur
prófastshjónanna séra Ólafs og
Steinunnar Eiríksdóttur frá Karls-
skála.
Þau Jón og Áslaug bjuggu saman
í hjúskap í 63 ár á þann veg, að
þau koma þá í huga er hefðar- og
sæmdarhjóna er getið. Þvílíkri birtu
fínnst mér stafa af kynnum mínum
af þeirra húsi. Áslaug lést 1981.
Jón bjó áfram í húsi þeirra að
Hlaðavöllum þar til að hann fór að
vist á Sjúkrahúsi Selfoss og síðan
á Ljósheimum nú í sumar sem leið.
Þar lést hann með nafn Áslaugar
á vörum að kvöldi hins 19. desem-
ber.
Mér fínnst ég vera þess lítt um-
kominn að mæla eftir Jón, þvílíkur
aðalsmaður og héraðshöfðingi sem
hann var. Hann hafði líka mestan
hluta lífsstarfs síns að baki þá er
ég kynntist honum. Hann stóð föst-
um fótum í sögu tveggja alda og
bjó yfír slíkri lífsreynslu og þekk-
ingu á mönnum og málefnum, að
ég var jafnan fremur nemandi og
Hann kennari. Þó tel ég okkur hafa
átt. nokkuð skap saman og margar
erutpér okkar samverustundir eft-
irminhilegar í gegnum þau 28 ár
sem ég hef verið tengdasonur hans.
Jón Pálsson var höfðingi í sjón
og reynd. Hann gegndi lengi einn
dýralæknisembætti í öllu núverandi
Suðurlandsiqordæmi, en þar eru nú
6 dýralæknar starfandi. Þar áður
var hann dýralæknir á Austijörðum
frá 1918—1934. Reykjavíkurum-
dæmi gegndi hann einnig um tíma.
En Ámessýsla var hans heimkynni
og hann sagði mér að þá liði sér
best í Reykjavík þegar hann væri
í Ártúnsbrekkunni á leið austur.
Jón Pálsson var athafnasamur
og stundaði ýmsan búskap meðfram
embættisstörfum. Hann gaf sig
einnig að félagsmálum og ýmsar
vegtyllur hlóðust á hann, en það
verður ekki rakið hér. Jón var höfð-
ingi heim að sækja. Hann kunni
manna best að fara með vín. Vindla
reykti hann sér til ánægju og tók
í nefíð þótt Áslaugu konu hans
væri minna um það gefið. Á heim-
ili þeirra var gott að koma enda
gestagangur mikill. Fjölmennt var
heimilið á fyrri ámm meðan umsvif
vom mest í búskapnum. Fjórir vom
synirnir, Garðar, Ólafur, Páll og
Helgi. Þau hjón fóstmðu einnig
Ástu Beck og síðar Steinunni, syst-
urdóttur Áslaugar. Má nærri geta
að ekki hefur alltaf verið tiltakan-
lega hljóðlátt á heimilinu, enda fólk-
ið kátt og ræðið.
Það leiddi af sjálfu sér, að dýra-
læknirinn varð að vera góður hesta-
maður í vegalitlu og bílfátæku
landi. Jón ræktaði eigið hrossakyn,
sem víðkunnugt varð og Kjartan
Ólafsson sonarsonur hans heldur
áfram með. Jón ferðaðist langa
vegu með þijá til reiðar, reið einum
en rak tvo á undan sér. í styttri
ferðir svo sem frá Selfossi til
Reykjavíkur fór hann einhesta. Af
þessu má sjá, að þar fór ótrauður
maður og farsæll.
Bíllinn leysti hestana af hólmi
sem samgöngutæki dýralæknisins
er tímar liðu. En litla sál fann Jón
í bílnum og þótti gott að fá aðra
til að keyra sig í lækningaferðum.
Vom þær ferðir menntandi fyrir
þá, sem til þess völdust og minnist
undirritaður nokkurra slíkra með
þakklæti. En verðandi dýralæknar
hlutu margir tilsögn hjá Jóni gegn
þvf að gerast bílstjórar hans. Dýra-
læknisverk man ég að Jón vann
níræður að aldri, þegar hann gelti
þijá fola fyrir Kjartan í garðinum
á Hlaðavöllum. Ég hef fyrir satt,
að Jón hafí þótt heppinn læknir og
kunnáttusamur, og vel sýndist mér
karlamir treysta honum þar sem
við komum saman í þá daga.
Jón var meðalmaður á hæð,
grannholda og kvikur í hreyfíngum.
Hann hafði létta lund og hafði
hressilegt orðfæri. Gekk gjarnan
fram af fólki, sem ekki þekkti hann.
í raun mátti hann ekkert aumt sjá
og lagði vel til alls sem hann mátti.
En óduglegur var hann víst við að
mkka karlana í sveitunum og var
viðurnefni hans „dýri“ ekki þess
vegna tilkomið, heldur stytting úr
embættisnafninu.
Jón var heilsugóður um dagana
en sjóndepra bagaði hann seinni
árin. Á 95 ára afmæli sínu dansaði
hann vals léttilega í miklu sam-
kvæmi, sem haldið var honum til
heiðurs. Áhugi hans var jafnan
brennandi á því sem var að gerast
og hann fylgdist með mönnum og
málefnum til hinstu stunda.
Jón Pálsson var alla ævi einarður
í skoðunum og lá ekki á meiningu
sinni. Hann var eldheitur Sjálfstæð-
ismaður frá stofnun þess flokks en
fylgdi Jóni Þorlákssyni frænda
sínum þangað úr íhaldsflokkunum.
Hann var í framboði fyrir Sjálfstæð-
isflokkinn gegn Eysteini Jónssyni á
Austfjörðum líklega 1932.
Lífsskoðun hans var að menn ættu
að vinna og bjarga sér af bestu
getu og una glaðir við sitt án þess
að heimta sífellt af öðmm. Þessi
viðhorf sín orðar hann svo sjálfur
í 95 ára afmælisviðtali við Áma
Johnsen í Morgunblaðinu 7. júní
1986:
„Á líðandi stund er ég að harma
það, að maður rekur sig annað slag-
ið á unga menn sem telja sig komm-
únista eða telja sig eiga samleið
með kommúnistum og öðmm vinstri
mönnum. Ég tel að ungt fólk eigi
að aðhyllast sjálfstæðisstefnuna
sem er fyrst og fremst krafa til
þeirra sjálfra að leggja eitthvað á
sig til þess að komast áfram.
Hvaða hugsun er það, að binda
sig við einhveija hugmynd frá
Rússlandi, lokuðu landi með millj-
óna morð í sögu sinni. Ég hef aldur-
inn til þess að sjá í gegn um komm-
únistana og vinstri mennina. Þeir
hugsa ekki til enda eins og lífið
gengur fyrir sig, það kemur ekkert
af sjálfu sér. Það á að gefa fólki
tækifæri til að spjara sig og ætlast
til hluta af því. Aðbúnaðurinn í þjóð-
félaginu á að vera eins góður og
unnt er, en síðan á að höfða til
ábyrgðar fólksins sjálfs, eigin frum-
kvæðis.
Já, ég hef verið léttlyndur og það
er mesta furða hvað ég hef verið
vel liðinn hjá helvítis framsóknar-
mönnunum, en þetta vom góðir vin-
ir mínir og við höfðum gaman af
þessu, hispursleysið gefur titring.
Frændi minn er dýralæknir í
upphéraðinu, Gunnlaugur Skúla-
son. Þegar hann kveður er fólk allt-
af í góðu skapi, þegar hann fer þá
er létt yfir fólki, jafnvel þött beljan
deyi. Mér líkar vel að þeir líkja
honum við mig, bændurnir. Þegar
maður fer er gott að skilja gott
skap eftir.“
Mér fínnst Jón dýri kveðja okkur
á sinn hátt með þessum orðum.
Hann skilur eftir sig græskulausa
glettni, hressilegt orðfæri, gott
skap og góðar minningar. Þannig
hverfur hann okkur í heiðríkjuna -
þar sem vonin og bjartsýnin býr.
Halldór Jónsson verkfr.
Mikill og göfugur maður er horf-
inn sjónurh okkar saddur lífdaga,
kominn hátt á 98. árið, en andlega
hress og í fullkomnu jafnvægi við
lífið og tilvemna fram á síðustu
stund.
Er ég heimsótti hann á Sjúkra-
hús Suðurlands í ágústmánuði sl.
gat hann þess er við kvöddumst,
að nú væmm við að kveðjast í
síðasta sinn.
Ég vildi ekki trúa þessu, mér
fannst hann svo hress, bæði and-
lega og líkamlega. En eins og alltaf
vissi nafni minn betur.
Eftir að Jón lauk nám! frá Dýra-
læknaháskólanum í Kaupmanna-
höfn árið 1918 flyst hann heim
ásamt konu sinni, Áslaugu Steph-
ensen, og sest að austur á Reyðar-
fírði, þar sem hann tók við emb-
ætti héraðsdýralæknis á Austur-
landi öllu eða frá Langanesi að
Skeiðará.
Því embætti gegndi hann til árs-
ins 1934 er þau hjónin fluttu að
Ölvisárbrú þar sem Jón tók við
embætti héraðsdýralæknis á Suð-'""'
urlandi, frá Lómagnúpi að Hellis-
heiði. Ég þykist muna lítillega eftir
Jóni og Áslaugu móðursystur minni
síðasta árið þeirra á Reyðarfírði,
þá smástrákur. En í raun kynnist
ég þeim fyrst kominn fast að
SJÁ NÆSTU SÍÐU
Sem sagt fullt
á aðe
apantanir í símum 29499 og 624045.
Míðar óskast sóttir í síðasta lagi
30. desember fyrir
kl. 17:00.
Byrjið nýtt ár á Café Óperu og/eða
Kaffi Straetó.
Dagskrá Café Óperu er sem hér segir:
Dyravörður opnar húsið kl. 18.
Kl. 8.03: Yfirþjónninn okkar, Marian
Zak, býður ykkur velkomin á sinni
bjöguðu íslensku og ber fram litríkan
lystauka.
Pása.
Kokkarnir Eiki, Steini og Ingi gera sig
klára með matinn og bjóða fyrst upp á
laxatartar með vorlauk og japanskri
sósu.
Pása.
Viliibráðarkjötseyði með kryddjurtum.
Pása.
Kofareykt hangikjöt með valhnetum,
jöklasalati og vínedikssósu.
Pása.
Kampavínssorbet Pomsardin.
Pása
Cekkert stress).
Eiki eldsteikir nautalundir úr tuddan-
um Flekk frá Kirkjubóli ásamt
humarhölum og koníakslagaðri
sinnepssósu.
Pása
Cmuna að tyggja veD.
Súkkulaðibolli með ferskum suðræn-
um ávöxtum, vanilluís og líkjör.
Pása.
Brasilískur baunadrykkur ásamt
Camus koníaki og konfekti.
Kór matreiðslumanna hússins
syngur ættjarðarsöngva Cbara
Skemmtið ykkur á ógleymanlegan
hátt á ögleymanlegum stað.
Hlé.
Allir pæla í hvort þetta sé
Stebbi Pet. leikur kannski a
Cerum að leita að nýjumD
kl. 23.00: Leynigesti kvöldsins
húsinu í lögreglubíl og skilað að
notkun lokinni.
Knöll, hattar o.fi.