Morgunblaðið - 16.09.1989, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 16.09.1989, Blaðsíða 22
- ~--.-3«i.- ¦ ¦ --, - 22 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. SEPTEMBER 1989 + itot&uiMtútíb Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. MatthíasJohannessen, StyrmirGunnarsson. . Björn Bjarnason. Þorbjörn Guðmundsson, BjörnJóhannsson, ÁrniJörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, ÁgústlngiJónsson. BaldvinJónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlah 1, sími 83033. Áskriftargjald 1000 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 90 kr. eintakið. Sprengjur í Reykjavík Skömmu fyrir miðnætti á miðvikudagskvöld sprungu tvær dínamítsprengjur á íbúðar- götum í Reykjavík. Gylfi Geirs- son, sprengjusérfræðingur Landhelgisgæslunnar, telur að krafturinn í sprengjunum hafi verið slíkur, að þær hefðu verið lífshættulegar fólki í fimm til sex metra fjarlægð og hefðu slasað fólk á víðavangi lengra frá. Lögregluyfirvöld segjast ekki hafa fengið neina vísbend- ingu um það, hverjir stóðu að þessu illvirki. Má segja, að mildi. Guðs háfí ráðið því að ekkert tjón varð á fólki. Þeir sem gera sér leik að því að aka um götur höfuðborgar- innar að kvöldlagi og kásta þar dínamítsprengjum eru hættu- legir umhverfi sínu, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Lýsir þetta háttalag ótrúlegri bíræfni. I okkar friðsama þjóðfélagi eru líklega flestir þeirrar skoðunar, að sprengjukastararnir séu að gera sér leik að því að hræða fólk. Erlendis væri líklega talið að um götur færu öfgafullir skemmdarverkamenn. Raunar hefur það komið fyrir hér á landi að menn og hópar hafa gripið til skemmdarverka til að leggja áherslu á baráttumál sín. í fersku minni eru atburðirnir, þegar hvalveiðiskipunum var sökkt í Reykjavíkurhöfn og brotist var inn í hvalstöðina í Hvalfirði. Þar voru útlendingar á ferð. Þá hefur verið haft í hótunum um skemmdarverk og var það nýlega gért af ábyrgð- armanni innan verkalýðshreyf- ingarinnar til að árétta reiði vegna kjaramála. Að óreyndu er ástæðulaust að ætla annað en prakkarar hafi farið offari á Öldugötu og Bergþórugótu á miðvikudags- kvöld. Er áhyggjuefni, hvernig slíkir menn geta komist yfír jafn öflugar sprengjur og þarna voru notaðar. Gylfí Geirsson sprengjusérfræðingur segir, að hérlendis sé tiltölulega auðvelt að komast yfír dínamít fyrir þá sem sækjast eftir því. Hann segir landlægt að sýna hirðu- leysi í meðferð og geymslu þessa hættulega efnis. Reynsla frá útlöndum sýni, að dínamít sé ekki síst hættulegt þeim sem vilja sprengja það. Minnist sér- fræðingurinn þess ekki að jafn- öflug^sprengja hafi sprungið í þéttbýli hér frá því að haf- meyjarstyttan við Tjörnina var sprengd um áramót fyrir aldar- fjórðungi. Sprengjurnar í Reykjavík vekja þannig ýmsar spurningar. Eru hér á ferð menn sem munu aftur gerast hættulegir um- hverfi sínu? Hvað vakir fyrir þeim? Er ekki nauðsynlegt að herða eftirlit með sprengiefni í landinu? Þarf ekki að gera átak til að brýna fyrir mönnum að gæta fyllsta öryggis við meðferð dínamíts? Okkur er gjarnt að ræða mál af þessu tagi í hálfkæringi og láta eins og við þurfum ekki að gæta sömu varúðar og aðrar þjóðir. Umræðurnar um víkingasveit lögreglunnar og öryggisgæslu í Leifsstöð á Keflavíkurflugvelli eru til marks um það. Sprengjumar í Reykja- vík ættu að minna lögregluna og yfirstjórn hennar á nauðsyn þess að þjálfun og starfi lög- reglumanna sé þannig háttað, að þeir bregðist rétt við í tilvik- um sem þessum. Til stuðn- ings slösuð- um Um helgina verður hleypt af stokkunum herferð til að styðja fórnarlömb umferðar- slysa. Ahugahópur um bætta umferðarmenningu stendur að baki þessu átaki. Hann hefur jafnframt ákveðið að styrkja SEM-hópinn, en það eru sam- stök endurhæfðra mænuskadd- aðra. Söfnunarféð rennur í hús- byggingarsjóð fatlaðra en um 70% þeirra sem eru í SEM- hópnum hafa fatlast af völdum umferðarslysa. Þorleifur Kristmundsson lenti í bílveltu á Snæfjallaströnd við ísafjarðardjúp sumarið 1977. Hann lamaðist upp að viðbeini. í Morgunblaðinu í gær lýsir hann átakanlegri reynslu sinni og baráttu. Hann áminnir öku- menn einnig með þessum hætti: „Það er einkennandi fyrir ís- lenska ökumenn þetta tillitsleysi í umferðinni. Ég keyri bíl í dag og sýni öðrum ökumönnum tíl- litssemi. Það hef ég lært." Aldrei verður nógu oft brýnt fyrir ökumönnum að sýna að- gæslu. Átakið sem nú er gert til að aðstoða fórnarlömb um- ferðarslysanna minnir okkur á hörmulegar afleiðingar þess, þegar það er ekki gert. Hér er um málefni að ræða sem snert- ir hvern einasta landsmann. Á að^ færa Samban eignir skattborgar; eftir Þorstein Pálsson Miklar umræður hafa orðið síðustu daga um SÍS-málið. Það snýst sem kunnugt er um þá ákvörðun Landsbankans að semja við Samband íslenskra samvinnufé- laga um kaup á hlutabréfum þess í Samvinnubankanum hf. Sum at- riði málsins eru skýr en önnur hul- in þoku enn sem komið er. Harðar deilur hafa staðið á milli fulltrúa tveggja ríkisstjórnarflokka og bankastjórnar Landsbankans um vinnubrögð og málsmeðferð. Svo virðist sem bankastjórarnir allir þrír hafi gert sameiginlega tillögu í málinu þó að einungis einn þeirra hafi unnið að undirbúningi og stað-' ið að viðræðum við SÍS. Að jafnaði hlýtur það að vera innanhússmál Landsbankans hvernig verklagi er háttað við stjórn hans. Þess vegna er ekki ástæða til þess að fiölyrða um þann þátt málsins. Það er hin efnislega niður- staða sem máli skiptir og allur al- menningur, skattborgararnir í landinu, hlýtur að látá sig skipta. Ekkert samráð Af fréttum má ráða að fulltrúi Framsóknarflokksins í bankaráðinu og tveir fulltrúar Sjálfstæðisflokks- ins hafi fallist á tillögu þriggja bankastjóra um kaup á hlutabréfum í Samvinnubankanum og væntan- legan samruna þessara tveggja banka. Samkvæmt bankalögum hefur bankaráð Landsbankans þó ekki endanlegt vald í þessu efni. Það er einungis viðskiptaráðherra sem getur tekið lokaákvörðun í málinu. Af hálfu viðskiptaráðherra hefur það komið fram að hann hefur enga afstöðu tekið til hinna fyrirhuguðu kaupa enn sem komið er. Því virð- ist augljóst að fulltrúar ríkisstjórn- arflokkanna hafa ekki haft neitt samráð við ríkisstjórnina eða for- ystumenn ríkisstjórnarflokkanna. Sömu sögu er að segja um fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í bankaráðinu. Þeir tóku sína ákvörðun án slíks samráðs. Kaup Landsbankans á hlutabréf- um í Samvinnubankanum með sam- einingu í huga þurfa ekki að vera fráleit. Vandséð er þó að slík kaup hafi neina úrslitaþýðingu fyrir hag- ræðingu í rekstri Landsbankans. Augljóst virðist að kaupin, verð og Skattar á lifeyrissjóði: Olaffur Ragnar seghr ósatt um niðurstöðuna - nefhdin lagöi eindregiö til að sjóðirnir yrðu skattlagðir j*»gwy srKsæ jssAfíiSi?& í^tfrsíffp sjctoverMf^skattakyloiM »í *l BÍ I W" "» KrStlfrelsivíuwrSndin kva*ikunna * vera 4 trd «0 n igjeiöi Bkatt af hrelnum vaxtatekj- um sinum aö fradregnuin rekstrar- kostnaöi. Á móti kemur afl UfByris- iskyrsluruuergretotfráhvernlg fram þeirrt sr«rmngu.Jivcrt ekki rjfrSn vlli standa sfi .totti^__siJ2a!i»ITn tll HmTl fe» "» greiðsluskilmálar, þurfi að vera Landsbankanum hagstæð ef unnt á að vera að sýna fram á verulega hagræðingu fyrir bankann af slíkri sameiningu. Á þrefiöldu verði Kjarni málsins er einmitt þessi: Hvert er eðlilegt kaupverð þessara hlutabréfa? Það eina sem fram hef- ur komið í þessu efni er að Lands- bankinn, samkvæmt þeim tillögum sem fyrir liggja, býðst til þess að kaupa hlutabréfin á hér um bil þre- földu því verði sem Samvinnubank- inn metur sjálfan sig á í bókhaldi sínu. Nú þarf bókfært eigið fé auð- vitað ekki að segja alla söguna í þessu efni. En enn sem komið er hefur ekkert komið fram í umræð- um eða upplýsingum um þetta mál sem bendir til annars en að stefnt sé að því að kaupa Samvinnubank- ann á verulegu yfirverði. Hvað þýðir það þegar Lands- bankinn kaupir hlutabréf í Sam- vinnubankanum á yfirverði? Svarið er einfalt. Það er verið að færa eign- ir skattborgaranna yfír til Sam- bands íslenskra samvinnufélaga. Og þá vaknar önnur spurning. Eru einhver rök fyrir því? Enn sem kom- ið er hafa þau ekki verið færð fram af hálfu þeirra sem í hlut eiga. Menn velta eðlilega fyrir sér spurningum af því tagi, hvort þessi ráðstöfun hafi verið óhjákvæmileg til að bjarga Sambandi íslenskra samvinnufélaga. Menn velta þvi ennfremur fyrir sér hvort Samband- ið hafi verið komið í svo erfiða fjár- hagsstöðu að Landsbankinn hefði getað orðið fyrir alvarlegum skakkaföllum ef hann hefði ekki gefíð því umtalsverðan hlut af eign- um skattborgaranna sem hann hef- ur tekið að sér að ávaxta. Það ligg- ur þó fyrir að hvorki talsmenn Sam- bandsins né Landsbankans hafa nefnt ástæður af þessu tagi til stuðnings þeim ásetningi að þessi kaup fari fram. Alþingi ræði málið Að öllu þessu athuguðu virðist augljóst að ekki verður hjá því kom- ist að viðskiptaráðherra verði kraf- inn um nákvæma skýrslu um þetta mál á Alþingi, þannig að þingmenn fái tækifæri til þess að fjalla um það og ef til vill álykta um það. í slíkri skýrslu þarf að koma fram efnisinnihald samnings Landsbank- ans um kaup á hlutabréfum í Sam- vinnubankanum. Gera þarf grein fyrir kaupverðinu og öllum skuld- bindingum sem Landsbankinn kann að taka á sig í tengslum við kaup- in. Upplýsa þarf um heildarútlán bæði Landsbankans og Samvinnu- bankans til Sambandsins. Gera þarf grein fyrir hversu hátt hlutfall hér er um að ræða af heildarútlánum og skuldbindingum bankanna tveggja. Sem fyrr segir geta hvorki bankastjórar né bankaráð Lands- bankans tekið endanlega ákvörðun um mál sem þetta. Það vald er sam- kvæmt lögum í höndum viðskipta- ráðherra. Eðlilegt er að gera þá kröfu til ráðherrans að hann taki ekki lokaákvörðun í málinu fyrr en að Alþingi hefur fengið tækifæri til þess að ræða það og álykta um það ef þurfa þykir. Þegar flest bendir til þess að verið sé að færa hluta af eignum skattborgaranna með yfirverði á hlutabréfum til tiltekins aðila í þjóð- félaginu er það svo alvarlegt mál, að fulltrúar almennings á Alþingi hljóta að fjalla um málið. Á Alþingi þarf að koma fram vilji stjórn- málaflokkanna og afstaða þeirra í þessu efni. JÓN Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra, sem nú er forseti ráð- herranemdar Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA), og Anita Gradin, varaforseti nefhdarinnar og utanríkisviðskiptaráðherra Svíþjóðar, báru saman bækur sínar á fundi í Reykjavík í gær. Efst á baugi var starf fimm starfshópa EFTA og Evrópubandalagsins (EB) sem kannað hafa möguleika á formlegum samningum bandalaganna tveggja um nánari samvinnu. Fjórir hópanna hafa þegar skilað niðurstöðum. Síðasti starfshópurinn fjallar, að sögn ráðherranna, um erfiðasta verkefnið en það eru breytingar á stofnunum bandalaganna,- sam- ræmingu á réttarfari og hvernig úrskurða beri í mögulegum deiiu- málum í framtíðinni. Jón Baldvin sagði að ráðherrarnir hefðu rætt um tímaáætlun fram til áramóta, en þá taka Svíar við formennsku af lslendingum, einnig verkáskipt- ingu með tilliti til kynningar á sjón- armiðum EFTA hjá ríkisstjórnum einstakra EB-landa. Gradin sagði að íslendingum hefði tekist afar vel að hafa yfirum- sjón með því umfangsmikla starfi sem unnið hefði verið fram til þessa og aðspurð sagði Gradin að það hefði komið á óvart hve samstaða væri um margt innan EFTA. Hins vegar hefði verið ljóst frá upphafi að sumar þjóðirnar hefðu sérstöðu í vissum málum, t.d. íslendingar varðandi möguleg ákvæði um frjálsa búferlaflutninga niilli landa og nýtingu náttúruauðlinda. Jón Baldvin var spurður hvort formlegar viðræður hefðu farið fram við Ungverja sem lýst hafa áhuga á nánari samvinnu við EFTA. Hann sagði svo ekki vera-en hann teldi fyrirhugaðar viðræður EFTA og EB vera áfanga í væntanlegri sameiningu Evrópu. Bæru viðræð- urnar árangur yrðu ríki bandalag- anna tveggja betur í stakk búin til að takast á við það verkefni að kippa Austur-Evrópu inn í 20. öld- ina. Vel gengur að samræma sjónarmið EFTA-ríkjanna —segir Anita Gradin, utanríkisviðskiptaráðherra Svíþjóðar

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.