Morgunblaðið - 16.09.1989, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 16.09.1989, Blaðsíða 14
3* 14 MORGUNBLAÐIÐ LAUOARDAGUR 16. SEPTEMBER 1-989 Situr Steingrímur til að koma SIS á hausinn? eftir Vilhjálm Egilsson Margir góðir og gegnir fram- sóknarmenn hafa kvartað undan því við mig að undanförnu að for- ystumenn þeirra hefðu orðið lítinn skilning á stöðu atvinnulífsins og þá sérstaklega á stöðu samvinnu- hreyfingarinnar. Er þess þá gjarnan minnst að Framsóknarflokkurinn hafí setið nánast óslitið í stjórn síðustu átján árin með þeim afleið- ingu að samvinnuhreyfingin sé komin að fótum fram. Hvert kaupfélagið eftir annað á í meiri háttar erfiðleikum af marg- vístegum ástæðum. Stjórnarstefnan hefur verið andstæð sjávarútvegi og skuldsetning samvinnufyrir- tækja vegna fjárfestinga í þeirri grein á undanförnum árum er nú farin að verða að sligandi byrði. Við þessa erfiðleika bætist svo að mörg samvinnufyrirtækja vegna fjárfestinga í þeirri grein á undan- förnum árum er nú farín að verða að sligandi byrði. Við þessa erfið- leika bætist svo að mörg samvinnu- fyrirtæki þurfa að bregðast við breyttum aðstæðum í landbúnaði og smásöluverslun á landsbyggð- inni sem kalla á gífurlega uppstokk- un í rekstri. Sambandi sjálft, flaggskip hreyf- ingarinnar, hefur fengið sinn skammt af hremmingunum og virð- isfe enn ekki takast að ná sér út úr taprekstri. Að sjálfsögðu eru ýmis vandamál samvinnufyrirtækja heimatilbúin með slöppum rekstri og röngum fjárfestingarákvörðun- um en slíkur vandi hefur magnast mjög með atvínnumálastefnu ríkis- stjórnar Steingríms Hermannsson- ar. 20 mánuðir til kosninga — 20 mánaða lífróður Það er kaldhæðnislegt að nú eru nálægt 20 mánuðir til loka kjör- tímabilsins en þá verður ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar í síðasta lagi að standa reikningsskil gerða sinna fyrir kjósendum. Þessir 20 mánuðir eru líka tími lífróðurs fyrir Sambandið og mörg sam- vinnufyrirtæki. Aðgerðir Stein- gríms og ríkisstjórnar hans í at- vinnumálum ráða miklu um það hvort samvinnuhreyfingunni tekst að ná sér aftur á strik. Eins og stjórnarstefnan liggur nú fyrir er ekkert sem bendir til annars en að Framsóknarflokknum með Steingrím í fararbroddi muni takast að koma samvinnuhreyfing- unni á kné að loknum 20 ára valda- ferli. Steingrímur verður þá sá klettur í hafinu sem samvinnuhreyf- ingin strandar á og bíður sitt skip- brot. Afram tap á sjávarútvegi Ríkisstjórnin virðist hafa þá stað- föstu stefnu að horfast ekki í augu við staðreyndir í gengismálum og lætur gengi krónunnar jafnan síga of lítið of seint. Þetta er að sjálf- sögðu ákaflega dýrt fyrir sjávarút- veginn og þjóðina alla. Fyrirtækin í sjávarútvegi munu safna meiri og meiri erlendum skuldum, enn mun þurfa að skuldbreyta ofan á allar fyrri skuldbreytingar og þegar veð- hæfnina þrýtur kemur hlutafjár- sjóður inn í myndina og þjóðnýtir fyrirtækin. Ófá fyrirtæki í sjávarútvegi á vegum samvinnuhreyfingarinnar munu verða þjóðnýtingunni að bráð á næstu mánuðum ef stefna ríkis- stjórnar Steingríms Hermannsson- ar verður óbreytt. í fyrstu hefur þjóðnýtingin ekki svo mikil áhrif en þegar þessi fyrirtæki þurfa að fá næstu skuldbreytingar og aukið hlutafé munu sjóðstjórarnir syðra fljótlega taka völdin af forystu- mönnum samvinnuhreyfingarinnar í héraði. Áframhaldandi taprekstur í sjáv- arútvegi þýðir að sá hluti sam- vinnuhreyfingarinnar sem tengist þessari atvinnugrein mun ekki geta náð sér á strik heldur áfram vesl- ast upp. Sá hluti sem tengist land- búnaði og verslun mun líka eiga áfram í erfiðleikum. Jafnvel þótt margt hafí verið gert til þess að bæta rekstur er vafasamt að það dugi til vegna áframhaldandi sam- dráttar sem reyndar verður bæði mun dýrkeyptari og lengri en ann- ars væri vegna stjórnarstefnunnar. Þau samvinnufyrirtæki sem komast i gegn um erfiðleikana í verslun og landbúnaði munu þurfa langan tíma til þess að ná sér verulega á strik aftur. Ekkert bendir því til annars en að samvinnuhreyfingin muni áfram þurfa að gjalda fyrir þrásetu ríkis- 'stjórnar Steingríms Hermannsson- ar. Enn blása þeir vindar sem geta hrakið hana að klettinum stóra. Bakhjarlar seldir? Við horfum nú upp á að sam- vinnuhreyfingin er byrjuð að losa sig við eignir sem hafa skilað henni arði og verið henni bakhjarl. Lands- bankinn kaupir væntanlega Sam- vinnubankann að stærstum hluta. Nú er deilt um kaupverðið á hluta- bréfum í bankanum og aðra þætti viðskiptanna. Smám saman.munu erfiðleikar Sambandsins koma upp á yfirborðið og verða umræðuefni almennings. Óhjákvæmilega verður gerð krafa um að staða Sambands- ins verði algjörlega opinberuð og skuldir þess tíundaðar af hinni mestu nákvæmni. Eftir því sem forystumenn Sambandsins streitast meira á móti slíkum kröfum verða þær harðari og umfjöllunin meiri. Kaup Landsbankans á Sam- vinnubankanum mun hins vegar ekki leysa vanda hreyfingarinnar þrátt fyrir hátt verð. Erfiðleikar Of fá augnlyf á lyfjaskrá - segir Olafur Grétar Guðmundsson, augnlæknir FÆÐ augnlyfja á lyfjaskrá hérlendis veldur því oft að augnlæknar geta ekki veitt sjúklingum sínum bestu þekktu lyfjameðferð, að sö'gn Ólafs Grétars Guðmundssonar, formanns Augnlæknafélags Islands. Undanfarið hefur verið rætt um að fækka lyfjum á lyfja- skrá til að draga úr kostnaði. við lyfjanotkun íslendinga. Ólafur Grétar telur aðrar leiðir færar til að draga úr kostnaði við lyfja- notkun, hann telur þvert á móti að fjölga þurfi lyfjum á skrá og að lyfjanotkun þurfi alls ekki að aukastþótt skráðum lyfjum fjölgi. Ólafur segir meðferð við ýmsum algengum augnsjúkdómum erfiða vegna þess að bestu þekktu lyfin séu ekki á skrá hérlendis. Þau þurfi að panta eftir krókaleiðum og tekur það að minnsta kosti tvo til þrjá daga. Meðan verið er að panta besta lyfið er annað lyf not- að svo kostnaður er oft mun meiri en þyrfti að vera þegar upp er staðið. Sem dæmi um þetta tók Ólafur hornhimnubólgu af völdum herpes simplex-sýkils en margir tugir tilfella af þessum sjúkdómi koma upp hér á landi á ári hverju. Besta lyfið sem er viðurkennt og skráð í nágrannalöndunum er ekki á lyfjaskrá hér svo notast þarf við önnur og lakari lyf. Oft neyðist læknar til að beita kerfisbundinni meðferð þegar staðbundin með- ferð væri áhrifaríkari og hættu- lausari. Um 50 augnlyf eru í íslensku lyfjaskránni en á annað hundrað í þeirri dönsku. Ólafur telur að sérlyfjum megi alls ekki fækka,. það muni einungis valda sjúkling- um óþægindum og aul(a á erfið- leika lækna og skriffinnsku við að útvega bestu lyf. Hann telur að aukin fræðsla bæði lækna og almennings um lyfjaverð sé besta leiðin til að draga úr lyfjakostnaði. Ólafur Grétar bendir á að í Noregi taki tryggingakerfið lítinn þátt í greiðslu t.d. sýklalyfja. Þar borgi sjuklingar slík lyf að mestu sjálfir. Ólafur segir á að þeir sjúkl- ingar sem fá lyf aðeins endrum og sinnum ættu að geta tekið meiri þátt í kostnaðinum. Vilhjálmur Egilsson „ Á undanförnum árum hefur nokkrum sinnum borið á góma að breyta samvinnufélögum í hlutafélög, Ég er þeirr- ar skoðunar að þetta verði nauðsynlegt fyrr en síðar ef fyrirtækin eiga að hafa einhverja vaxtarmöguleika í framtíðinni." sjávarútvegsins og verslunarinnar eru áfram samir en eignasala hefur einungis verið notuð til þess að fjár- magna hluta af tapinu. Næst kemur röðin að því að reyna að selja Reg- inn hf. eða hlut hans í íslenskum aðalverktökum og hlutinn í Samein- uðum verktökum. En það verður líka einungis til þess að fjármagna tap og það sem verra er. Þá fækk- ar þeim bakhjörlum sem hafa getað komið sjávarútvegsfyrirtækjum í samvinnuhreyfingunni til bjargar á erfiðleikatímum. Olíufélagið hf. verður þá eitt eftir til slíkra hluta og getur hvergi nærri annað þörf- inni. Ef tapreksturinn heldur svo áfram kemur röðin að hlut Sam- bandsins í Olíufélaginu hf. Umbætur í gengismálum skilyrði númer eitt Hugsandi framsóknarmenn og samvinnumenn vilja komast hjá því að kletturinn í hafinu verði bauta- steinn samvinnuhreyfingarinnar. Þess vegna hafa margir þeirra tek- ið mjög vel hugmyndum um umbæt- ur í gengismálum í því skyni að tengja gengisskráninguna við raun- veruleikann en ekki við óskhyggju ríkisstjórnar Steingríms Hermanns- sonar. Þingflokkur sjálfstæðis- manna hefur nú tekið af skarið og lagt til víðtækar umbætur á gengis- skráningunni og margir hugsandi framsóknarmenn hafa rætt og að- hyllast samskonar hugmyndir. Uppdráttarsýki samvinnuhreyf- ingárinnar verður ekki læknuð nema með því að sjávarútvegurinn fái á ný skilyrði til þess að hagn- ast. Taprekstur í sjávarútvegi er slík hít að ekkert fyrirtæki eða sam- steypa eins og samvinnuhreyfingin getur staðið undir slíku hversu sterk sem híín er eða hversu öflugir sem bakhjarlarnir eru. Frekari aðgerðir í rekstri skilyrði númer tvö En það er eflaust ekki nóg að sjávarútvegurinn skili fjármunum til annarra rekstrarþátta hjá sam- vinnuhreyfingunni eins og nú er komið. Sjálfsagt verður að stokka enn frekar upp í rekstrinum og ekki kæmi mér á óvart þótt menn kæmust á endanum að þeirri niður- stöðu að draga stórkostlega saman alla þá starfsemi sem nú fer fram í Holtagörðum. Oft vill gleymast að það hús er i fermetravís á stærð við Kringluna sem gefur hugmynd um fjárfestinguna og mér er til efs að nokkuð inni í því húsi geti borið sig í núverandi mynd. Ennfremur eiga einstök kaupfélög enn eftir að gera mjög sársaukafullar aðgerðir í rekstri til þess að eiga möguleika til þess að lifa stjórnartíma Fram- sóknar af. Hlutafélagsform skilyrði númer þrjú Á undanförnum árum hefur nokkrum sinnum borið á góma að breyta samvinnufélögum í hlutafé- lög. Ég er þeirrar skoðunar að þetta verði nauðsynlegt fyrr en síðar ef fyrirtækin eiga að hafa einhverja vaxtarmöguleika í framtíðinni. Enginn einstaklingur leggur fé í samvinnufélog svo heitið geti eins og staðan er nú. Það er ennfremur' almenn skoðun að atvinnulífið þurfi að fá verulega mikla fjármuni frá almenningi á næstu árum í formi nýs hlutafjár til þess að það geti rétt úr kútnum. Horfur eru á því að sérstakar skattalegar ráðstafan- ir verði gerðar til þess að hvetja almenning til hlutafjárkaupa. Eg tel að samvinnuhreyfingin hafi alls ekki efni á því að missa af lestinni í þessum efnum og hún verði að taka upp hlutafélagsformið til þess að lifa erfiðleikana af. En þá munu samvinnufyrirtæki líka starfa á nánast sams konar grunni og önnur atvinnufyrirtæki og ekki lengur verða sá munur á milli þeirra og almennra hlutafélaga og verið hefur hingað til. Þá hverfa smám saman skilin á milli samvinnufyrirtækja og annarra fyrirtækja í einka- rekstri. Á kletturinn að verða bautasteinn? Sala Samyinnubankans til Landsbankans mun án efa vekja upp miklar umræður um stöðu sam- vinnuhreyfingarinnar. En salan sem siík er hins vegar ekki nægileg til þess að bjarga SÍS þótt það sé ef til vill eitt af markmiðunum. Til þess að bjarga samvinnuhreyfing- unni þarf þrennt: I fyrsta lagi aðra leiðsögn í landsmálum en Fram- sóknarflokkurinn er nú fær um að veita. I öðru lagi áframhaldandi róttæka uppstokkun í rekstri. Og í þriðja lagi verður að breyta sam- vinnufélögum í hlutafélög til þess að þau fái nýtt eigið fé frá almenn- ingi. Og nú er spurningin hvort sam- vinnumenn vilji virkilega láta Steingrím sitja þangað til SÍS fer endanlega á hausinn? Höfundur er varaþingmaður SjálfstæðisHokksins fyrir Norðurland vestra. m Artline &L K Y N N I N G HAGKAUP Y4V^ GEFUR LÍNUNNI LIT KRINGLUNNI

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.