Morgunblaðið - 27.04.1990, Blaðsíða 1

64 SIÐUR B/C
STOFNAÐ 1913
94. tbl. 78. árg.
FÖSTUDAGUR 27. APRÍL 1990
Prentsmiðja Morg'unblaðsins
Lyf hætt að ber-
ast til Litháens
^ Riga. Fra Páh Þórhallssyni, bladamanni Morgunblaðsins. Reuter.
ÁSTANDIÐ í Litháen fer nú hratt versnandi vegna efnahagsþvingana
sovéskra stjórnvalda. „Fólk er orðið mjög órólegt og hamstrar vörur
í verslunum af ótta við víðtækan skort,“ sagði starfsmaður upplýsinga-
skrifstofu litháíska þingsins í símaviðtali við Morgunblaðið í gær. „Nú
þegar hefur orðið að loka nokkrum deildum á sjúkrahúsum vegna
þess að lyf berast ekki til landsins."
Þvinganir Moskvustjórnarinnar
hafa einkum komið niður á hráefna-
flutningum til Litháens og skortur
er á olíu og gasi. Starfsmaður upp-
lýsingaskrifstofunnar í Vilnius sagði
að um 7.500 manns hefðu misst
vinnuna vegna lokunar fyrirtækja
undanfarið. Talið er að fram til 1.
maí verði 35.000 í viðbót sagt upp
störfum.
Ferðir járnbrautarlesta til lands-
ins hafa verið stöðvaðar en eitthvað
er um vöruflutninga með bifreiðum.
Grænland:
Rækjukvót-
inn gefinn
Kaupmannahöfh. Frá N.J. Bruun,
^ fréttaritara Morgunblaðsins.
Að sögn talsmanns Þjóðfylkingar
Lettlands hafa Lettar gert sitt
ítrasta til að koma vörum til Lithá-
ens með þeim hætti.
í fréttum frá Reuters í gær sagði,
að þeir Helmut Kohl, kanslari
Vestur-Þýskalands, ,og Francois
Mitterrand, forseti Frakklands,
hefðu sent Vytautis Landsbergis,
forseta Litháens, bréf þar sem þeir
hvetja hann og Litháta til að „falla
um stundarsakir" frá einhliða yfir-
iýsingu um sjálfstæði og hefja við-
ræður við sovétstjórnina. Þá gerðist
það í Moskvu í gær, að litháískur
maður, Slanislovas Zhamaitis að
nafni, mótmælti þvingunum Sovét-
manna gagnvart landi sínu með því
að hella yfir sig bensíni og bera eld
að fötunum. Tókst vegfarendum
fljótlega að kæfa eldinn en maðurinn
lést eftir að hafa verið fluttur á
sjúkrahús.
Sjá „Sjálfstæðis. . . “ á bls. 23.

Reuter
Efnahagsþvinganir Sovétmanna gagnvart Litháum eru farnar að hafa veruleg áhrif og að sumu leyti
er eins og þjóðlífið hafi færst nokkra áratugi aftur í timann. Bíiarnir hafa horfið af götunum vegna
bensínskorts og nú eru það hestakerrurnar, sem vekja mesta athygli í umferðinni.
A GRÆNLENSKA landsþing-
inu er meirihluti fyrir að
breyta fískveiðistefnunni
þannig, meðal annars, að út-
gerðarmönnum verði gefinn
rækjukvótinn í ótiltekinn
tíma. Þá hefur stjórnarfor-
maður Royal Greenland, fisk-
vinnslufyrirtækis landsstjórn-
arinnar, lagt til, að tekið verði
upp miklu nánara samstarf
við ísfenskar sölustofiianir.
Rækju-
togurum er
nú úthlut-
að kvóta
árlega, en
með nýju
lögunum
verður út-
gerðar-
mönnum heimilt að kaupa og
selja kvótann einan. Er tilgang-
urinn sá að hvetja til aukins
samstarfs með togaraeigendum
og auðvelda þeim að fækka
skipum. Vegna lítils kvóta á
síðasta ári á grænlenska rækju-
útgerðin í miklum erfiðleikum
og mörg skipanna í þann veginn
að fara undir hamarinn.
Lars Emil Johansen, stjórnar-
formaður fiskvinnslu- og út-
gerðarfyrirtækisins Royal
Green-
land, hefur lagt til á lands-
þinginu, að Grænlendingar
styrki stöðu sína á erlendum
mörkuðum, einkum Bandaríkja-
markaði, með því að stórauka
samstarf sitt við íslensk sölu-
samtök. Sagði hann, að íslend-
ingar byggju yfir mikilli reynslu,
sem Grænlendingar gætu notið
góðs af. A landsþinginu hefur
einnig verið nefnt, að sameina
skuli Grænlandsverslunina og
Royal Greenland og grænlensku
bankana tvo, Bikuben og Gron-
landsbanken. Jonathan Motz-
feldt, formaður landsstjórnar-
innar, segir, að frammi fyrir
þeim breytingum, sem nú séu
að verða í Evrópu, verði Græn-
lendingar að taka sér tak eða
daga uppi að öðrum kosti.
Kjarnorkuvarnir Atlantshafsbandalagsins í Evrópu:
Hætt við áætlun um endur-
nýjun skammdrægra eldflauga
Brussel. Reuter.
AÐILDARRÍKI Atlantshafsbandalagsins (NATO) hafa orðið ásátt um
að hætta beri við umdeilda áætlun um endurnýjun skammdrægra kjarn-
orkueldflauga í Evrópu að því er ónefndir heimildarmenn Reuters-
fréttastofunnar sögðu í gær. Á hinn bóginn munu NATO-ríkin vera
sammála um nauðsyn þess að áfram verði unnt að grípa til kjarnorku-
vopna í Evrópu og er þá einkum liorft til gereyðingarvopna um borð
í flugvélum.
Ákvörðun þessi verður að líkind- á leiðtogafundi bandalagsins nú í
um ekki formlega kunngjörð fyrr en sumar en viðmælendur Reuters
sögðu engan vafa leika á því að
hætt yrði við endurnýjun banda-
rískra kjarnorkueldflauga af gerð-
inni Lance sem staðsettar eru í
Vestur-Þýskalandi. Endurnýjunar-
áformin hafa verið umdeild innan
bandalagsins og eru það einkum
Bretar, með Margaret Thatcher for-
sætisráðherra í broddi fylkingar, og
V estur-Þýskaland:
Oskar Lafontaine áfram
kanslaraefni j afíiaðarmanna
Boim. dpn.
OSKAR Lafontaine, kanslaraefni vestur-
þýskra jafhaðarmanna, var sagður á góðum
batavegi í gær en það er talið ganga krafta-
verki næst að hóstarbláæð er ber blóð frá
heilanum aftur til hjartans skyldi ekki ganga
í sundur er Lafontaine var sýnt banatilræði í
Köln á niiðvikudag. Sögðu læknar að hefði
oddur hnífsins sem tilræðismaðurinn rak í
háls Lafontaine gengið millimetra lengra hefði
æðin farið í sundur og hann látist. Talsmenn Oskar Lafontaine
jafnaðarmanna lýstu yfír því í gær að Lafontaine yrði kanslaraefhi
flokksins í kosningunum í Vestur-Þýskalandi í desember.
Tilræðismaðurinn, Adelheid
Streidel, gekkst undir geðrannsókn
í gær og sögðu talsmenn lögreglu
að fram hefðu komið vísbendingar
um að hún þjáðist af kleyfhuga-
sýki og ofsóknarbrjálæði. Töldu
þeir líklegt að hún yrði úrskurðuð
ósakhæf og vistuð á geðveikra-
hæli en ekki dæmd í fangelsi. Sjálf
lýsti Adelheid Streidel yfir því að
hún hefði afráðið að myrða La-
fontaine í þeim tilgangi að koma
fram við opinber réttarhöld og
verða þannig umfjöllunarefni fnöl-
miðla. Utanaðkomandi aðilar hefðu
ekki hvatt hana til að vinna verk-
ið. Talsmenn lögreglu sögðu að
Adelheid Streidel hefði tekið þá
ákvörðun um síðustu jól að vega
þekktan vestur-þýskan stjórnmála-
mann og hefði hún undirbúið til-
ræðið vandlega.
Hans-Jochen Vogel, formaður
Jafnaðarmannaflokksins, sagði
eftir að hann að hafði heimsótt
Lafontaine að hann hefði getað
talað og gert að gamni sínu en
hann gekkst undir tvísýna aðgerð
á miðvikudagskvöld sem tók rúmar
tvær klukkustundir. Sagði Vogel
að Lafontaine yrði áfram kanslara-
efni flokksins í þingkosningum i
Vestur-Þýskalandi í desember.
Bandaríkjamenn sem hvatt hafa til
þess að nýjum vopnum verði komið
upp í stað Lance-flauganna sem sér-
fræðingartelja úreltar. Herma heim-
ildarmenn að nú hafi ríkisstjórnir
þessara ríkja fallið frá þessari
stefnu.
Ónefndur embættismaður í höfuð-
stöðvum NATO sagði það blasa við
að ekki væri unnt að koma upp ger-
eyðingarvopnum sem ætlað væri að
tortíma skotmörkum í hinum ný-
fijálsu ríkjum A-Evrópu. Skamm-
drægar teljast þær eldflaugar er
draga allt að 500 kílómetra en sam-
kvæmt Washington-sáttmála risa-
veldanna frá árinu 1987 um uppræt-
ingu meðaldrægra kjarnorkueld-
flauga er með öllu óheimilt að koma
upp eldflaugum sem draga 500 til
5.000 kílómetra. Af þessum sökum
geta NATO-rikin ekki komið fyrir
eldflaugum í Vestur-Evrópu til að
tortíma skotmörkum innan landa-
mæra Sovétríkjanna.
Embættismenn sögðu þá ákvörð-
un að falla frá endumýjun Lance-
flauganna lið í áformum um endur-
skipulagningu hinna sameiginlegu
varna aðildarríkja NATO í ljósi þess
að kalda stríðinu væri nú lokið. Gert
væri ráð fyrir því að á næsta ári
yrðu hafnar viðræður við Sovétmenn
um fækkun skammdrægra kjarn-
orkuvopna, eldflauga, flugskeyta og
kjarnorkustórskotaliðs. Á hinn bóg-
inn væri ekki á dagskránni að hafna
kenningunni um fælingarmátt
kjarnorkuvopna. I stað landeld-
flauga yrði að líkindum lögð aukin
áhersla á þátt flugvéla í kjarnorku-
vórpum Evrópu.