Morgunblaðið - 07.07.1990, Blaðsíða 23

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 7. JÚLÍ 1990
23
Náttverk Ólais Hanmbalssonar
eftir Ara Friðfínnsson
í tímaritinu Heimsmynd, nóv-
emberhefti 1989, birtist grein eftir
Olaf Hannibalsson, sem í kynningu
blaðsins er sögð vera „úttekt“ á
Stefáni Valgeirssyni alþingismanni.
í hugum ákaflega margra felur
orðið úttekt í sér hlutlausa heiðar-
lega rannsókn og mat, sem unnið
er af samviskusemi, eftir bestu og
öruggustu heimildum sem til eru.
Þannig er það einnig í mínum huga.
En skyldi þessu vera þannig varið
með „úttekt“ Ó.H.
Nokkrir, þar með talinn Stefán
Valgeirsson, hafa í ágætum grein-
um vísað til föðurhúsanna ýmsum
dylgjum Ó.H. auk þess sem Stefán
hefur farið fram á rannsókn frá
hendi ríkissaksóknara á störfum
sínum hjá Búnaðarbankanum og
Byggðastofnun, sem væntanlega
mun leiða í ljós allan sannleikann
um störf hans hjá þessum stofnun-
um. Þar um ætla ég mér því ekki
að fjalla en þess í stað_ staldra við
nokkra atburði sem Ó.H. heldur
fram að hafí gerst, einkum þá sem
eiga sitt sögusvið í Norðurlandkjör-
dæmi eystra.
Framboðsmál í Norður-
landskjördæmi eystra
Um þau segir Ó.H. „Afskipti sín
(þ.e. Stefán) af innvigtunargjaldi
af mjólk, sem Ingólfur Jónsson á
Hellu ætlaði að leggja á 1967 hafí
opnað augu ráðamanna í flokknum
fyrir því að sæmilega yrði séð fyrir
málum gæfi hann kost á sér á þing.
Flokksbræður hans minnast
þessa upphafs þó með öðrum
hætti. Eftir lát Garðars Halldórs-
sonar á Rifkelsstöðum 1961 kom
fulltrúaráð framsóknarmanna í
kjördæminu saman til að ræða um
mann í þriðja sætiðr Þórir heitinn
á Auðbrekku, þá formaður Fé-
lags ungra framsóknarmanna,
stakk upp á Stefáni bróður
sínum.
Aðrar uppástungur komu ekki
fram og var ákveðið að láta at-
kvæðagreiðslu fara fram með þeim
hætti að annaðhvort skrifuðu menn
nafn Stefáns eða skiluðu auðu.
Stefán vann naumiega, með tveggja
atkvæða mun. Á næstú árum jókst
hins vegar harkan að mun í baráttu
vonbiðla um þingsæti Framsóknar
í kjördæminu og gengu þar einna
harðast fram Jónas Jónsson frá
Ystafelli og Ingi Tryggvason frá
Kárhóli. Þá sýndi Stefán það dreng-
skaparbragð, að sögn, að bjóðast
til að standa upp úr sæti sínu ef
það mætti verða til að lægja öldum-
ar innan flokksins. Ekki dugði það
til og voru þessar deilur leystar á
öðrum vettvangi með því að þeir
Jónas og Ingi skiptu með sér for-
ystu í félagskerfi bændastéttarinn-
ar, annar sem búnaðarmálastjóri,
hinn sem formaður Stéttarsam-
bandsins. Og Stefán hélt sæti sínu
og í fyllingu tímans eflir að Gísli
heitinn Guðmundsson hætti var
hann kosinn á þing 1967.“
FLUGMÁLASTJÓRN efhir til
ráðstefnu um íramtíðarþróun í
fjarskipta-, leiðsögu- og flugum-
ferðarstjórnkerftim í Reykjavík
þann 10. júlí næstkomandi.
Flugmálastjóri, Pétur Einars-
son, opnar ráðstefnuna en erindi
flytja fimm erlendir fyrirlesarar,
auk . Guðmundar Matthíassonar,
formanns North Atlantic System
Plannig Group. Að fyrirlestrum
loknum verða pallborðsumræður,
sem dr. Þorgeir Pálsson stýrir.
Ráðstefnustjóri er Haukur Hauks-
Kannski er það ekki nema von
að aumingja manninum, úrvinda
af vökum ogþrældómi, förlaðist sýn
og sæist yfir ýmsar ritaðar heimild-
ir sem til eru frá þeim tímum er
viðkomandi atburðir eiga að hafa
gerst þó trúverðugleiki „úttektar-
innar“ sé að vísu þar með fokinn út
í veður og vind. Hitt er aftur á
móti ámælisvert að hann virðist
hafa haft eynin opin og lagt þau
vel við ýmsum gróusögum sem
hvíslað er til hans utan úr nætur-
húminu og bullar því og blaðrar um
ýmislegt sem á að hafa gerst en
hvergi er til, nema þá í einhveijum
þokufullum hugarheimi.
Ekki þarf heldur langt að lesa
til þess að sjá rökleysurnar og hugs-
anabrenglið, eða hvemig má það
vera að maður sem stungið er upp
á í þriðja sæti á framboðslista og
vinnur kosningu í það, skuli ekki
sitja á þingi komandi kjörtímabil
þegar viðkomandi listi hlýtur þrjá
menn kjöma í næstu kosningum?
Út af fyrir sig hefði ekkert verið
athugavert við það þó Þórir í Auð-
brekku hefði stungið upp á bróður
sínum í þriðja sætið, en gerði hann
það?
Mörkin milli yngri og eldri félaga
Framsóknarflokksins vom þá og
ætíð síðan sett við þijátíu og fimm
ára aldur félagsmanna. Þórir heit-
inn Valgeirsson fæddist 1922 og
varð því þijátíu og níu ára 2. júní
1961. Af gerðabókum Framsóknar-
félags Eyjafjarðar er það líka ljóst
að hann er genginn til liðs við það
félag og meðal annars orðinn end-
urskoðandi þess 1961.
Félag ungra framsóknarmanna
starfaði ekki í Eyjafjarðarsýslu
1961 en aftur á móti var slíkt félag
stofnað þar síðsumars 1962. For-
maður þess var kjörinn Ágúst Sig-
urðsson á Möðruvöllum, síðar prest-
ur, og gegndi hann formennskunni
langt fram á árið 1964.
Framboðslisti Framsóknar-
flokksins í Norðurlandskjördæmi
eystra til alþingiskosninganna 1963
er birtur í blaðinu Degi á Akureyri
30. janúarþað ár. Efstu sætin skipa
Karl Kristjánsson, Húsavík, Gísli
Guðmundsson, Hóli, Ingvar Gísla-
son, Akureyri, og Hjörtur Þórarins-
son, Tjöm í Svarfaðardal, en nafn
Stefáns Valgeirssonar er hvergi að
finna á listanum. Hann hafði því
ekki upp úr neinu sæti að standa
á þessum árum enda flytur Ó.H.
tilboð hans til í tíma um nokkur
ár auk þess sem það er í grein
hans ekki í neinu sambandi við það
sem var að gerast þegar tilboðið
kom fram.
Eftir kjördæmabreytinguna 1959
varð það að samkomulagi hjá fram-
sóknarmönnum hér, að þau gömlu
kjördæmi sem höfðu fengið mann
kjörinn í vorkosningunum réðu vali
í þijú efstu sæti framboðslistans til
haustkosninga það ár. Þessir fram-
bjóðendur vom áðurnefndir Karl og
Gísli í tveimur efstu sætunum,
Garðar Halldórsson á Rifkelsstöð-
um í þriðja og fulltrúi Akureyringa,
son varaflugmálastjóri og fundar-
ritari Leifur Hákonarson forstöðu-
maður tölvudeildar Flugmála-
stjórnar. Þátttakendur verða alls
um 60, þar á meðal fulltrúar frá
samgönguráðuneytinu, Veður-
stofu Islands, Landhelgisgæsl-
unni, Flugleiðum, Arnarflugi og
Háskóla Islands.
Að sögn Hauks Haukssonar,
varaflugmálastjóra, er tilgangur
ráðstefnunnar að miðla upplýsing-
um um framtíðarþróun á þessu
sviði, til þess að leggja grunn að
áætlanagerð hér á landi varðandi
„Hér hefur verið stiklað
á stóru en sagt satt um
þessi mál, ef það mætti
verða til þess að O.H.
og þeir fleiri, sem um
þau hafa fjallað, geti
gert það nokkurnveg-
inn sannleikanum sam-
kvæmt, finni þeir hvöt
hjá sér til að gera það
enn á ný.“
Ingvar Gíslason, kom síðan í fjórða.
Við fráfall Garðars tók Ingvar sæti
hans á þingi og að sjálfsögðu skip-
aði hann þriðja sæti framboðslist-
ans 1963 en fulltrúi Eyfirðinga,
Hjörtur Þórarinsson, það fjórða.
Þama var, í raun, komin sú vinnu-
regla sem var mjög leiðandi við
uppstillingu framboðslista Frám-
sóknarflokksins hér í kjördæminu
um margra ára skeið. Samkvæmt
henni bar Eyfirðingum þriðja sætið
við kosningarnar 1967, þegar Karl
Kristjánsson hætti. Það er eins og
fleira hjá Ó.H. rangt að Gísli hafi
hætt þá. Gísli var síðast í framboði
1971 og sat á þingi, að mestu, til
vors 1973. Til áðurnefndrar vinnu-
reglu er vitnað í samþykkt fulltrúa-
ráðs framsóknarfélags Eyjafjarðar
á fundi þess 19. desember 1966,
þar sem fulltrúaráðið „lítur svo á
að samkvæmt þeirri reglu sem gilt
hefur við niðurröðun á lista Fram-
sóknarflokksins til alþingiskosn-
inga, hér í kjördæminu síðan kjör-
dæmabreytingin var gerð, beri Ey-
firðingum nú þriðja sæti listans ef
einhver af núverandi alþingismönn-
um verður ekki áfram í framboði".
Á þessum sama fundi var lesið upp
bréf frá Hirti Þórarinssyni „þar sem
hann tilkynnir að hann gefi ekki
kost á sér til framboðs við í hönd
farandi kosningar“. Síðar á fundin-
um var ákveðið „að fram skyldi
fara skoðanakönnun um líklegan
mann til að skipa 3.-4. sæti list-
ans, til ábendingar fyrir uppstilling-
arnefnd".
25. janúar 1967 er á ný haldinn
fundur í fulltrúaráðinu og kemur í
ljós á honum, að við áðurnefnda
skoðanakönnun höfðu fengið flest
atkvæði Stefán Valgeirsson og Jón
Hjálmarsson í Villingadal. Jón lýsti
því þá yfir að hann gæfi ekki kost
á sér til framboðs. Einn fundar-
manna taldi „ekki skipta megin-
máli hvaðan væntanlegur frambjóð-
andi væri ættaður" og sagðist geta
fellt sig við annan mann er hann
tilgreindi. Síðar á fundinum var
ákveðið að kjósa á milli þeirra
tveggja er nefndir höfðu verið og
er það sú eina kosning sem Stefán
þurfti að ganga í gegnum áður en
framboð hans var ákveðið. Þessa
kosningu vann hann með tveimur
þriðju greiddra atkvæða en ekki
þjónustu við flug og búnað flugfé-
laga.
Haukur segir að mjög stóru
flugumsjónarsvæði sé þjónað frá
íslandi. Það sé svæðið milli vestur-
strandar Grænlands og Noregs,
og frá Norðurpólnum suður undir
Færeyjar, eða alls um 4,8 milljón-
ir ferkílómetra. Ársvelta þessarar
þjónustu sé um 7 milljónir Banda-
ríkjadala, og sé kostnaðurinn fjár-
magnaður með framlagi frá 22
ríkjum og notendagjöldum flugfé-
jaga, samkvæmt samningi við Al-
þjóða-flugmálastofnunina. - -----
tveggja atkvæða mun. Það hefur
áður komið fram í rituðu máli að
Stefán taldi úrslit atkvæðagreiðsl-
unnar ekki ótvíræða og óskaði eftir
umhugsunarfresti. Þann frest not-
aði hann m.a. til að hafa samband
við ýmsa vini sína er hann taldi sér
hollráða. En fleiri notuðu þennan
frest, t.d. fóru nokkrir áhrifamenn
innan Framsóknarflokksins, á Ak-
ureyri og úr Eyjafjarðarsýslu að
þrýsta á Stefán að taka þriðja sæti
framboðslistans.
Hér hefur verið stiklað á stóru
en sagt satt um þessi mál, ef það
mætti verða til þess að Ó.H. og
þeir fleiri, sem um þau hafa fjallað,
' geti gert það nokkurnveginn
sannleikanum samkvæmt, finni
þeir hvöt hjá sér til að gera það
enn á ný. Fram á meira er sjálfsagt
tilgangslaust að fara. í hinum til-
vitnuðu orðum Ó.H. fjallar hann
um „lausn" á framboðsmálum hér
á þann hátt að engu er líkara en
að þeir Jónas Jónsson og Ingi
Tryggvason hafi aldrei nálægt söl-
um Alþingis komið. Samt er það
nú svo að Jónas tók sæti Gísla
Guðmundssonar haustið 1973 og
Ingi var kjörinn á þing 1974 og
átti þar sæti til 1978.
Að verða tvísaga
Hér hefur áður vérið bent á rök-
leysur Ó.H. en segja má að hann
bæti um betur á öðrum stað í „út-
teklinni" er hann fjallar úm störf
Stefáns Valgeirssonar á þingi. Þar
segir hann m.a. „og fjölmiðlar
sinntu lítt málflutningi hans“. Ör-
fáum setningum neðar stendur svo
þetta: „Og Stefán fór hamförum í
ræðustóli á Alþingi yfir meintri
spillingu við framkvæmd verksins
og fékk mikla uppslætti í Dag-
blaðinu." Þetta var einu sinni kall-
að að ^erða tvísaga og þótti aldrei
neinn gæðastimpill á málflutningi
þess er siíkt henti. Hver var það
svo sem taldi sig þess umkominn
að frýja öðrum vits? Víkjum þá að
öndverðum vetri 1986 til 1987. Um
það sem þá'gerðist segir Ó.H. m.a.:
„Komið var á skoðanakönnun þar
sem Stefán beið lægri hlut en hann
ákvað að taka ekki mark á og
hóf undirbúning að sérframboði
ásamt ýmsum nánustu stuðnings-
mönnum sínum.“ Ekki hefði verið
fráleitt fyrir Ó.H. að kynna sér
málin örlítið betur því hér, eins og
oftar, stendur ekki steinn yfir steini
í málflutningi hans. Skoðanakönn-
unin fór fram um haustið 1986 en
kjördæmisþingin síðasta október og
fyrsta og annan nóvember. Að
loknu prófkjörinu annan nóvember
voru það stuðningsmenn Stefáns,
vítt um kjördæmið, sem hófu undir-
búning að framboði m.a. með söfn-
un undirskrifta á lista þar sem skor-
að var á Stefán að gefa kost á sér
til að leiða væntanlegt framboð.
Þar voru honum líka þökkuð góð
störf og ekki undandregin hans
þrotlausa eljusemi og ósérhlífni
við að koma okkar málum fram
þegar þau fá ekki eðlilega af-
greiðslu í hinum ýmsu stofnunum
fyrir sunnan. Er vel á annað þús-
und manns höfðu skrifað undir
áskorunina var fjölmennur fundur
haldinn um stöðu mála, fjórum vik-
um eftir prófkjörið. Flestir, sem
tjáðu sig á þeim fundi, en þeir voru
margir, töldu að ekki yrði aftur
snúið hvort sem Stefán gæfi kost
á sér eða ekki. Eftir að fundurinn
hafði hafnað uppástungum Stefáns
um að aðrir menn leiddu framboð-
ið, lét hann loks undan þrýstingnum
og gaf kost á sér. Þá fyrst en fyrr
ekki kom hann inn í undirbúning-
inn að framboðinu.
Um prófkjörið á Húsavík segir
Ó.H. m.a.: „En Guðmundur Bjarna-
son gaf aðeins kost á sér í fyrsta
sæti og Valgerður Sverrisdóttir í
annað og þar með var búið að festa
prófkjörið fyrirfram“ o.s.frv. Hið
rétta er að Guðmundur bauð sig
fram í fyrsta sætið og Valgerður
stefhdi á annað en bæði lýstu þau
þy( _yfir _að þau myndu una þeim
Flug-málastj órn:
Ráðstefiia um fi*amtíðina í fjar-
skiptamálum og flugumferðastjóm
niðurstöðum er úr prófkjörinu
fengjust. Á þessu tvennu er regin-
munur og sýnir ef til vill betur en
allt annað hversu vinnubrögð Ó.H.
eru ómerkileg og að honum er ná-
kvæmlega sama þótt hann fari með
rangt mál.
Svo skammt er um liðið, frá því
þessir atburðir gerðust, að auðvelt
er að afla sér öruggra heimilda um
þá, sé til þess nokkur vilji. Það er
hins vegar ekki gert, enda veit hug-
ur Ó.H. einn hvort það var nokk-
urntímann tilgangurinn með skrif-
um hans, að vinna sanna og heiðar-
lega úttekt.
Ástæða væri til að fjalla um
margt fieira í „úttekt" Ó.H. Svo sem
söguskýringu hans um aukinn
stuðning við J-listann þegar íhaldið
klofnaði sem leiddi, eins og kunn-
ugt er, til stofnunar Borgaraflokks-
ins og framboðs hans um allt land.
Virðist nú svo komið að ný framboð
auki stuðning kjósenda við þau sem
fyrir eru. Lýsingu hans á athöfnum
og orðum þegar að því dró að Stef-
án Valgeirsson var kosinn í banka-
ráð Búnaðarbankans. Engin heim-
ild, ekki einu sinni „kunnugur“, er
hér tilfærð og er því engu líkara
en að Ó.H. hafi sjálfur verið þarna
til staðar. Vissi þó enginn hann
vera heimagang í þingflokksher-
bergi Framsóknarflokksins. „Út-
tekt“ Ó.H. á afskiptum Stefáns af
ráðningu nafna hans Pálssonar ír
stöðu bankastjóra við Búnaðar-
bankann og fleira og fleira. Ef gera
ætti öllu slíku skil, þyrfti til þess
afar langt mál, líklega lengra en
„langhund" Ó.H. og verður því ekki
gert að sinni.
Lokaorð
Engum getum skal að því leitt
hér, hvaða hvatir liggja að baki
skrifum Ó.H. en tilgangurinn getur
vart verið nema einn. Það er að
rægja og ærumeiða þann sem fyrir
þeim verður. Við það er líka tilgang-
urinn svo sannarlega látinn helga
ineðölin. í því sambandi er vert að
líta til heimildarmanna Ó.H. en
þeir eru: „Einn heimildarmaður,
Eyfirðingur, vel kunnugur Stefáni,
einn fyrrverandi kjósandi Stefáns,
flokksbræður hans, kunnugur.“
Ótrúlegt er það en samt satt að þó
þessir heimildarmenn vilji leiða hinn
„mikla sannleika“ fram, í gegnum
penna Ó.H. vill enginn þeirra koma
fram í dagsljósið. Allir kjósa þeir
að dyljast í skúmaskotum nafn-
leyndar og strá þaðan vallgangi
sínum og dylgjum. Slík myrkraverk
eru hliðstæða þess, er menn fyrr á ’
öldum vóu að andstæðingum sínum
og féndum úr launsátri. Oft býsna
árangursríkt en drengilegt hefur
það ekki verið og verður vonandi
aldrei talið.
llöfundur er trésmidur á
Akureyri. Allar leturbr. eru hans.
Laugarnessókn:
Safnaðarferð
íÞjórsárdal
FARIÐ verður í saftiaðarferð á
vegum Laugarnessóknar á morg-
un, sunnudaginn 8. júlí. Lagt
verður af stað frá Laugarnes-
kirkju kl. 10 fyrir hádegi, en
ekið verður í Þjórsárdal og kom-
ið við meðal annars í sögualdar-
bænum og í Búrfelli.
Á heimleið verður stutt helgi-
stund í Mosfellskirkju í Grímsnesi.
Þá verða Sólheiniar í Grímsnesi f.
sóttir heim, en þar er heimili fyrir
þroskahefta og á það 60 ára af-
mæli um þessar mundir. Þáttakend-
ur þurfa að hafa með sér nesti fyr-
ir hádegismat, en í Sólheimum verð-
ur boðið upp á kaffi.
Ekki er þörf á að skrá sig fyrir-
fram í ferðina, aðeins mæta stund-
víslega kl. 10 f.h., en reiknað ev^f
með heimkomu kl. 18. Þátttöku-
gjald er kr. 1000.