Morgunblaðið - 14.03.1991, Side 19

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 14. MARZ 1991
19
eftir Guðmund
Vikar Einarsson
Inngangur
Blöðruhálskirtilskrabbamein er
algengasta krabbamein hjá karl-
mönnum. Tíðni er há á Norðurlönd-
um og einna hæst á íslandi. Tíðni
á Islandi er u.þ.b. 50 nýir sjúkling-
ar per 100 þúsund karla á ári.
Afleiðingar þessarar háu tíðni
blöðruhálskirtilskrabbameins eru
ekki eins slæmar og menn skyldu
halda. Ástæðan er að hluti sjúkling-
anna er mjög aldraðir karlmenn,
þar sem þetta dregur þá ekki til
dauða né veldur einkennum.
Blöðruhálskirtilskrabbamein er
algengasta krabbamein hjá körlum,
eins og fyrr segir. Tíðni þess eykst
með aldrinum. Það greinist mjpg
sjaldan hjá karlmönnum yngri en
50 ára. Eftir þann aldur eykst það
stöðugt þar til það nær hámarki í
kringum 80 ára aldur. Margir karl-
menn með blöðruhálskirtilskrabba-
mein greinast aldrei, vegna þess
að æxlið veldur ekki einkennum.
Orsakir
Ákveðin orsök er ekki þekkt.
Faraldsfræðilegar rannsóknir
benda þó á ýmsa orsakaþætti. Þar
má nefna erfðir, hormóna, fæðu,
ýmis efni í umhverfinu og veirur.
Ekkert af þessu hefur verið sannað.
Einkenni
Einkennum má skipta í tvennt,
annars vegar vegna staðbundins
æxlisvaxtar og hins vegar vegna
meinvarpa.
Staðbundinn vöxtur: Blöðru-
hálskirtillinn (hvekkur, prostata)
liggur fyrir neðan þvagblöðruna og
gengur þvagrásin þar í gegn. Ef
blöðruhálskirtillinn stækkar, hvort
sem er vegna góðkynja eða illkynja
vaxtar, veldur það þvagtregðu. Slík
einkenni geta byijað með tíðum
þvaglátum, en síðar með lélegri
þvagbunu og óþægindum. Aftur-
hluta blöðruhálskirtils er hægt að
þreifa í gegnum endaþarm. Krabba-
mein er oft lýst sem hörðum, hnút-
óttum eða ójöfnum kirtli. Önnur
einkenni geta átt sér stað, eins og
bióð í þvagi.
Meinvörp: Um það bil 15-40%
sjúklinga koma fyrst með einkenni
vegna meinvarpa. Einkennin eru
einkum vegna verkja frá beinum,
t.d. í baki, mjaðmagrind eða útlim-
um. Þreyta, megrun og slappleiki
eru oft til staðar.
Rannsóknir
Þvag er smásjárskoðað og sjást
oft rauð blóðkorn. Blóðrannsókn
leiðir ekkert sérstakt í ijós ef um
er að ræða staðbundið krabbamein,
nema þá helst væg hækkun á sér-
hæfðum blöðruhálskirtilsmótefna-
vaka (prostatiskt specifiskt antig-
en). Meinvörp í eitlum eða beinum
leiða til hækkunar á svokölluðum
súrum fostfatasa og fyrrgreindum
sérhæfðum blöðruhálskirtilsmót-
efnavaka. Nýrnamynd getur sýnt
fram á afrennslishindrun frá nýra.
Beina-isotopascann er mikið notað
við greiningu meinvarpa í beinum
frá krabbameini í blöðurhláskirtli.
Til þess að greina krabbamein í
blöðruhálskirtli þarf að ná sýni til
vefjagreiningar eða frumugreining-
ar. Það er gert með því að stinga
í blöðruhálskirtilinn, t.d. í gegnum
endaþarm, og taka sýni þá leiðina.
Ný tækni við sýnatöku er ómsjá,
þar sem hægt er að stýra nálinni
að grunsamlegu svæði. Meinavefja-
fræðingar lesa úr fyrrgreindum
sýnum og ákveða hvort um krabba-
mein sé að ræða.
Meðferð
Meðferðin byggist á hvort
krabbameinið sé staðbundið eða
hafi náð einhverri útbreiðslu
og/einnig á aldri sjúklingsins. Ef
um er að ræða mjög aldraðan karl-
mann er ekki víst að hann þurfi á
meðferð að halda.
Staðbundið krabbamein: Stað-
bundið krabbamein finnst iðulega
við aðgerðir á góðkynja blöðruháls-
kirtilstækkun. Krabbameinið er
mismunandi mikið, þó það sé stað-
bundið. Hvort frekari meðferðar sé
þörf fer eftir magni og aldri. Ef
krabbamein finnst við þreifingu á
blöðruhálskirtli og ekki eru merki
um frekari útbreiðslu þá er farið
eins að. Það skiptist í tvö horn hvers
konar meðferð er beitt. Sumir beita
geislameðferð og aðrir beita skurð-
aðgerð, þar sem allur blöðruháls-
kirtillinn er fjarlægður. Geislameð-
ferðinni má beita með svokallaðri
ytri geislun og/eða innri geislun.
KX-T 2365 E - Kr. 10.849 stgr.
Skjásími sem sýnir klukku, símanúmer sem valið er,
tímalengd símtals.
Handfrjáls notkun — 28 hraðvalsminni — Endurhringir
sjálfkrafa 4 sinnurn — Hægt að setja símanúmer í skamm-
tíma endurvalsminni — Hægt að geyma viðmælanda —
Tónval — Stillanleg hringing — Hægt að setja símanúmer
í minni á meðan talað er — Veggfesting.

MARS
MÁNUÐUR GEGN MEINI
- KRABBAMEINI
Krabbameinsfélag íslands
1951 3*0 ára 1991
Þegar beitt er skurðaðgerð er allur
kirtillinn fjarlægður og eitlar þar í
kring. Árangur þessara aðgerða
hefur lagast mikið með nýrri tækni,
sem leiðir til varðveislu kyngetu
karlmanna. Einnig hefur tíðni þvag-
leka minnkað.
Meinvörp: Árangur meðferðar á
sjúklinga með meinvörp hefur ekki
orðið sem skyldi. í kringum 1940
komu fram hugmyndir um að beita
svokallaðri hormónameðferð. Síðan
hefur árangur ekki breyst mikið,
þrátt fyrir nýjar aðferðir við horm-
ónameðferð. Aðalkostur hormóna-
meðferðarinnar er betri líðan.
Hormónameðferðin beinist að því
að koma í veg fyrir að karlhormón
testosteron, örvi krabbameinsfrum-
ur. Upprunalega voru eistun fjar-
lægð, en síðan hafa komið margs-
konar lyf, sem hafa sömu áhrif, en
með mismunandi miklum aukaverk-
unum. Hormónameðferðin veldur
iðulega verulegum áhrifum svo að
krabbameinið minnkar verulega og
meinvörpin hafa jafnvel horfið.
Áhrif meðferðarinnar er mismun-
andi, en flestir fá einhvern bata.
Horfur
, Sjúklingum er fylgt eftir, vana-
lega á þriggja mánaða fresti. Þeir
eru skoðaðir og blöðruhálskirtill er
þreifaður. Fylgst er með súrum fos-
fatasa, sérhæfðum blöðruhálskirt-
ilsmótefnavaka og blóðhag al-
mennt. Teknar eru myndir af lung-
um og gerð isótopabeinaskönn með
ákveðnu millibili.
Horfur eru allgóðar ef ekki eru
merki um meinvörp í eitlum. Erfitt
er að meta árangur meðferðar.
Guðmundur Vikar Einarsson
Fylgjast þarf með sjúklingum í 5
til 15 ár, svo að hægt sé að gera
sér grein fyrir árangri meðferðar.
Lífslengd sjúklinga með mein-
vörp, sem hafa fengið hormónameð-
ferð, virðist vera eitthvað lengri,
en þeirra sem enga meðferð fá.
Aðalárangur meðferðarinnar er
betri líðan. Nyrri meðferðarform
hafa líka fækkað aukaverkunum
lyfjanna.
Höfundur er dósent við
læknadeiid Háskóla íslands og
sérfræðingur í
þvagfæraskurðlækningum við
handlækningadeild
Landspítalans.
Krabbamein í blöðruhálskirtli
Morgunblaðið/Þorkell
Nýtt kaffihús í Hafnarstræti
Nýlega var opnað nýtt kaffihús, Café Au’ Lait, í Hafnarstræti 11,
en þar er boðið upp á allar kaffitegundir og kaffilíkjöra, og auk
þess léttar matarveitingar, brauð og kökur. Café Au’ Lait tekur 40
manns í sæti og er opið virka daga frá kl. 9-24, en á föstudögum
og laugardögum er opið til kl. 1 eftir miðnætti. Á sunnudögum er
opið frá kl. 11-24. Staðurinn er í eigu hjónanna Áslaugar Kristins-
dóttur og Odds Daníelssonar.
KX-T 2322 E / KX-T 2342 E
Kr. 5.680 stgr. Kr. 7.400 stgr.
KX-T 2342 E handfrjáls notkun - KX-T 2322 E hálf-
handfrjáls notkun — 26 núrnera minni, þar af 6 númer
fyrir hraðval — Endurhringing — Hægt er að setja síðast
valda númer í geymslu til endurhringingar, einnig er hægt
að setja símanúmer í skammtíma minni á meðan talað er.
— Tónval/púlsval — Hljóðstillir fyrir hátalara — 3 still-
ingar fyrir hringingu — Veggfesting.
HF
Laugavegi 170-174 Sími 695500
KX-T 2386 BE - Kr. >12.332 stgr.
Sími með símsvara - Ljós í takkaborði - Útfarandi skila-
boð upp í xh mín. — Hvert móttekið skilaboð getur verið
upp í 2'/2 mín. - Hátalari - Lesa má inn eigin minnis-
atriði — Gefur til kynna að 15 skilaboð hafa verið lesin
inn — Hægt að ákveða hvort símsvarinn svari á 3 eða 5
hringingu — Tónval — 15 minni, þar af 3 númer fyrir
hraðval - Endurhringing — Hægt að geyma viðmælanda
- Stillanleg hringing - Hljóðstillir fyrir hátalara -
Veggfesting.