Morgunblaðið - 23.01.1992, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 23.01.1992, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 23. JANUAR 1992 Hf. Skallagrímur 60 ára: Akraborg flytur 260 þúsund manns á ári Hf. Skallagrímur, hlutafélag um rekstur ferju milli Reylg'avíkur og Akraness, á 60 ára afmæli í dag. Hlutafélagið var upphaflega stofnað af borgfirskum bændum tU að koma í veg fyrir að vöru- og fólksflutningar um Faxaflóa legðust af í kjölfar þess að Eimskip- afélag Suðurlands, sem annaðist þessar siglingar, hætti starfsemi. Hf. Skallagrimur hefur hætt siglingum til Borgarness en flytur að meðaltali 74.000 bíla og 260.000 manns milli Reykjavíkur og Akra- ness á hverju ári. Meirihluti hlutafjár í fyrirtækinu er nú í eigu ríkisins (65%), Akranesbær á stóran hlut (29%) en aðrir minna (6%). Upphafið Við erum stödd á almennum borgarafundi í Borgarnesi síðla árs 1931. Borgfirskir bændur fela hreppsnefndinni að festa kaup á Suðurlandinu á sanngjörnu verði ella leita fyrir sér erlendis um kaup á heppilegu skipi. Nefndin kaupir skipið á 65 þúsund krónur og hefst þegar í stað handa við undirbúning hlutafélags til að ganga inn í kaup- in og reka skipið. Hlutafélagið er stofnað áður en janúarmánuður er úti og félags- stjórn skipuð þeim Magnúsi Jóns- syni, Borgarnesi, formanni, Her- valdi Björnsyni, Borgarnesi, og Davíð Þorsteinssyni, Arnbjarg- arlæk. Varamenn voru Halldór Vihjálmssson, Hvanneyri og Sig- urður Fjeldsted, Ferjukoti. Heimili og varnarþing félagsins var í Borg- arnesi frá 23. janúar 1932 til 9.ágúst 1974 er það var flutt til Akraness. Fáum árum síðar ákvað félagið að láta smíða fyrir sig nýtt skip í Álaborg. Nýja skipið, sem fékk nafnið Laxfoss, kom til landsins 11. júlí 1935 og hóf áætlunarferð- ir milli Reykjavíkur og Borgar- ness, með viðkomu á Akranesi, skömmu síðar. Deilur komu upp um að tvö farrými væru á skipinu og var ákveðið að gera þau að einu. Skipið rúmaði 180 farþega og 5 Fyrsta skip Hf.Skallagríms, Suðurland. bifreiðar á þilfari. Ganghraði þess var 12 sjómílur. Hrakningar Laxfoss Alvarlegar vélarbilanir komu í ljós í skipinu fyrsta árið og átti félagið í nokkru stappi við skipa- smíðastöðina um úrbætur á því. Engu að síður gekk rekstur skipsins vel um hríð eða þar til farið var í örlagaríka siglingu með 80 manns, m.a. alþingismenn ór jólaleyfi og stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, 10. janúar 1944. Lent var á skeri við suðvesturhorn Örfíris- eyjar og lagðist skipið á hliðina. Ákveðið var að endurbyggja skipið en á meðan á því stóð voru aðrir bátar, varðskipið Þór, línu- veiðiskipið Sigríður, Faxaborg, Víðir o.fl. fengnir til þess að ann- ast flóaferðirnar. Laxfossi var hleypt af stokkun- um að nýju árið 1945 en strandaði í annað sinn 7 árum seinna. Um atvikið, sem átti sér stað við Kjal- arnestanga, segir m.a. í riti Jóns Helgasonar „Hundrað ár í Borgar- nesi": „Skutur skipsins seig brátt í kaf, og horfði ólíidega um björg- un. Þó var freistað að ná því upp, og tókst loks að lyfta því á belgjum og fleyta því inn í Kleppsvík. En þegar að var hugað, kom í ljós, að botn skipsins hafði orðið eftir á strandstaðnum. Urðu sjóferðir Laxfoss því ekki fleiri." (bls. 295). Mannbjörg varð í báðum ströndun- um og engin slys á fólki. Leiguskip tók við af Laxfossi þar til fyrsta Akraborgin kom ný frá Danmörku árið 1956. Sigldi hún á milli þriggja áætlunarstaða í upphafi en brátt kom að því að Borgarnesferðirnar voru lagðar niður í kjölfar þess að bærinn var :- ' ¦ '¦- : *!**,. -~*~- —Hfi,- i ¦*¦« "Á - í^> _J ?. Laxfoss strandar á Kjalarnesi 1952. ekki sama umferðarmiðstöðin og áður þegar áætlunarbifreiðar norð- ur á land lögðu þaðan upp. Akra- borgin lagðist að bryggju í Bráka- rey í síðasta skipti 26. apríl 1966. Þá hafði skipaferðum verið haldið uppi milli Reykjavíkur og Borgar- ness í hálfan áttunda áratug. Fyrsta eykiskipið Árin liðu og auknar kröfur voru gerðar um ferjuflutninga. Bæjar- stjórnin á Akranesi fór þess á leit við Hf. Skallgrím að könnuð væru kaup á bílaferju árið 1973 og ári seinna var varð sú ósk að veru- leika. Um var að ræða 690 brúttólesta skip, sem keypt var af Norðmönn- um, og hlaut nafnið Akraborg. Ganghraði skipsins var 14 sjómíl- ur, gat það flutt 40-50 bíla í hverri ferð og var þannig gert að aka mátti í það og úr. Útbúið var ferju- lægi á Akranesi og flotbryggjur voru gerðar í báðum höfnunum. Fylgdi geysileg aukning farþega og bifreiða nýja skipinu. Síðasta heila árið sem nýja Akraborgin var notið (1973) ferðuðust 57.660 far- þegar með henni og 2500 bflar. Fyrsta heila árið, sem nýja Akra- borgin var í rekstri, var tala far- þega 101.785 og bílar 19.543. Ferjan skilaði hámarks afköst- um árið 1979 og varð fólk frá að hverfa. Var þá gripið til hagræð- ingar og ferðum fjölgað. Skiluðu aðgerðirnar sér í auknum flutning- um og betri afkomu árið eftir. Ekki var þó umflúið að festa kaup á stærra skipi og var ferja frá Kanaríeyjum í eigu norsks útgerð- arfyrirtækis fyrir valinu. Gengið var frá kaupunum 1982 og kom þriðja Akraborgin til landsins 17. júní sama ár. Akraborgin er 999 brúttólesta og getur flutt 68-70 bíla í einu. Starfsmenn fyrirtækisins eru 40 en í stjórn þess sitja: Guðbjartur Hannessson, formaður, Ingibjörg Pálmadóttir, Skúli Alexandersson, Andrés Ólafsson og Elís Jónsson. AGÓ Strætó okkar Skagamanna - segir Guðbjartur Hannesson stjórnarformaður Hf. Skallagríms ÓFÁIR íslendingar eiga minningar tengdar faxaferjunum og ýmis- legt hefur verið brallað á þeim. Leikin hefur veríð danstónhst á þiijum, þar hefur fólk stigið dans, notið veislurétta og vitað er að eitt par hefur gengið í það heilaga í einni ferju Hf. Skallgríms. Hér er einungis fátt eitt talið og Ijóst að ólíkar ástæður hafa orðið til þess að fólk hefur tekið sér ferð með skipinu. Sumir sælg'a vinnu á áfangastað, aðrir skreppa í heimsókn til vina og ættingja en tilgang- ur enn annarra er ef til vill einungis að njóta stuttrar siglingar. Eitt er víst að ferjurnar hafa verið ómetanlegt samgöngutæki fyrir Akurnesinga og verða senni- lega þar til fólk getur stytt sér Ieíð um Hvalfjörðinn með öðrum hætti. „Ferjan er eins konar strætó okkar Skagamanna," segir Guðbjartur Hannesson, stjórnarformaður Hf. Skallgríms, þegar blaðamaður sækir hann og Helga Ibsen, fram- kvæmdastjóra, heim í tilefni af- mælisins. Guðbjartur Ieggur eínnig áherslu á að ferjan þjóni öðrum Vestlendingum og Norðlendingum sem kunni að notfæra sér ferðir hennar. Akraborgin sem nú er í ferðum milli Reykjavíkur og Akraness. Helgi segir að raunar sé því þannig farið að fleiri komi að sunn- an en norðan og bendir í því sam- bandi á að fólki þyki gott að byrja á því að stytta sér leið og lengja hvfldina þegar það haldi í langferð- ir norður { land. Hann segir mun meiri umferð hafi áður verið yfir sumarið en veturinn en sá munur hafi aðeins minnkað senni- lega vegna þess að fólk óttist að keyra landleiðina í snjó og hálku að vetrarlagi. „Þá er líka ástæða til þess að hvetja fólk til að nota frekar skipið," segir Helgi og bend- ir í því sambandi á að skipið sé góður kostur í öðrum áttum en hvassri vestanátt. Þá ráðleggi hann sjóveikum að aka fyrir Hvalfjörð- mn. Talið í ferjuna Guðbjartur Hannesson, stjórnarformaður, og Helgi Ibsen, fram- kvæmdastjóri. Gengið hefur á ýmsu í sögu Hf. Skallagríms og ýmis tfmabil eru eftirminnilegri en önnur. „í stríðinu var til dæmis mjög mikið að gera," segir Helgi. „Þá tók fólk bátinn til Borgarness en þar biðu áætlunar- bflar eftir því og fóru norður í land. Nokkrum sinnum gerðist það þá að lögreglan reyndi að telja farþega inn í skipinu en gekk illa því að fólk vildi fara aðrar leiðir en eftir landgangi. Spegillinn gerði mikið grín af þessu og teiknaði fólk sem hékk utan á skipinu." Guðbjartur man ekki svo langt en segist aftur á móti reka minni til þess að hafa farið með stútfullu skipinu á kappleik til Keflavíkur. Þá segist hann minnast þess að í deilum um kaup á annarri Akra- borginni hafí Bjðrn á Löngumýri látið þau orð falla að skipið væri svo lélegt að hann myndi ekki tre- ysta sér til að fara með Skjónu síha á því. Áðurnefnd gifting fór fram á skipinu árið 1974 meðan rúntað var með veislugesti um Hvalfjörð- inn eins og Þorvaldur Guðmunds- son, núverandi skipstjóri Akra- borgarinnar, orðar það. Nokkrum árum seinna var 100 frönskum blaðamönnum boðið hingað í eins dags ferð í þeim einum tilgangi að snæða miðnæturkvöldverð um borð í Akarborginni og stuttu seinna var frumflutt revía um ferjurnar eftir Valgarð Egilsson. Slæmt í sjóinn Færri vita um smærri atvik sem ekki hafa komist í blöðin. Þorvald- Þorvaldur Guðmundsson skipstjóri. ur Guðmundsson minntist eins þeirra þegar haft var samband við hann. „Það var þannig að strákur, sem rekur bifvélaverkstæði í Borg- arnesi og kaupir stundum tjónabíla af tryggingafyrirtækjunum í Reykjavík, hafði fest kaup á fjórum slíkum bílum og var búinn að koma þeim niður á höfn. Við stóðum þarna nokkrir á sólbjörtum vordegi og vorum að virða fyrir okkur bíl- ana þegar gamall maður kom þar að, heilsaði okkur, virti fyrir sér bílana og sagði: „Jæja strákar var vont í sjóinn." Þorvaldur hefur ver- ið skipstjóri á Akraborginní f 18 ár en 30 ár samtals á sjónum. Afmæli Hf. Skallagríms er í dag en starfsmenn fyrirtækisins ætla að halda upp á daginn 8. febrúar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.