Morgunblaðið - 10.12.1992, Blaðsíða 16

seei JiaaMaeaa .0.1 jtu0agutmmir,i qigajhmiiohom
- MGRGONBIiAÐIÐ- FIMMTOÐAGUR l~0rDESEMBEIU1992-------
Blekkingamar
og ósannindin
eftir Hauk Helgason
1.
Fimmti nóvember síðastliðinn er
dagur sem lengi verður minnst í
sögu þjóðarinnar. Á þessum degi
gerðist það á Alþingi að 31 þing-
maður greiddi atkvæði gegn því að
þjóðin fengi að segja hug sinn um
EES-samninginn.
Þó var hér um að ræða samning
sem öllum ber saman um að sé hinn
veigamesti og afdrifaríkasti sem
Alþingi hefur fjallað um frá því að
ísland varð fullvalda ríki, samning
sem mun ráða örlögum þjóðarinnar
um langa framtíð.
Ef ísland gerist aðili að EES
verða mikil umskipti í lífi allra ís-
lendinga — ekki í einni andrá, en
þegar tímar Iíða. Sú tíð mun koma
að þjóðin mun ekki ein ráða yfir
landi sínu og landhelgi, orkulindum
og öðrum náttúrugæðum. Erlendir
aðilar munu koma þar við sögu.
Með atkvæði sínu skráðu þessir
alþingismenn nöfn sín á spjöld sög-
unnar. Þeirra — og einkum þó höf-
uðpaursins, Jóns Baldvins — verður
minnst um ókomin ár.
2.
Það er mjög áberandi og raunar
dæmigert fyrir EES-sinna að beita
blekkingum og jafnvel hreinum
ósannindum í málflutningi sínum.
Einna fremstir í þessari iðju eru
þeir Jón Baldvin og Bjöm Bjama-
son, formaður utanríkismálanefnd-
ar. En Bjöm trúi ég að sé sá maður-
inn sem Jón Baldvin hefur vafið
hvað fastast um fíngur sér.
í Staksteinum Morgunblaðsins
13. nóvember sl. er greint frá um-
mælum Bjöms í Flokksfréttum,
rökum hans fyrir því að það hefði
verið óþarfi að bera EES-samning:
inn undir atkvæði þjóðarinnar. í
Staksteinum segir svo:
„I fyrsta lagi felur samningvrinn
ekki í sér afsal á fullveldi Islands.
Hann snýst um verzlun og við-
skipti. Verið er að koma á fót sam-
eiginlegu markaðssvæði með nauð-
synlegum eftirlitsstofnunum til að
tryggja að umsömdum leikreglum
sé fylgt. Samningurinn er alls ekki
sambærilegur við þau mál, sem
áður hafa verið borin undir þjóðar-
atkvæði og snerta stöðu íslenska
ríkisins: sambandslögin 1918, er
tryggðu okkur fullveldi, og lýðveld-
isstofnunina 1944.
í annan stað var tekist á um það
í þingkosningunum í apríl 1991,
hvort gera ætti þennan samning.
Fjórir flokkar vom því fylgjandi þá
og aðeins einn á móti. Þingmenn
fengu ótvírætt umboð kjósenda
sinna til að Ijúka málinu í samræmi
við íslensk stjórnskipunarlög, sem
gera ekki ráð fyrir þjóðaratkvæða-
greiðslu.
í þriðja lagi er samningurinn
uppsegjanlegur með eins árs fyrir-
vara ... “ (Auðkennt af HH.)
Þessi voru orð Björns Bjamason-
ar.
Tökum til athugunar fyrstu full-
yrðingu hans. Þar staðhæfír hann
að EES-samningurinn fjalli ein-
göngu um verzlun og viðskipti —
að samningurinn feli ekki í sér af-
sal á fullveldi íslands.
Hér fer Björn með helber ósann-
indi.
Bjöm veit vel að í 2. grein stjóm-
arskrár íslenska lýðveldisins segir
m.a.: „Alþingi og forseti íslands
fara saman með löggjafarvaldið ..."
Nú er það hins vegar svo að með
aðild að EES verðum við íslending-
ar að leiða í lög tvo þriðju hluta
af lagasafni og tilskipunum Efna-
hagsbandalagsins. Þessi bálkur
laga og tilskipana EB er gríðarlega
mikill — nær yfir 11.000 venjulegar
blaðsíður en til samanburðar má
geta þess að allt íslenska lagasafn-
ið kemst fyrir á 1.349 síðum.
Við þetta bætist að Iög og tilskip-
anir EB hafa forgang fyrir íslensk-
um lögum — ef þau stangast á. í
1. grein bókunar 35 sem fylgir
EES-samningnum segir svo: „Ef
upp kemur misræmi milli EES-
reglna, sem hafa verið lögfestar og
annarra ákvæða í lögum, skuld-
binda samningsaðilar sig til að inn-
leiða, eftir því sem þörf krefur,
ákvæði í lög þess efnis að reglur
EES gildi í því tilviki.“ (Auðkennt
af HH.)
Með öðmm orðum: Ef ísland '
gerist aðili að EES erum við íslend-
ingar skuldbundnir til að breyta
okkar lögum til samræmis við regl-
ur EES, það er við löggjöf EES.
Þetta er margsinnis áréttað í
EES-samningnum og tilheyrandi
bókunum, m.a. í 5. málsgrein upp-
hafsorða samningsins, en þar segir:
„[Aðildarríkin] hafa í huga það
markmið að mynda einsleitt evr-
ópskt efnahagssvæði er gmndvall-
ast á sameiginlegum reglum," þ.e.
á sameiginlegum lögum.
Til viðbótar þessu sem nú var
sagt er rétt að geta þess að við nú
þegar þurfum að breyta 80 lögum,
sem í gildi hafa verið, til samræmis
við löggjöf EB.
Auðvitað er Bimi Bjamasyni full-
kunnugt um þessi ákvæði í EES-
samningnum sem ég hef greint frá
og sem snúa að löggjafarvaldinu —
en samt segir hann án þess að depla
augunum: EES-samningurinn felur
í sér afsal á fullveldi íslands.
Það er raunalegt til þess að vita
að maður í slíkri ábyrgðarstöðu —
verðandi alþingismaður og formað-
ur utanríkismálanefndar — skuli
vitandi vits tala svo til þjóðarinnar.
3.
Eins og allir vita er í stjómar-
skrá okkar ákvæði um þrískipt.rík-
isvald: löggjafarvald, framkvæmda-
vald og dómsvald. í því sem ég hef
sagt hér að ofan hef ég gert löggjaf-
arvaldinu nokkur skil og sýnt fram
á — með skýrum rökum — að ef
meirihluti alþingismanna samþykk-
ir EES-samninginn þá em þessir
alþingismenn að þverbijóta stjóm-
arskrána. Jafnframt bijóta þeir eið-
staf eða drengskaparheit sem þeir
undirrituðu fýrst þegar þeir tóku
setu á Alþingi. Þeir sóru eða gáfu
drengskaparheit um að í öllu starfi
sínu á Alþingi myndu þeir virða
ákvæði stjómarskrárinnar.
Um framkvæmdavaldið og dóms-
valdið ætla ég að vera stuttorður.
Aðeins að segja að með EES-samn-
ingnum er framkvæmdavaldið að
hluta flutt úr landi í hendur stjóm-
enda í Brussel og ennfremur að
með samningnum skuldbindum við
okkur til — í vissum tilgreindum
málum — að hlíta úrskurði erlends
dómstóls, sem skipaður verður
fimm dómumm frá EB og þremur
frá EFTA. Hvort tveggja er að sjálf-
sögðu brot á stjómarskránni.
Ég segi þeim mun fleiri orð um
framkomu stjórnvalda í sambandi
við spurninguna: Brýtur EES-
samningurinn í bága við stjórnar-
skrána eða gerir hann það ekki?
Ef ekki væri um að ræða svo
mikið alvörumál sem raun ber vitni
myndi ég segja að framkoma stjóm-
valda minni einna helst á hálfgerð-
an leikfarsa eða skrípaleik. Leik-
stjórinn er auðvitað Jón Baldvin.
Til þess að ganga úr skugga um
svarið við hinni mikilvægu spum-
ing^u — um brot eða ekki brot —
Iögðu nokkrir þingmenn á sínum
tíma fram tillögu á Alþingi um að
kosin yrði nefnd hlutlausra aðila:
Tveir frá Háskóla íslands, tveir frá
Dómarafélaginu og tveir frá Lög-
fræðingafélagi íslands. Leikstjór-
anum leist ekki á blikuna, hafnaði
tillögunni og skipaði að eigin geð-
þótta íjóra „sína“ menn til að fara
yfir málið. Af þessum fjórum mönn-
um höfðu þrír unnið að samnings-
gerðinni.
Hinir tilnefndu , fjórmenningar
sendu að nokkrum tíma liðnum frá
sér álitsgerð: EES-samningurinn
brýtur ekki í bága við stjómar-
skrána. Þessi skoðun hinna fjögurra
var að skapi leikstjórans en hann
vildi fylla mælinn enn betur. Hann
boðaði til sín frá Bmssel þann
manninn sem einna mest hafði unn-
ið að samningsgerðinni, Hannes
Hafstein, og sá hinn sami sagði:
Samningurinn brýtur ekki í bága
við stjómarskrána. Og leikstjórinn
varð glaður og ánægður.
En sleppum gamni í sérlega
miklu alvömmáli.
Álitsgerð fjórmenninganna var í
löngu máli og er það plagg að
mörgu leyti mjög furðulegt — að
ekki sé meira sagt. Maður hefði
mátt ætla að í áliti þeirra kæmi
fram afdráttarlaus skoðun, að þeir
segðu fortakslaust: EES-samning-
urinn brýtur í bága við stjórnar-
skrána eða: EES-samningurinn
brýtur ekki í bága við stjórnar-
skrána. Ekki var nú svo vel. Fjór-
menningarnir gera hvomgt. Þess í
stað gefa þeir sér ákveðnar forsend-
ur og að gefnum þessum forsendum
segja þeir: EES-samningurinn brýt-
ur ekki í bága við stjórnarskrána.
Þegar álitsgerð þessara fjögurra
manna er athuguð gaumgæfilega
kemur í ljós að þeir eru ekki algjör-
lega ömggir um að niðurstaða
þeirra sé rétt, þeir hafa óljósan
gmn um að ekki sé allt með felldu,
að niðurstaðan standist ekki. Og
þessvegna segja þeir í lok álitsgerð-
arinnar: „Þá bendum við á, að síðar
megi eða beri að gera stjórnarskrár-
breytingu, ef fram kemur, að for-
sendur okkar standist ekki“. (Auð-
kennt af HH.)
Álitsgerð fjórmenninganna er
þeim ekki til sóma.
4.
Tökum svo aðra fullyrðingu
Björns Bjamasonar til athugunar,
en hann sagði að í þingkosningun-
um í apríl 1991 hefði verið tekist
á um það hvort gera ætti EES-
samninginn.
Bjöm veit sjálfur að þetta er
ekki satt, hann veit ósköp vel að í
baráttunni fyrir kosningarnar héldu
fulltrúar Framsóknar og Alþýðu-
bandalagsins því sleitulaust fram
að kosið væri um margnefndan
samning. Þessi samningur var að
vísu ekki fullgerður, en vitað var
með vissu hvernig hann yrði að lok-
um. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins
og kratar harðneituðu þessari stað-
hæfingu, þeir sóm og sögðu að ein-
göngu væri kosið um innanríkismál.
Þrátt fyrir þessa staðreynd segir
Bjöm Bjamason nú að kosið hafi
verið um samninginn og fullyrðir
að í kosningunum hafi kjósendur
veitt alþingismönnum fulltingi til
að ganga frá málinu og talar um
leið um EES-samninginn sem ein-
göngu fjallar um „verzlun og við-
skipti".
Það var einmitt slíkan samning
um „verzlun og viðskipti" sem fyrr-
verandi ríkisstjórn Steingríms Her-
mannssonar hafði í huga þegar hún
gekk til samninga — ásamt hinum
EFTA-ríkjunum — við EB. Þetta
kom skýrt fram í ræðu steingríms
sem hann flutti í Ósló í mars 1989.
í ræðunni lagði hann þunga áherslu
á þá fyrirvara sem ísland myndi
gera í væntanlegum samningum.
Þessir fyrirvarar voru:
1. — að íslenska þjóðin myndi
aldrei gefa sig á vald yfirþjóðlegum
Haukur Helgason
„Ef ísland gerist aðili
að EES verða mikil
umskipti í lífi allra ís-
lendinga — ekki í einni
andrá, en þegar tímar
líða. Sú tíð mun koma
að þjóðin mun ekki ein
ráða yfir landi sínu og
landhelgi, orkulindum
og öðrum náttúrugæð-
um. Erlendir aðilar
munu koma þar við
sögu.“
stofnunum,
2. — að hún myndi aldrei afsala
sér fullveldinu,
3. — að hún vildi sjálf hafa
stjórn á náttúruauðlindum landsins,
4. — að hún vildi hafa fyrirvara
hvað varðar frelsi á sviði fjármagns-
hreyfinga, þjónustu og fólksflutn-
inga og loks
5. — að hún héldi fast við þá
kröfu að allir tollar af sjávarafurð-
um okkar yrðu felldir niður.
Eins og eðlilegt var fór utanríkis-
ráðherra, Jón Baldvin, með yfir-
stjórn í samningsgerðinni af hálfu
íslands — og fékk til þess takmark-
að umboð. Þetta takmarkaða um-
boð misnotaði hann herfilega. Strax
í upphafi samninganna tók hann
að leika einleik, hann fór bak við
samráðherra sína úr Framsókn og
Alþýðubandalagi. Aðspurður um
gang málsins á ríkisstjórnarfundum
svaraði hann því einu til að það
væri á viðkvæmu stigi og því væri
ekki hægt að úttala sig.
5.
Nú liggur EES-samningurinn á
borðinu og er sýnt að í einu og öllu
er hann gagnstæður við fyrirvara
Steingríms. Berum saman ákvæðin
í samningnum og fyrirvarana.
1. — Við gefum okkur á vald
■yfirþjóðlegum stofnunum.
(Dr. Guðmundur Alfreðsson, virt-
ur sérfræðingur í þjóðrétti, skrifar
grein í desemberhefti tímaritsins
Heimsmyndar um stjómarskrána,
fullveldið og Evrópusamningana.
Hann segir í grein sinni m.a.: „Það
er óumdeilanlegt og meira að segja
viðurkennt af sérfræðinganefnd
utanríkisráðherra, að samkvæmt
EES-samningunum myndu eftirlits-
stofnanir og dómstólar EFTA og
EB fá lögsögu á íslandi í vissum
málum. Þessar sömu stofnanir
myndu fá vald til að taka ákvarðan-
ir og kveða upp dóma sem fengju
aðfarar- eða fullnustuhæfi hérlend-
is, án þess að niðurstöðum þeirra
mætti skjóta til efnismeðferðar hjá
íslenskum stjórnvöldum eða íslensk-
um dómstólum, sem hafa hingað
til fjallað um þessi mál. — Löggjaf-
arvald Alþingis er líka skert að því
marki, að það verður afgreiðslu-
stofnun fyrir EES. Alþingi getur
engu breytt og bara sagt já eða
nei við framlögðum lagafrumvörð-
um, sem eiga uppruna sinn hjá EB
... Ég held því fram að valdafram-
sal til yfirþjóðlegra stofnana sé
óheimilt að óbreyttri stjórnarskrá").
(Auðk. HH.)
2. — Við afsölum okkur fullveld-
inu.
(Ég vísa til ofanritaðrar umsagn-
ar dr. Guðmundar.)
3. — við komum ekki til með að
hafa fullkomna stjórn á náttúruauð-
lindum okkar.
(Ég tek aðeins eitt dæmi: Inn í
fiskveiðilögsögu okkar koma er-
lendir frystitogarar og önnur skip
til veiða á sjávarfangi.)
4. — við göngumst undir fjórfrelsi
Rómarsáttmálans.
(Búast má við — og raunar er
fyrir því fuilvissa — að erlendir fjár-
magnseigendur munu notfæra sér
aðstöðu sína hér á landi til hins
ýtrasta með allskonar kaupum og
framkvæmdum. Þá er mikið og sí-
vaxandi atvinnuleysi í Efnahags-
bandalaginu, misjafnlega í hinum
ýmsu ríkjum. Að meðaltali er það
um 15%, en meðal yngra fólksins
í fyrrverandi Austur-Þýskalandi er
atvinnuleysið yfir 30%. Þegar þess-
ar staðreyndir eru hafðar í huga
þá er ekki nema eðlilegt að álykta
að margur atvinnuleysinginn I EB
muni reyna að freista gæfunnar hér
á íslandi.
Þess skal getið að lögfestar verða
svokallaðar „girðingar" á nokkrum
sviðum fjórfrelsisins, girðingar sem
settar verða upp til að draga að
nokkru úr afleiðingum þess. En það
er nú svo með girðingar að ýmist
er hægt að fara yfir þær eða undir
— og svo er líka hægt að rífa þær
niður.)
5. — Við fáum ekki fullt tollfrelsi
fyrir sjávarafurðir okkar.
(Við fáum verulegar ívilnanir á
ýmsum sviðum en áfram verður
tollur á nokkrum tegundum sjávar-
afurða.)
Af ofanrituðum samanburði sést
að í hvívetna hefur Jón Baldvin
gefið eftir, raunar lét hann aldrei
bóka fyrirvara Steingríms á skjöl
samninganefndanna. Fyrirvaranna
er aðeins getið í svokölluðum minn-
ispunktum. Lengra er ekki hægt
að ganga í brigðmælum við íslensku
þjóðina.
6.
Tökum til athugunar þriðju full-
yrðingu Bjöms Bjarnasonar: að
hægt sé að segja EES-samningnum
upp með eins árs fyrirvara. í þessu
tilviki segir Björn satt en um leið
er hann að blekkja — og hann ger-
ir það vitandi vits. Birni er alveg
ljóst að ef -við Íslendingar gerumst
aðilar að EES þá erum við ekki að
tjalda til einnar nætur. Þvert á
móti liggur það í augum uppi að
gerumst við aðilar þá sitjum við
fastir í EES-bandalaginu til lang-
frama.
Á einu ári geta erlendir fjár-
magnseigendur fest sig í sessi hér
á landi — svo rammlega að ekki
verður hnikað til. Þeir gætu verið
búnir að festa kaup á landsvæðum
og hlunnindajörðum, sett á stofn
banka og önnur viðskiptafyrirtæki,
hafíð starfsemi í fjölmiðlun og —
með baktjaldamakki — komist inn
í fiskiðnaðinn. Þetta allt geta þeir
gert með auðveldum hætti — á einu
ári — og raunar látið til sín taka á
fleiri sviðum en nefnd hafa verið.
Ég hef nú tekið til athugunar
þrjár tilvitnaðar fullyrðingar Björns
Bjarnasonar. Tvær þeirra reyndust
vera algjörlega ósannar, hin þriðja
fullyrðing var blekking.
7.
Ég get ekki lokið þessari grein
án þess að minnast á hin miklu svik
í landhelgismálinu.
Það ætti ekki að þurfa að minna
þjóðina á baráttu hennar fyrir
stækkun landhelginnar. Þessi bar-
átta stóð yfír í áratugi og var í
tvígang ákaflega hörð. Það var árið
1958 þegar fiskveiðilögsagan var
færð úr 4 mílum í 12 mílur og árið
1972 þegar hún var færð út í 50
mílur.
Eins og allir vita voru Bretar
hörðustu andstæðingar okkar. I
bæði skiptin sendu þeir herskip með
gínandi fallbyssur á vettvang. Her-
skipin reyndu æ ofan í æ að sökkva
varðskipum okkar og oft skall hurð
nærri hælum. Stjórnvöld í þáver-
andi Vestur-Þýskalandi og Efna-
hagsbandalagið veittu Bretum mik-
ilsverðan stuðning og beittu marg-
víslegum ráðum til að koma okkur