Morgunblaðið - 21.08.1993, Blaðsíða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 21. ÁGÚST 1993
Norsk stjórnmál
Gro Harlem
Brundtland
eykur vin-
sældir sínar
Ósló. Reuter.
VINSÆLDIR Gro Harlem
Brundtland, forsætisráðherra
Noregs, og Verkamannaflokks
hennar fara nú vaxandi meðal
kjósenda ef marka má tvær nýj-
ar skoðanakannanir. Samkvæmt
könnun vinstriblaðsins Arbeid-
erbladet vilja 54% kjósenda að
Brundtland verði áfram forsæt-
isráðherra en samsvarandi hiut-
fall var 41% í apríl 1992.
Þingkosningar verða í Noregi
13. september. Klofningur í röðum
jafnaðarmanna og vaxandi at-
vinnuleysi hafa átt mikinn þátt í
því að fylgi við Verkamannaflokk-
inn- hefur verið_ í lágmarki undan-
farin ár og jafnvel verið minna en
30% í könnunum. í könnun Aften-
posten, sem er hægrisinnað, fær
flokkurinn nú 32,8% en hafði
31,6% í liðinni viku. Hægriflokkur-
inn fór úr 23,2% niður í 20,3% og
fylgi Miðflokksins, sem hefur bar-
ist af mikilli hörku gegn væntan-
legri aðild landsins að Evrópu-
bandalaginu, reyndist 11,6% eða
1,3% minna en í síðustu viku.
í könnun Arbeiderbladet kemur
fram að aðeins 15% vilja að leið-
togi hægrimanna, Kaci Kullmann
Five, verði forsætisráðherra en
18% studdu hana í apríl í fyrra.
Sérfræðingar telja að batnandi
efnahagur síðustu mánuðina ráði
mestu um aukið álit kjósenda á
Brundtland.
Hann á afmæli ... /
BILL Clinton Bandaríkjaforseti varð 47 ára í gær. Af því tilefni snæddi
hann afmælistertu um borð í forsetaþotunni en Clinton var þá á leið í
10 daga frí á eynni Martha’s Vineyard undan Massachusetts.
Birting slqala um morðið á Kennedy
CIA vill halda
hluta skialanna
Washington. Reuter.
BANDARÍSKA leyniþjónustan (CIA) sagðist í gær vi(ja halda eftir
10.000 síðum af skjölum úr rannsókninni á morði Johns F. Kennedys
Bandaríkjaforseta árið 1963. Á mánudag ber CIA að afhenda þjóð-
skjalasafninu í Washington skjöl um
ingur þá fengið aðgang að þeim.
Alls munu skjöl CLA vegna rann-
sóknar á morði Kennedys nema rúm-
lega 300 þúsund síðum en þar af eru
um 150.000 síður á míkrófilmum. Til
þess að fá að halda hluta gagnanna
áfram verður stofnunin að færa fyrir
því fullnægjandi rök og sagði Peter
Emest, talsmaður CLA, að svo yrði
gert á mánudag. Hann sagði nauðsyn-
legt að halda áfram leynd yfir viðkom-
andi skjölum til að vemda heimildar-
morðrannsóknina og getur almenn-
menn og halda starfsaðferðum CIA
leyndum.
Bandaríkjaforseta bar að skipa sér-
staka nefnd til þess að meta rann-
sóknarskjöl sem lögregluyfirvöld vilja
banna birtingu á fyrir 25. janúar sl.
eða aðeins fimm dögum eftir að Bill
Clinton tók við embætti. Nefndin hef-
ur völd til að hnekkja ákvörðun CLA
um að halda eftir hluta skjala úr
Kennedy-málinu.
Hæstiréttur Israels kemur til móts við óskir þrennra gyðingasamtaka
Demjanjúk haldið áfram
Jerúsalem. Reuter.
MEIR Shamgar, forseti hæstaréttar ísraels, úrskurðaði í gær
að John Demjanjuk skyldi haldið föngnum til 2. september
næstkomandi að minnsta kosti til þess að gefa þrennum gyðinga-
samtökum kost á að sækja hann að nýju til saka fyrir meinta
stríðsglæpi.
Shamgar var formaður fimm dóm-
ara réttar sem sýknaði Demjanjúk
29. júlí sl. af ákæru um að vera ívan
grimmi, illræmdur gasklefastjóri í
útrýmingarbúðum nasista í Tre-
blinka. Þrír dómarar til viðbótar ít-
rekuðu þann úrskurð sl. miðvikudag
og mæltu svo fyrir um að Demjanjúk
skyldi sleppt úr fangelsi. Brugðust
gyðingasamtökin þijú hart við og
kröfðust nýrrar málshöfðunar. Féllst
Shamgar að kanna réttmæti kröf-
unnar.
Yoram Sheftel, lögmaður Demj-
anjúks, gagnrýndi Shamgar í gær
fyrir að skjóta því enn á frest að
sleppa skjólstæðingi sínum úr fang-
elsi. „Átta dómarar við hæstarétt
hafa ákveðið að engin ástæða sé til
þess að rétta að nýju í máli hans.
Það eru engin fordæmi fyrir því í
ísraelskri réttarsögu að manni sé
haldið í fangelsi þremur vikum eftir
að hæstiréttur hefur sýknað hann.“
Shamgar féllst á kröfu gyðinga-
samtakanna sem vilja sækja Demj-
anjúk til saka að þau fengju tæki-
færi til þess að skila inn skriflegri
röksemdafærslu fyrir nauðsyn þess
að hefja ný réttarhöld gegn honum.
Þegar fresturinn rennur út stendur
Shamgar frammi fyrir þremur kost-
um; að hafna kröfu um réttarhöld
og láta sleppa Demjanjúk, að fyrir-
skipa réttarrannsókn á því hvort efni
sé til nýrra réttarhalda eða dóms-
rannsókn á því hvort næg rök séu
fyrir hendi til þess að hefja nýja rétt-
arrannsókn.
Noam Federman, fulltrúi öfga-
samtakanna Kach, sem eru ein sam-
takanna þriggja sem krafist hafa
nýrra réttarhalda yfir Demjanjúk,
ítrekaði í gær líflátshótanir í hans
garð. „Daginn sem hann verður lát-
inn laus munum við biðja alla þá sem
vilja að réttlætið nái fram að ganga
að drepa hann,“ sagði Federman.
Efraim Zuroff, forstjóri Simon
Wiesenthal-stofnunarinnar, sagði
eftir úrskurð Shamgars í gær: „Nú
verðum við að taka til hendi og gera
allt til þess að finna sönnunar-
gögn ... ég er sannfærður um að
það finnist gögn sem ekki hafa verið
könnuð til þessa."
Fimm manna sendinefnd rússneskra þingmanna í heimsókn hér á landi í boði Alþingis
Jeltsín kann ekki
að starfa með
löggjafanum
VALERÍJ Gerasímov þingmaður á rússneska þinginu hefur verið
hallur undir Borís Jeltsín en í samtali við Morgunblaðið gagnrýnir
hann forsetann fyrir að kunna ekki að starfa með löggjafarþing-
inu. Gerasímov er einij af fimm rússneskum þingmönnum sem hafa
dvalið hérlendis undanfarna daga í boði Alþingis. Hann segir að nú
sé stjórnarandstaðan að ná undirtökunum í þjóðfélaginu, menn eins
og Jeltsín og Rúslan Khasbúlatov þingforseti hverfi brátt úr sviðs-
(jósinu.
Valeríj Gerasímov er læknir að
mennt og stjómaði rekstri sjúkra-
húss áður en hann sneri sér að
stjómmálum. Hann er varaformað-
ur heilbrigðismálanefndar rúss-
neska þingsins. Gerasímov er einn
af þremur leiðtogum þingflokks
esm kallar sig „Vinstri miðjan“ og
eru 63 þingmenn í þeim hópi. Þrátt
fyrir nafnið segir Gerasímov að
samtök þessi séu hægrisinnuð og
fijálslynd á vestrænan mælikvarða.
Einn kunnasti forvígismaður þeirra
er hershöfðinginn Volkogonov sem
átt hefur þátt í að upplýsa um glæpi
á Stalínstímanum.
Gerasímov segir að framanaf
hafi Vinstri miðjan stutt Jeltsín en
nú sé sá stuðningur alls ekki skil-
yrðislaus. Einkavæðingin gangi of
hægt, lífskjör séu hörmuleg og
Jeltsín sé ráðalaus. Það sé eitt
helsta einkenni góðra stjómmála-
manna að kunna að eiga við lög-
gjafann en þá list hafí Jeltsín ekki
tileinkað sér. „Skýringin er líklega
sú að hann á sér fortíð í kommún-
istaflokknum," segir Gerasímov.
Hann segir að nú sé „stjómarand-
staðan að ná undirtökunum á þingi
og í þjóðfélaginu". Með stjórnar-
andstöðunni á hann við öll þau öfl
sem séu í beinni andstöðu við Jelts-
ín án þess þó að vera endilega
andlýðræðisleg. Að hluta til geti
Jeltsín sjálfum sér um kennt því
hann hafí kallað marga atkvæða-
mestu stuðningsmenn sína úr þing-
inu til starfa hjá framkvæmdavald-
inu.
Jeltsín hefur krafist þingkosn-
inga nú í haust en forysta þingsins
hafnar því. Gerasímov segir að sinn
flokkur sé hlynntur kosningum
bæði til þings og forseta vorið 1994
sem er ári fyrr en stjómarskráin
mælir fyrir um. „Eg get hins vegar
ekki tekið undir að síðustu kosning-
ar hafi verið ólýðræðislegar," segir
Gerasímov. „Þær voru mjög lýð-
ræðislegar en þá vantaði fjölskrúð-
uga flokkaflóru. Þegar stjómmála-
flokkar verða búnir að festa rætur
verður hægt að kjósa aftur og þá
geta menn farið að starfa af holl-
ustu við flokk sinn fremur en ein-
hveija einstaklinga eins og nú er.
Nú er maður eiginlega neyddur til
að gera upp á milli Khasbúlatovs
og Jeltsíns. Sjálfur er ég þeirrar
skoðunar að hvomgur kosturinn
sé góður og þetta séu menn sem
eigi eftir að víkja fyrir nýrri kyn-
slóð manna.“
Loforð Jeltsíns dýr
Gerasímov ver gerðir þingsins
þegar hann er spurður hvort þar
sé ekki helsta athvarf afturhalds-
afla og því jafngott að leysa það
upp. „Eg get ekki að öllu leyti tek-
ið undir þá gagnrýni sem fram
Vélsleðaferð
ÞINGMENNIRNIR brugðu sér upp á Vatnajökul á fimmtudag.
Gerasímov sem Morgunblaðið ræddi við er fyrir miðju með yfir-
skegg. Honum á hægri hönd eru Friðrik Ólafsson skrifstofustjóri
Alþingis og þvínæst Agafonov, formaður rússnesku sendinefndar-
innar.
hefur komið á þingstörfin. Við höf-
um verið skammaðir fyrir að sam-
þykkja fjárlög með miklu meiri
halla en ríkisstjómin áformaði. En
má ég benda á að fjárlögin sem
við afgreiddum byggðust á loforð-
um sem Jeltsín gaf fyrir þjóðarat-
kvæðagreiðsluna í vor. Einkavæð-
ingin eins og hún er nú framkvæmd
er dæmd til að mistakast vegna
þess að einkavæðingarseðlamir
sem almenningur fékk hafa reynst
verðlausir. Því var nauðsynlegt að
breyta um stefnu. En ég var ekki
sáttur við þá leið sem meirihluti
þingmanna valdi, að færa starfs-
mönnum fyrirtækja hlut í þeim, ég
tel að það gangi ekki upp, en það
verður að viðurkennast að þessi
leið nýtur fylgis meirihluta almenn-
ings. Við höfum verið skammaðir
fyrir að vilja setja hömlur á starf-
semi fjölmiðla. Það er ekki óeðlilegt
að þingið geti skipt sér af starfsemi
sjónvarps- og útvarpsstöðva í rík-
iseigu og vildi ég reyndar að fram-
kvæmdavaldið fengi einnig setu í
eftirlitsnefndunum. Sjónvarpið
flytur alls ekki hlutlausar fréttir
og er fullt af klámi og sora sem
ekki þekkist í Bandaríkjunum til
dæmis."
Gerasímov kvartaði í lok sam-
talsins undan þeim þrýstingi sem
Rússar sættu að kalla herlið heim
frá Eystrasaltsríkjunum. „Öll
stjómvöld í Rússlandi eru sammála
um að kalla beri herliðið heim en
þessi þrýstingur er óþolandi og
getur skapað vandamál.“ Þegar
þingmaðurinn er spurður hvort
sjálfstæð ríki eins og Eystrasalts-
Morgunblaðið/RAX
A fundi með
utanríkismálanefnd
RÚSSNESKU þingmennirnir
hafa hitt íslenska ráðamenn að
máli og hér sjást þeir á fundi
með utanrikismálanefnd.
rikin eigi ekki rétt á að losna við
erlent herlið sem fyrst spyr hann
á móti hvers vegna það sé ekki
gagnrýnt hvemig stjóm Eistlands
komi fram við Rússland. Eistlend-
ingar hafí samkvæmt útflutnings-
skýrslum flutt út mikið af málmum
á síðasta ári sem ekki hafa að
geyma jám eins og t.d. ál og nikk-
el. Samt sé enga slíka málma að
finna í Eistlandi. Skýringin sé sú
að málmunum sé smyglað frá Rúss-
landi til Eistlands og þetta líði eist-
neska stjómin.
íslendingar aðstoði við
hafnargerð ofl.
Valentín Agafonov, einn af vara-
forsetum rússneska þingsins, er
formaður sendinefndarinnar hér á
landi. Hann sagði í samtali við
Morgunblaðið að eitt helsta málið
sem rætt hefði verið við hérlenda
viðmælendur væri hugmynd um að
íslendingar aðstoðuðu Rússa við
framkvæmdir þær sem fylgja opn-
un siglingaleiðarinnar frá Atlants-
hafi til Kyrrahafs í gegnum íshafið
fyrir norðan Rússland. Nefndi
Ágafonov einkum hafnargerð,
smíði dráttarbrauta og aðstoð er
lýtur að fjarskiptum.
PÞ