Morgunblaðið - 21.08.1993, Blaðsíða 19

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 21. ÁGÚST 1993
19
Bók um Einstein varpar nýju ljósi á skuggahliðar einkalífsins
Stanslaus sálartogstreita
milli gagnstæðra kennda
Hélt ákaft fram hjá og féll einkum fyrir fáfengilegum konum
London. Reuter.
HÖFUNDAR nýrrar ævisögn eðiisfræðingsins Alberts Einsteins,
föður afstæðiskenningarinnar, segja að snillingurinn mikli og
friðarsinninn hafi verið afar kvensamur og eignast mörg óskilget-
in börn. Hann hafi verið mjög holdlega sinnaður, jafnvel ástríðu-
fullur, en með timanum fyllst kvenfyrirlitningu, hafi jafnvel bar-
ið konu sína, og þar að auki hafi hann reynst börnum sínum slæm-
ur faðir. Niðurstaðan er sú að í sál Einsteins hafi með leynd
verið háð stöðug barátta milli gagnstæðra langana. Annars vegar
vildi hann einangra sig frá öðru fólki, hins vegar eiga við það
náin samskipti og sálufélag, hann var þjáður af togstreitu milli
hugsjóna og kaldlyndis, milli hógværðar og hroka.
Ævisagan, Afkimar í einkalífí
Einsteins, er rituð af tveim bresk-
um blaðamönnum, Roger High-
field og Paul Carter og kemur út
í næsta mánuði. Einstein kvæntist
ungur að árum serbneskri konu,
Mileva Maric, snjöllum eðlisfræð-
ingi, og virðist sambandið hafa
verið mjög ástríkt í upphafí. Þau
eignuðust þrjú böm. Einstein var
í fyrstu umhyggjusamur faðir en
þó er þess getið að fyrsta bam-
inu, stúlkunni Lieserl, var komið
fyrir hjá öðm fólki og er ekki vit-
að hvað um hana varð. Hún fædd-
ist fyrir hjónabandið; ekkert bend-
ir til þess að Einstein hafi nokk-
urn tíma skipt sér af henni.
Niðurbrotin eiginkona
Maric virðist hafa misst móð-
inn í hjónabandinu, náði ekki
árangri í vísindastörfum sínum
og framhjáhald Einsteins með
frænku sinni Elsu, er hann síðar
kvæntist, braut Maric smám sam-
an niður, líkamlega jafnt sem
andlega. Lengi voru á kreiki
grunsemdir um að Maric hefði
átt nokkurn þátt í vísindaafrekum
Einsteins en höfundarnir telja að
þar sé um misskilning að ræða.
Ástæðan fyrir orðrómnum um
þátt Maric sé að Einstein hafi
verið svo sannfærður um að hann
fengi fyrr eða síðar Nóbelsverð-
launin, sem hann reyndar hlaut
tvisvar, að hann hét Maric að hún
fengi féð sem og varð. Höfundar
segja að þetta hafí Einstein gert
til að tryggja að eiginkonan sam-
þykkti skilnað en ekki til að kaupa
þögn hennar um meinta hlutdeild
í afrekunum.
í bókinni er fjallað um örlög
sona Einsteins. Sá eldri, Hans
Albert, fyrirgaf aldrei föður sín-
um meðferðina á móðurinni og
særði það mjög föðurinn. „En
mest varð óhamingja yngri sonar-
ins, Eduards, sem þoldi svo illa
átökin í fjölskyldunni að hann
missti smám saman geðheilsuna,"
segir í bókinni. Kunnugir töldu
að Eduard hefði erft að hluta til
snilligáfu föðurins. Hinn síðar-
nefndi kunni á hinn bóginn ekki
að meta hæfileika sonarins, hafði
auk þess andstyggð á sjúkdómum
og nútíma læknavísindum. Edu-
ard eyddi mörgum árum á svissn-
esku geðsjúkrahúsi, Einstein
heimsótti hann aldrei og sonurinn
dó í eymd og volæði.
Margslunginn
persónuleiki
HUGSUÐURINN Albert Ein-
stein gerbreytti heimsmynd
samtimans með afstæðiskenn-
ingn sinni en átti erfitt með að
fóta sig í tilfinningalífinu.
Curie með „sálarlíf síldar“
I skilnaðarskjölum er drepið á
ofbeldi og Einstein sagði áratug-
um síðar í bréfi að fyrri eiginkona
sín hefði verið „einstaklega
ófríð“. Hann var mjög upp á kven-
höndina. Náinn kunningi sagði
eitt sinn um Einstein að honum
hefði fundist konur „því meira
heillandi sem þær voru fáfengi-
legri; sveittari og verr þefjandi".
En Einstein taldi konur óæðri
körlum.
Hann átti gott samstarf við
Nóbelshafann Marie Curie, dáði
hana fyrir vísindastörfín en sagði
að hún væri „stórkostleg undan-
tekning" sem hefði „sálarlíf á
borð við síld“. Eitt sinn sagði
hann nemanda sínum, ungri
konu, að fáar konur hefðu sköp-
unargáfu og hann væri feginn
að konan sín, þ.e. Elsa, vissi ekk-
ert um vísindi „fyrri konan mín
gerði það“.
Einstein hélt framhjáhaldinu
áfram eftir að hann kvæntist Elsu
1919. Hún var yfirleitt talin frem-
ur vitgrönn en sagði eitt sinn vin-
konu, sem Einstein daðraði við,
að hún væri alls óhrædd því að
eiginmaðurinn gæti aldrei orðið
raunverulega ásthrifinn af
menntakonu.
Einstein var þýskur gyðingur.
Hjónin flýðu frá Þýskalandi und-
an nasistum til Bandaríkjanna
þar sem Einstein lést 1955. Elsa
átti dóttur, Margot, og varð Ein-
stein mjög hændur að henni,
margir kunningjar þeirra hjóna
töldu að Einstein ætti engin börn
sjálfur. Síðustu árin naut Einstein
þrátt fyrir karlrembu sína um-
hyggju og verndar Margot, systur
sinnar Maju, og ekki síst ráðskon-
unnar Helen Dukas sem var hon-
um afar trygg.
Morðin í þýsku farskipi í Norðursjó
Rússinn framseld-
ur til Þýskalands?
Kaupmannahöfn. Reuter.
RUSSNESKI sjómaðurmn sem
sakaður hefur verið um að myrða
skipsfélaga sína á þýska flutn-
Japan
Flöskuvatn-
ið vinsælt
Tókýó. Reuter.
GÆÐI kranavatnsins í Japan
versna með ári hverju og að sama
skapi vex markaðurinn fyrir út-
lent vatn á flöskum. Á tólf mán-
uðum, frá mars til mars sl.,
drukku Japanir rúmlega 345
milljónir lítra af flöskuvatni og
þar af var hlutur útlenda vatns-
ins rúmar 45 millj. lítra. Jókst
hann um 31,4% frá árinu áður.
„Venjulegt neysluvatn verður
verra með hveiju ári, sem líður, og
fólk er hætt að horfa í peninginn
fyrir flöskuvatn,“ segir í nýrri
skýrslu um utanríkisverslun Jap-
ans. Á markaðinum fyrir útlenda
vatnið eru Frakkar langstærstir
með næstum 90% sölunnar og er
aðallega um að ræða þrjú vöru-
merki, Vittel, Volvic og Evian.
Neysla Japana á flöskuvatni er
enn lítil miðað við það, sem gerist
í Evrópu. Hún er nú 2,8 lítrar á
mann en 102 á Ítalíu, 96 í Belgíu,
88 í Þýskalandi og 77 í Frakklandi.
ingaskipinu Bárbel kann að
verða framseldur til Þýskalands,
að sögn dönsku lögreglunnar.
Talsmaður lögreglunnar í Esbj-
erg sagði að Danir vildu aðstoða
þýsk yfirvöld við að upplýsa morðin
um borð í Bárbel með því að fram-
selja rússneska sjómanninn. Auk
þess hefðu þeir út af fyrir sig eng-
an áhuga á að vista hann.
Sjómaðurinn var á fimmtudag
sakaður um að hafa myrt fimm
skipsfélaga sína, tilraun til þess að
kveikja í skipinu og fyrir þjófnað.
Blóðblettir sem tilraun hafði verið
gerð til að afmá fundust um borð
og sannað þykir að gerð hafi verið
misheppnuð tilraun til að kveikja í
skipinu.
Rússneski sjómaðurinn er 28 ára
gamall en í samræmi við danskar
réttarvenjur hafa aðrar upplýsingar
um hann ekki verið birtar. Hann
fannst í á reki í gúmmíbjörgunarbát
skammt frá yfirgefnu skipinu á
miðvikudag og hafði hann 60.000
þýsk mörk, um tvær og hálfa millj-
ón króna, í reiðufé í fórum sínum.
Kom í ljós að brotist hafði verið inn
í öryggishólf í vistarverum skip-
stjóra og það tæmt. Rússneski sjó-
maðurinn hefur borið því við að
heiftarleg slagsmál hafi brotist út
um borð eftir drykkjuveislu. Síðan
hafi eldur komið upp og hafi hann
forðað sér frá öllu saman með því
að setja út björgunarbát.
Reuter
Býflugnaskegghausar
BÝFLUGNABÆNDURNIR Pamela Wenzioli og Ardith Eggman frá
Kaliforníu reyna að standa grafkyrr til að hræða ekki þúsundir bý-
flugna sem sest hafa á höfuð þeirra og líkjast helst miklu alskeggi.
Uppákoman fór fram á þingi býflugnaræktenda í Vancouver í Kanada.
Tilbúin kynhormón, sem draga að sér flugurnar, voru í áburði sem
tvímenningarnir báru á þá staði sem þau vildu að yrðu þaktir býflugum.
Tæplega
sextug
kona ól
tvíbura
FIMMTÍU og átta ára sænsk
kona ól í gær tvíbura, svein-
börn, í borginni Umeá í Svíþjóð
að að sögn talsmanns ítalska
fijósemislæknisins Severinos
Antinori. Hann sérhæfir sig í
að hjálpa 50 ára konum og eldri
að eignast böm.
Nýr leiðtogi
danska Ihalds-
flokksins
HANS Engell formaður þing-
flokks danska íhaldsflokksins
tók í gær við af Henning Dyr-
emose sem flokksleiðtogi. Eng-
ell þykir mjög íhaldssamur og
því vonast flokksmenn hans til
að honum takist að skerpa
ímynd flokksins og koma hon-
um upp úr þeirri lægð sem
hann hefur verið í.
Líbýumenn að
gefa sig?
BRESKA blaðið The Scotsman
sagði í gær að Líbýumönnum
hefði verið heitið því að tveir
líbýskir leyniþjónustumenn sem
urðu þess valdandi að farþega-
þota splundraðist yfír bænum
Lockerbie yrðu ekki framseldir
til Bandaríkjanna ef þeir kæmu
fyrir rétt í Skotlandi. Talið er
að líbýsk yfirvöld séu hugsan-
lega tilbúin að láta Bretum
mennina í té á þessum forsend-
um.
Fáir svara
kalli Kastrós
FÁIR sinntu öflugu kalli kú-
banskra fjölmiðia sem hvöttu
landsmenn til að mótmæla við-
skiptabanni Bandaríkjastjórnar
íHIavana í gær. Undirtekir al-
þýðunnar á Kúbu nú eru í hróp-
legu ósamræmi við það sem átt
hefur sér stað á undanförnum
árum þegar smalað hefur verið
til funda þar sem stefnu banda-
rískra stjórnvalda í garð Kúbu
hefur verið mótmælt.
Kreppa í
forystu PLO
MAHMUD Darwish, einn af
helstu leiðtogum Frelsissam-
taka Palestínumanna (PLO),
sagði sig í gær úr stjórn sam-
takanna. Þykir það til marks
um pólitíska kreppu í forystu
samtakanna og ágreining í af-
stöðunni til hugsanlegra samn-
inga við ísraela. Sömuleiðis á
PLO við mikinn fjárhagsvanda
að etja og hafa þeir sem eru á
launaskrá samtakanna ekki
fengið borguð laun síðustu þijá
mánuðina.
HerTékka
biðst forláts
HER Tékklands baðst í gær
afsökunar á framferði sínu
gegn óbreyttum borgurum í
Brno, Prag og Zlin (áður
Gottwaldov) í ágúst 1969. Um
20.000 hermenn voru þá sendir
á 300 skriðdrekum og 200
brynvögnum til þess að leysa
upp mótmælafundi á ársafmæli
innrásar Varsjárbandalagsríkj-
anna í Tékkóslóvakíu árið áður.
Fjórir ungir menn voru skotnir
til bana í aðgerðum hersins.