Morgunblaðið - 21.08.1993, Blaðsíða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 21. ÁGÚST 1993

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Ritstjórnarfulltrúi
Árvakur h.f., Reykjavík
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Björn Vignir Sigurpálsson.
Kringlan 1, 103 Reykjavík. Símar: Skiptiborð 691100. Auglýsingar:
691111. Áskriftir 691122. Áskriftargjald 1368 kr. með vsk. á mánuði
innanlands. í lausasölu 125 kr. með vsk. eintakið.
Hriktir í stoðum
stalínistavígis
Eitt síðasta vígi stalínism-
ans, Norður-Kórea, virðist
nú ramba á barmi hruns. í
fyrsta sinn frá því að ríkið var
stofnað árið 1948 berast nú
fregnir af uppþotum almenn-
ings gegn stjómvöldum. Fram
til þessa hefur íbúunum verið
haldið í helgreipum hers og
öryggislögreglu og refsingin
við því að gagnrýna stjórnina
verið lífstíðarfangelsi.
Kim II Sung, hinn 81 árs
gamli einræðisherra Norður-
Kóreu, hefur stjórnað ríkinu
með harðri hendi sem „leiðtog-
inn mikli“ allt frá því hann
komst til valda í skjóli sovézka
hernámsliðsins árið 1945.
Hann hefur ýtt undir gegndar-
lausa og vitfirringslega per-
sónudýrkun á sjálfum sér og
byggt upp erfðaveldi í hinu
„Lýðræðislega alþýðulýðveldi
Kóreu“. Sonur leiðtogans, Kim
Jong II, hefur tekið við ýmsum
störfum hans undanfarin ár og
ætlunin er að hann verði „leið-
toginn mikli“ að föður sínum
gengnum, en nú sættir hann
sig við titilinn „leiðtoginn ást-
sæli“.
Þingkosningar fara fram
með reglulegu millibili í Norð-
ur-Kóreu og em kommúnistar
ævinlega einir í kjöri. í kosn-
ingunum 1986 voru allir 655
þingmennirnir endurkjörnir!
Þjóðlífið er þaulskipulagt eftir
kenningum Marx og Leníns og
landið eitt það lokaðasta í
heimi.
Efnahagslíf Norður-Kóreu
hefur verið rekið í anda marx-
ísks áætlanabúskapar frá
stríðslokum. Afleiðingin, eins
og í öðrum kommúnískum lönd-
um, er sú að 22 milljónir íbúa
búa í sárri fátækt, að þeim
Kim-feðgum og nokkrum
flokksgæðingum undanskild-
um. Upplýsingar um þróun
efnahagsmála í landinu eru af
skornum skammti, en flest
bendir til að þjóðarframleiðslan
hafí dregizt saman eða staðið
í stað allan síðasta áratug.
Efnahagslífið var Akkilesar-
hæll Sovétríkjanna og komm-
únistaríkjanna í Austur-Evrópu
og það mun einnig verða Norð-
ur-Kóreu að falli. Þótt stjórn-
völd hafí getað viðhaldið skoð-
anakúgun og ofbeldi áratugum
saman, missa þau tökin þegar
sultur og örbirgð ná taki á þjóð-
inni — almenningi jafnt sem
her og lögreglu — og hún rís
upp gegn stjórnendunum.
Efnahagsástandið í Norður-
Kóreu hefur farið hríðversn-
andi á undanförnum þremur
árum. Fyrst hættu Sovétmenn
og Kínverjar að senda Kim II
Sung og félögum hans í Komm-
únistaflokknum beina styrki.
Hrun Sovétríkjanna var þeim
mikið áfall, en í kjölfar þess
hættu stjómvöld í Rússlandi
vöruskiptaverzlun við Norður-
Kóreu og heimta nú beinharðan
gjaldeyri fyrir eldsneyti og
korn, sem Norður-Kóreumenn
hafa verið háðir. Nú ríkir skort-
ur á mat, eldsneyti, hráefnum
og rafmagni um allt land.
Skorturinn er undirrót upp-
þotanna, sem hinir örfáu er-
lendu ferðamenn í Norður-
Kóreu segja nú frá. Að sögn
bandaríska blaðsins Washing-
ton Post hefur kommúnist’a-
stjómin tekið upp nýtt slagorð,
sem málað er á skilti víða um
sveitir landsins: „Borðum að-
eins tvær máltíðir á dag, í stað
þriggja!“. Blaðið segir einnig
frá því að sumar fjölskyldur fái
hrísgrjón einu sinni á ári — til
hátíðabrigða.
Ýmsar gerðir kommúnista í
Norður-Kóreu undanfarið
benda til örvæntingar þeirra.
Þannig hafa stjórnvöld léð
máls á samningaviðræðum við
Bandaríkin um að hætta til-
raunum með kjarnorkuvopn, en
þær hafa valdið nágrannaríkj-
unum miklum áhyggjum.
Ýmislegt bendir til að Norður-
Kóreumenn vilji reyna að
þvinga fram efnahagsaðstoð,
gegn því að hætta smíði kjarn-
orkusprengju. Bandaríkja-
stjórn hefur hins vegar gefið í
skyn að hún láti ekki kúga sig
með þessum hætti. Vesturlönd
gera rétt í því að ljá ekki máls
á slíku, heldur eiga þau að
gera lýðræðislegar umbætur í
Norður-Kóreu að skilyrði efna-
hagsaðstoðar.
líim II Sung er kominn að
fótum fram. Þannig er komið
fyrir fleiri af þeim fáu einræðis-
herrum, sem enn stjórna „al-
þýðulýðveldum“ undir merkj-
um Stalíns. Kastró Kúbuforseti
hefur til dæmis, ef marka má
fréttir, undir höndum skýrslu
um að búast megi við algjöru
efnahagshruni á Kúbu áður en
árið er á enda. Ákveðnar vís-
bendingar eru um að stjórnvöld
á Kúbu ætli að slaka á klónni.
Slíkt er byijunin á kunnuglegu
ferli, sem átti sér stað í Austur-
Evrópu. Hrun kerfis kommún-
ismans hefst með slíkum til-
slökunum. Það hillir undir fall
einræðisherranna. Þeir geta
ekki öllu lengur lengt í heng-
ingaról marxismans.
T
VEIÐAR ISLENDINGA I BARENTSHAFI
Strandgæslan fór um borð í Hólmadrang
Fékk 20 tonna
hol í flottroll
Flottroll er bannað í norskri lögsögu
NORSKA strandgæslan fór tvisvar um borð í togarann Hólma-
drang og fylgdi togaranum fast eftir í 15 tíma þar sem hann
notaði flottroll en það veiðarfæri er bannað innan norskrar lög-
sögu. Hlöðver Haraldsson skipstjóri segir í samtali við Morgunblað-
ið að í þeim tveim mælingum sem gæslan gerði á aflanum úr troll-
inu hafi undirmál reynst 18% í fyrra skiptið og 10% í seinna skipt-
ið. Hólmadrangur fékk 20 tonna hol í flottrollið í gærdag.
Hlöðver segir að staðreyndin sé
að betri fiskur fáist í flottrollið en
botnvörpuna á þessum miðum eins
og mælingar norsku strandgæsl-
unnar á afla hans sýni. „Ég bauð
þeim að koma um borð aftur í dag
og mæla hjá mér en þeir þáðu það
ekki,“ segir Hlöðver er Morgun-
blaðið ræddi við hann í gærkvöldi.
Áreitni
Aðspurður um hvort aðgerðir
norsku strandgæslunnar gegn
Hólmadrangi megi ekki flokka
undir áreitni, segir Hlöðver að
hann telji svo vera. „Við vorum
hinsvegar samvinnuþýðir við þá
og fórum eftir óskum þeirra í hví-
vetna,“ segir Hlöðver. „Þó að
Norðmenn banni sjálfir flottroll
innan sinnar lögsögu er staðreynd-
in sú að á þessum miðum hér kem-
ur mun betri og stærri fiskur í
flottrollið en botnvörpuna."
Hólmadrangur var kominn með
rúmlega 40 tonna afla eftir tvo
daga og helming hans fengu þeir
sem fyrr segir í einu holi. Hlöðver
segir að aflabrögðin hafi verið
fremur dræm það sem af er fyrir
utan að þeir hittu á eina góða torfu.
„Sjórinn hér er mjög kaldur núna
og skýrir það ef til vill hve lítið er
af fiski,“ segir hann.
Aðspurður um mælingar Norð-
mannanna og hvort íslensku sjó-
mennirnir séu almennt sáttir við
þær segir Hlöðver að rætt hafi ver-
ið um það meðal íslendinganna að
þeir mældu sjálfir aflann sam-
kvæmt sínum aðferðum en ekki
hefði orðið af framkvæmdum enn.
„Þegar þeir komu um borð hjá okk-
ur var mælingin þannig að tekinn
var helmingurinn af fjögurra tonna
holi og hver einasti fiskur í því
mældur,“ segir Hlöðver. „Að fá
bara 10% undirmál með slíkum
aðferðum sýnir að þetta hefur verið
mjög góður og fallegur fiskur."
Sturla sagði að Norðmennirnir
væru ekki að loka svæðum fyrir eig-
in skipum því engin norsk skip væru
nálægt. Hann sagði að íslensku sjó-
mönnunum þættu aðfarir Norð-
mannanna við mælingarnar ein-
kennilegar og langt frá því sem þeir
ættu að venjast á íslandsmiðum.
„Mér sýnist þetta vera eins og hvert
annað áróðursbragð af þeirra hálfu.“
Svæðum á íslandsmiðum er lokað
þegar meira en 25% af fjölda fiska
í mælingu er 55 sentímetrar eða
styttri. Norðmenn hafa ekki sam-
svarandi svæðalokunarkerfi og við.
Hins vegar er í gildi samkomulag
um lokun veiðisvæða þegar 15%
þorsksins er smáfiskur. Þannig er
norska viðmiðunin þrengri. Reyndar
t
i
TOGARINN Hólmadrangur hefur í
eru þeir með önnur stærðarmörk
vegna þess að þorskurinn í Barents-
hafi vex hægar en á Islandsmiðum.
Miða Norðmenn við 47 sentímetra
fisk og í rússnesku landhelginni mun
vera miðað við 42 sentímetra fisk
og smærri þegar svæðalokanir eru
ákveðnar.
Hvert einasta smákvikindi
Sturla sagði að norska strand-
gæslan væri búin að mæla fisk í fjór-
um skipum og sagði hann að meðal-
tal mælinganna væri 26,35%. í fyrra-
dag reyndist 27% af afla Ljósafells
vera smáfiskur, samkvæmt mælingu
Norðmannannaj og 18,7% í
Hólmadrangi. I þriðja skipinu var
hlutfallið um 10%, að sögn Sturlu.
Sjómenn og útgerðarmenn um ásal
Liður í áróc
Ekkert mark takandi á mælin
ÚTGERÐARMENN og skipstjórar togara í Smugunni segjast álíta
að ásakanir Norðmanna um smáfiskadráp og ólögleg veiðarfæri
íslensku skipanna séu liður í áróðursherferð Norðmanna gegn þess-
um veiðum og settar fram í þeim tilgangi að koma skipunum heim.
Sturla Einarsson, skipstjóri á Akureyrinni, segir að norska strand-
gæslan noti einkennilegar aðferðir til að fá þessar niðurstöður og
sé ekkert mark á þeim takandi. Aflabrögð hafa verið léleg og sagði
Sturla um miðjan dag í gær að menn væru að hugsa sinn gang og
það skýrðist hugsanlega í dag hvort þeir ætluðu að halda áfram.
Veiðar bannaðar í Smug-
unni vegna smáfisks í afla
Jan Gunnar Furuly, Osló.
NORSKA sjávarútvegsráðuneytið ákvað í gær að banna veið-
ar í Smugunni í Barentshafi eftir að í ljós hafði komið að
stór hluti þorskaflans er undirmálsfiskur. Bannið nær einnig
til ákveðinna svæða innan norskrar lögsögu.
Við eftirlit í íslenska toagaran-
um Ljósafelli í Smugunni á
fimmtudag kom í ljós að 27,6%
aflans var fiskur undir 47 sm.
Lágmarkshlutfall smáfisks í afia í
Noregi er 15%.
„Ef einhverjir halda veiðum
áfram eftir að við höfum ákveðið
lokun, kalla ég það hreinan veiði-
þjófnað. Við göngum út frá að
bæði norsk og erlend skip muni
virða bannið,“ segir Bjarne Myr-
stad upplýsingafulltrúi í norska
sjávarútvegsráðuneytinu. Að sögn
Myrstad eru það venjuleg vinnu-
brögð að loka fiskimiðum ef veiðar
taka ekki tillit til verndunar auð-
lindanna.
„Ég treysti ekki tölum Norð-
manna fyrr en þær hafa verið stað-
festar af óháðum aðilum. Þetta er
áróður og pólitískt útspil, segir
fiskverkandinn Eiríkur Tómasson
í Grindavík í samtali við Norsk
Telegrambyrá.
Norsk yfirvöld styðjast við eftir-
lit með erlendum togurum í Smug-
unni og byggja einnig á niðurstöðu
tilraunaveiða norsks rannsóknar-
skips fyrr í mánuðinum. Þá var
undirmálsfiskur allt að 66% af afla.
Á sama tíma og 21 íslenskur
togari, fjórir karabískir togarar og
einn frá Færeyjum stunda nú veið-
ar í Smugunni, og virðast ekki
ætla að fara eftir tilmælum Norð-
manna um að víkja af svæðinu,
eykst gagnrýni norskra sjómanna
á veiðarnar.
„Sjóræningjaveiðar“
„Norðmenn eiga ekki að setjast
að samningaborði með íslensku ut-
anríkis- og sjávarútvegsráðherrun-
um í Stokkhólmi fyrr en íslensku
togaramir hafa komið sér út af
svæðinu. Við getum ekki samið við
þjóð sem stundar sjóræningjaveið-
ar,“ segir Audun Merák, fram-
kvæmdastjóri Sambands bátaút-
gerðarmanna.
Samkvæmt upplýsingum norsku
strandgæslunnar eru áframhaldandi
dræm aflabrögð í Smugunni. Á
föstudag hafi togaramir veitt 1.500
kg. í þriggja til fjögurra tíma hölum.
„Við höfum ekki átt í vandræðum
með að komast um borð í togarana
til að framkvæma eftirlit. Tónninn
í mönnum er viðkunnanlegur, en
flestir kvarta þeir yfir lélegum afla-
brögðum," segir vaktstjóri strand-
gæslunnar, í samtali við Norsk
Telegrambyrá.