Morgunblaðið - 18.08.1995, Blaðsíða 8

8 FÖSTUDAGUR 18. ÁGÚST 1995
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Ég vann, mín bumba er minni en þín frú Gro . . .
Markmið um losun kol-
tvísýrings nást vart
Hlutdeild olíu í upphitun húsa hefur lækkað úr 45% í 2%
EKKI eru líkur á því að það mark-
mið íslenskra stjómvalda náist að
losun á koltvísýringi vegna inn-
lendrar eldsneytisnotkunar árið
2000 verði ekki meiri en hún var
1990.
íslensk stjómvöld skrifuðu und-
ir viljayfirlýsingu þessa efnis en
Jakob Björnsson orkumálastjóri
segir að árið 1990 sé íslendingum
afar óhagstæð viðmiðun í þessu
efni því að þeir höfðu þá þegar
dregið úr losun sinni á koltvísýr-
ingi frá því sem hún hefði orðið
án nokkurra ráðstafana.
Árið 1973 vom 45% allrar elds-
neytisnotkunar landsmanna vegna
húshhunar en hún er nú aðeins
2%. Árið 1990 höfðu íslendingar
þegar dregið úr losun sinni á
koltvísýringi um 28% frá því sem
hún hefði orðið án ráðstafana til
að draga úr eldsneytisnotkun og
raunar meira en það því að þá er
ekki tekið tillit til annars olíu-
sparnaðar en í húshitun einni.
Með áðumefndum ráðstöfunum
höfðu möguleikar íslendinga til
að draga úr olíunotkun að stórum
hluta þegar verið tæmdir áður en
þeir skrifuðu undir viljayfirlýsing-
una gagnstætt því sem á við um
margar aðrar þjóðir.
Líklega án fordæma í
heiminum
Eftir olíuverðshækkanirnar
1973-1974 og 1979-1980 gerðu
íslendingar umfangsmiklar ráð-
stafanir til að draga úr olíunotkun
sinni, t.a.m. með almennum olíu-
sparnaði t.d. i fiskveiðum en fyrst
og fremst með því að nýta raf-
magn og þó sérstaklega jarðhita
til hitunar húsa í stað olíu. Mark-
aðshlutdeild olíu í hitun húsa hefur
lækkað úr um 45% árið 1973 í um
2% nú. Jakob segir að svona mik-
il lækkun á hlutdeild olíu í hitun
húsa á jafnsköminum tíma sé lík-
lega án fordæma í heiminum.
Það magn koltvísýrings sem
gert er ráð fyrir að verði losað út
í andrúmsloftið árið 2025, sam-
kvæmt nýrri eldsneytisspá orku-
spárnefndar, hefði þegar verið
losað árið 1984 ef áðurnefndar
ráðstafanir til að draga úr elds-
neytisnotkun hefðu ekki verið
gerðar.
Morgunblaðið/RAX
Hofsjökli
strokið
HOFSJÖKULL, skip
Jökla hf., er nú í
Reykjavíkurhöfn og
verið að dytta að honum
og mála. Birgir Ómar
Haraldsson, fram-
kvæmdastjóri Jökla,
segir að ágústmánuður
sé einna rólegastur
hvað flutninga varðar
og því tækifærið gripið
nú til þess að „strjúka"
skipinu lítillega. Einnig
eru lestar skipsins mál-
aðar en til þess að kom-
ast að þeim þarf að færa
til vöru sem fer út á
land þegar skipið legg-
ur úr höfn næstkomandi
mánudag. Það eru Við-
ar Guðmundsson og
Oddgeir Hjartarson
sem munda penslana.
Úthafsveidiráðstefnan
Samningurinn
hefur áhrif utan
og innan lögsögu
thafsveiðiráð-
stefnu Sameinuðu
þjóðanna lauk á
dögunum. Var það mál
manna að það væri ekki
síst formanni ráðstefn-
unnar, Satya N. Nandan,
að þakka hve vel tókst tii.
Blaðamaður Morgun-
blaðsins hringdi í Nandan
þar sem hann er á fundi
á vegum Sameinuðu þjóð-
anna á Jamaika.
- Hverju þakkarðu hinn
góða árangur á úthafs-
veiðiráðstefnu Sameinuðu
þjóðanna?
„Allir gerðu sér grein
fyrir að við yrðum að gera
eitthvað varðandi stjórnun
fiskveiða. Fiskistofnum
hefur hrakað mjög hratt á
mörgum stöðum. Deilur
hafa magnast á höfunum um fisk-
veiðar. Þegar menn gerðu sér
grein fyrir að það var búið að
þróa lausnir sem tóku á þessum
vandamálum tóku þeir að leggja
sig alla fram. Aðstæðurnar köll-
uðu á aðgerðir og menn brugðust
við og vildu ekki láta spyijast um
sig að þeir væru á móti þessu.“
- En það var samt ekki laust
við að fulltrúi Evrópusambandsins
gerði fyrirvara í lokin?
„Já, þeir höfðu fyrirvara varð-
andi þann hluta samkomulagsins
sem lýtur að fullnustu. Einkum
höfðu þeir áhyggjur af því að það
skyldi viðurkennt í samkomulag-
inu að það gæti þurft að beita
vopnavaldi. Þeim fannst að það
ætti að vera hverri svæðisstofnun
í sjálfsvald sett hvort hún leyfði
slíkt. Eftir á reyndi ég að útskýra
fyrir þeim að eftirlitsmenn munu
undantekningarlaust verða á
skipum hins opinbera sem ætíð
eru vopnum búin að einhveiju
leyti. Samkomulagið tryggir að
vopnum verði einungis beitt þegar
brýnt tilefni er til. Ég vona að
þeir átti sig á því að það er betra
að hafa slíkt ákvæði sem setur
beitingu vopnavalds skorður held-
ur en að láta þess að engu getið.“
- Ertu bjartsýnn á að sam-
komuiagið gangi fljótlega í gildi?
„Samkomulaginu hefur verið
tekið fagnandi. Ég vona að mörg
ríki muni undirrita samkomulagið
frá og með 4. desem-
ber næstkomandi eins
og ráð er fyrir gert.
Vonandi tekur það svo
ekki langan tíma að
uppfylla skilyrðið um
að þijátíu ríki fullgildi samkomu-
lagið, tvö til þijú ár duga von-
andi.“
- Samkomulagið lýtur einungis
að hluta fiskistofna heims. Hvað
er unnt að gera til að auka vemd
þeirra fiskistofna sem fyrír utan
falla?
„Raunar tel ég að samkomu-
lagið taki til dijúgs hluta fiski-
stofna heims. Ég andmæli því sem
sum umhverfisvemdarsamtök
halda fram að einungis 20% fiski-
stofna heims falli þar undir. í
raun mun áhrifa samkomulagsins
gæta bæði utan og innan lögsögu
strandríkja þótt meginefni þess
varði úthöfin. Samningurinn tek-
ur til deilistofna og flökkustofna
sem fyrirfinnast bæði utan og
innan lögsögumarka. Varúðar-
reglan og ákvörðun heildarkvóta
munu til dæmis gilda bæði utan
og innan lögsögunnar varðandi
viðkomandi stofn. Á endanum
hvílir ábyrgðin á veiðum innan
lögsögunnar á strandríkjunum.
►Satya N. Nandan var formað-
ur sendinefndar Fiji á þriðju
hafréttarráðstefnu Sameinuðu
þjóðanna. Á árunum 1983-1992
starfaði hann sem fulltrúi fram-
kvæmdastjóra Sameinuðu þjóð-
anna á sviði hafréttarmála.
Hann stýrði störfum nefnda er
undirbjuggu stofnun Alþjóða-
hafsbotnsstofnunarinnar og Al-
þjóðahafréttardómstólsins.
Hann hefur verið sendiherra
Fiji hjá Evrópusasambandinu
og formaður og taismaður ríkja
Afríku, Karabíska hafsins og
Kyrrahafs sem tengjast Evr-
ópusambandinu með hinum svo-
kallaða Lome-sainningi.
Hafréttarsáttmálinn mælir fyrir
um slíkt. Þess vegna þarf núna
að auka þrýstinginn á strandríki
að uppfylla skyldur sínar.“
- En þýðir þetta að strandríki
hafí verið að afsala sér hluta full-
veldis síns með úthafsveiðisam-
komulaginu?
„Nei, vegna þess að fullveldis-
réttur þeirra nær ekki til þess að
misnota auðlindir sínar. Margar
strandþjóðir hafa ekki áttað sig
á þessu vegna þess að þær hafa
ekki áttað sig á þýðingu ha-
fréttarsáttmálans.“
- En fram til þessa hafa
strandríki getað hunsað þessar
skyldur sínar án þess
að það hefði nokkrar
afleiðingar. Mun þetta
breytast?
„Vonandi. Hafrétt-
arsáttmálinn hefur nú
gengið í gildi. Hann gerir ráð
fyrir leiðum til að bregðast við
því ef strandríkið bregst skyldum
sínum. Sífellt fleiri strandríki átta
sig líka á því að ef þau gæta
ekki auðlinda sinna eins og ætlast
er til þá munu þær hverfa. Að
hvaða gagni kemur þurrausin
efnahagslögsaga?"
- Það er nú til umræðu hér á
íslandi hvort íslendingar ættu
ekki að sækjast eftir því að fá
dómara ínýja Hafréttardómstóln-
um. Hvernig lfst þér á það?
„Ég held það sé góð hugmynd
því ísland heí'ur alltaf Iagt mikið
af mörkum til þróunar hafréttar-
ins. Þið hafið átt framúrskarandi
fulltrúa á því sviði eins og Hans
G. Andersen heitinn og Guðmund
Eiríksson sendiherra sem á sæti
í Alþjóðalaganefnd Sameinuðu
þjóðanna og er mjög hæfur og
nýtur alþjóðlegrar viðurkenning-
ar. Ég hygg að samfélag þjóðanna
muni horfa með áhuga á hvern
þann sem þið bjóðið fram.“
Auka þarf
þrýsting á
strandríki