Morgunblaðið - 10.05.1996, Blaðsíða 8

8 FÖSTUDAGUR 10. MAÍ 1996
FRETTIR
MORGUNBLAÐIÐ
Margir þingmenn hvöttu til hvalveiða í umræðu á Alþingi
Eftir hveriu er beðið?
FÆRRI þingmenn
komust að en vildu í
utandagskrárumræðu á
Alþingi um hvalveiðar í
gær og hvöttu flestir til
þess að hvalveiðar yrðu
leyfðar sem fyrst.
„EFTIR hverju erum við að bíða?“
spurði Guðjón Guðmundsson, þing-
maður Sjálfstæðisflokks, á Alþingi í
gær þegar hann hóf utandagskrár-
umræðu um hvalveiðar.
Guðjón gagnrýndi þar að Þor-
steinn Pálsson sjávarútvegsráðherra
hefði ekki enn lagt fram þingsálykt-
unartillögu á Alþingi um að hefja
hvalveiðar að nýju, eins og hann
boðaði í vetur. Guðjón sagði að undir-
búningi málsins væri lokið og tími
kominn til aðgerða og þær aðgerðir
nytu yfirgnæfandi stuðnings á Al-
þingi og meðal þjóðarinnar.
Margir fleiri þingmenn hvöttu
einnig til þess að sjávarútvegsráð-
herra legði þegar fram tillögu um
hvalveiðar svo hægt væri að hefja
veiðar í sumar.
Þorsteinn sagði _ að ekki væri
spurning um hvort íslendingar hefji
hvalveiðar heldur hvenær. En and-
staða mjög margra erlendra ríkja
hefði tafið fyrir.
Þorsteinn vitnaði til niðurstöðu
þingmannanefndar sem skilaði sam-
hljóða niðurstöðu árið 1994 um að
eðlilegt væri að hefja eðlilegar hval-
veiðar í atvinnuskyni, þó þannig að
farið yrði með gát og heildarhags-
muna íslands gætt með tilliti til stöðu
landsins á alþjóðavettvangi, markaða
fyrir hvalveiðar og áhrifa á aðrar
útflutningsmarkaði. Unnið hefði ver-
ið að málinu á grundvelli þessarar
stefnumörkunar.
Engir markaðir
Þorsteinn sagði ljóst að það myndi
kosta talsverð átök við aðrar þjóðir
að hefja hvalveiðar á ný. íslendingar
hefðu átt í miklum og flóknum deil-
um á sjávarútvegssviðinu að undan-
fömu og það væri sitt mat að óráð
að fjölga átakasviðunum að svo
stöddu. Það væri ástæða þess að
þingsályktunartillaga um hvalveiðar
hefði ekki komið fram á þessu þingi.
Nú væri þess að vænta að séð yrði
fyrir endann á ýmsum af þeim stærri
deilum og það gæfí svigrúm til að
hefjast handa á ný við undirbúning
hvalveiðanna.
Þá sagði Þorsteinn að þreifað hefði
verið á útflutningsmöguleikum á
hvalafurðum og eins og sakir stæðu
væru engir möguleikar á slíkum út-
flutningi.
Fram kom hjá Ágústi Einarssyni
fjóðvaka að Bandaríkjastjórn hefði
hótað refsiaðgerðum ef Japanir
flyttu inn hvaikjöt og Japanir gefið
yfirlýsingar um að viðskiptum við
Bandaríkin yrði ekki stefnt í hættu
með hvalainnflutningi.
Tiktúrur stjórnvalda
Guðjón sagði að deilur um flsk-
veiðar við aðrar þjóðir snerust um
gífurlega hagsmuni en andstaða
þjóða við hvalveiðar væru af allt
öðrum toga, og því væri þetta ekki
sambærilegt. Þá sagði Guðjón að
ekkert hefði reynt á sölu hvalafurða
en vitað væri um mikla eftirspum
eftir hvalkjöti í Japan, og sjálfsagt
myndu lögmál markaðarins ráða
meira en tiktúrur stjómvalda ef hval-
kjöt byðíst. Nýleg ákvörðun Norð-
manna að tvöfalda hrefnuveiðikvót-
ann bendi til að þeir stefni að útflutn-
ingi.
Kristín Halldórsdóttir Kvennalista
talaði á nokkuð öðrum nótum en
aðrir þingmenn og hvatti til mikillar
aðgátar. Hún sagði að málið væri
ekki svo einfalt að menn geti barið
sér á bijóst og sagt að íslendingar
geti ákveðið sjálfír hvort þeir veiði
hvali. Út af fyrir sig væri iíklega
rétt að margir hvalastofnar þyldu
einhveija veiði, en spurningin væri
hvað menn ætluðu að gera við afl-
ann. Spurning væri hvort vantaði
meira kjöt á innanlandsmarkað. Töl-
ur um 2 milljarða útflutningsverð-
mæti og 200 ársverk við hvalveiðar
væru aðeins reikningsdæmi. Stærsta
spurningin væri auðvitað hvort sá
litli markaður sem hugsanlega fynd-
ist erlendis fyrir hvalkjöt skipti meira
máli fyrir þjóðarbúið en markaðir
fyrir aðrar sjávarafurðir sem hugsan-
lega væri stefnt í voða.
Geir H. Haarde, Sjálfstæðisflokki,
sagði að tíminn hefði unnið með ís-
lendingum í málinu og umræða á
alþjóðavettvangi væri öll hliðholl
okkur. En málið væri ekki einfalt og
mætti gleyma því að Alþingi gerði
þau mistök árið 1983 að mótmæla
ekki hvalveiðibanninu. Einnig ætti
eftir að greiða úr stöðu ísiands gagn-
vart Alþjóðahvalveiðiráðinu, sem Is-
lendingar sögðu sig úr, og sagðist
Geir efast um að sú úrsögn hefði
orðið málstað íslands til framdráttar.
Eðlilegt væri að utanríkismálanefnd
hefði forgöngu um að ræða þessi
mál og móta stefnu þannig að íslend-
ingar gætu hafið þessar veiðar.
Látið undan öfgahópum
Einar K. Guðfinnsson Sjálfstæðis-
flokki sagði að meðan Islendingar
tækju ekki af skarið væru þeir í raun
og veru að taka undir sjónarmið
Greenpeace og annarra öfgasamtaka
sem vildu halda í heiðri hvalveiði-
bann. Og Siv Friðleifsdóttir Fram-
sóknarflokki sagði að ekki mætti
ganga of langt í undanlátssemi við
öfgahópa og sagði í því sambandi,
að nú væri að koma fram það sem
menn hefðu haft í flimtingum fyrir
nokkrum árum um að friðarhreyfing-
ar myndu friða fiskinn í sjónum.
Nýjasta dæmið væru tilkynningar
þess efnis að ganga eigi af bræðslu-
veiðum dauðum. „Hvað gerum við
þá sem erum að endumýja bræðslu-
verksmiðjur og skip fyrir milljarða?"
sagði Siv.
Hjörleifur Guttormsson Alþýðu-
handalagi sagði að stjórnarflokkarnir
beittu loddaraleik því þingmenn
þeirra kæmu reglulega fram með
kröfur um að hefja hvalveiðar án
þess að ríkisstjórnin brygðist við.
Þessu mótmæltu bæði Guðjón og
Þorsteinn.
gjbir/ióbbir
cin|arar
Miðasalan opin
Bankastræti 2
sími: 552 8588

Nýtt frumvarp tillaga um sláturafurðir
Sláturdýr verði
skoðuð á eldisstað
FRUMVARP til laga um eldi slátur-
dýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðis-
skoðun og gæðamat á sláturafurð-
um var samþykkt á fundi ríkis-
stjórriar á miðvikudag. Gildandi lög
um slátrun, mat og meðferð slátur-
afurða eru frá 1966 og er helsta
breytingin sem lögð er til í frum-
varpinu sú, að eftirlit verði haft
með sláturdýrum á framleiðslustað,
að sögn Jóns Höskuldssonar !ög-
fræðings og skrifstofustjóra í land-
búnaðarráðuneytinu.
„Gildissvið laganna er víkkað og
eftirlit er fært fram í keðjunni, ef
svo má segja. Einnig er gert ráð
fyrir því að hægt sé að setja reglur
um innra eftirlit í vinnslustöðvum
líkt og í alifuglabúum," segir Jón.
Með sláturdýrum er átt við sauðfé,
nautgripi, hross, svín, geitfé, hrein-
dýr, alifugla og önnur dýr sem slátr-
að er til manneldis.
Við endurskoðun frumvarpsins
er horft til löggjafar í Danmörku,
Svíþjóð og reglna Evrópusam-
bandsins að Jóns sögn þótt ekki sé
beinlínis um EES-frumvarp að ræða
þar sem verið er að ryðja tilteknum
hindrunum úr vegi. Frumvarpið
byggir að verulegu leyti á tillögum
nefndar sem landbúnaðarráðherra
skipaði árið 1994 undir formennsku
Brynjólfs Sandholt yfírdýralæknis.
„Verið er að vinna að reglugerð um
aðbúnað nautgripa, sem segja má
að sé samtvinnuð þessum breyting-
um, og um mjólkurframleiðslu, og
þar er einnig gert ráð fyrir virkara
eftirliti eins framarlega í fram-
leiðsluferlinu og unnt er,“ segir
Brynjólfur. Hann segir ekki verið
að gera meiri kröfur til framleiðend-
anna heldur að gera þá ábyrgari
hvað varðar framleiðslukröfur og
hreinleika afurðanna.
Kostnaður heilbrigðisþjónustunnar
Markviss stefnu-
mótun og kostn-
aðargreining
UNDANFÖRNUM
árum hefur mikið ver-
ið rætt um hversu
dýr heilbrigðisþjónustan er
hér á íslandi og hvaða leiðir
skuli farnar til að spara og
fá enda til að ná saman. Sig-
rún Gerða Gísladóttir hefur
lært og skoðað stefnu,
stefnumótun, stjórnun,
markmið og aðferðir til að
meta árangur heilbrigðis-
þjónustu. Hún lauk nýlega
mastersprófi við Nuffield
Institute for Health. í mast-
ersritgerð sinni fjallaði hún
um stefnumörkun í heilbrigð-
ismálum á íslandi og hvaða
möguleika íslendingar eiga
til að hámarka nýtingu fjár-
magns innan heilbrigðisþjón-
UStGenfum Sigrúnu Gerðu orð- SÍ31'Ú" Gei'ða Gísladóttir
ið.
„íslendingar hafa náð mjög
langt og tekist að bæta heilbrigði
þjóðar sinnar mjög mikið á þessari
öld. Þróun heilbrigðisþjónustu er
einn liður í þeim árangri. Upp-
bygging og þróun þjónustunnar
hefur verið mjög hröð síðustu tutt-
ugu árin og engu var til sparað.
Það var ekki fyrr en seint á síð-
asta áratug sem kostnaðurinn varð
að vandamáli því þá versnaði efna-
hagsástand þjóðarinnar. Spurn-
ingin um aukna hagræðingu og
auknar kröfur neytenda komu
samhliða og þeir sem taka ákvarð-
anirnar urðu að koma sér saman
um nýtingu takmarkaðs fjár-
magns. Sérhver þjóð verður að
hafa mjög fastmótaða og mark-
vissa stefnumótun í heilbrigðis-
málum til að hún geti skoðað og
metið hvort hún er á réttri leið til
að ná settum markmiðum. Hún
verður að vita nákvæmlega hvar
hún er stödd og hvert hún ætlar
en hún verður einnig að vita hvern-
ig hún ætlar að komast þangað.
Árið 1991 var samþykkt á Al-
þingi þingsályktum um heilbrigð-
isáætlun í samræmi við Alma Ata
yfirlýsingu Alþjóðaheilbrigðis-
málastofnunarinnar frá 1978. Síð-
astliðin 10 ár hefur Evrópudeild
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar-
innar í Kaupmannahöfn þróað og
endurbætt ný og mælanleg mark-
mið fyrir Evrópuþjóðirnar í sam-
ræmi við Alma Ata yfirlýsinguna.
Ég kemst að þeirri niðurstöðu í
ritgerðinni að heilbrigðisáætlunin
hafi verið illa kynnt fyrir almenn-
ingi sem og fyrir heilbrigðisstarfs-
fólki. Löggjafarvaldið fylgdi áætl-
uninni ekki eftir og framkvæmda-
valdið nýtti sér hana ekki sem
tæki til að ná árangri. Heilbrigðis-
starfsfólk notar hana ekki því það
þekkir hana ekki nema
hvað Landlæknisemb-
ættið hefur unnið að
heilsueflingaráætlun í
sámvinnu við fjögur
sveitarfélög.
Nú er búið að skipa
nefnd til að endurskoða heilbrigð-
isáætlunina og skilgreina mælan-
leg markmið en vegna þess að sú
stefna sem tekin var á Alþingi
árið 1991 var óljós hafa alltof oft
verið teknar skyndiákvarðanir án
vel grundaðra forsendna.
Fyrst og áður en markviss
stefna er tekin verður að meta og
athuga þjónustuþörfina. Hægt er
að skipta þjónustunni í þijú stig,
grunnþjónustu, lágtækniþjónustu
og hátækniþjónustu. Það þarf að
meta með ýmsum leiðum og gera
áætlun hveijir þurfa hvaða þjón-
ustu og hvar en það eiga allir að
hafa jafnt aðgengi að heilbrigðis-
þjónustunni. Heilbrigðisþjónustan
►Sigrún Gerða Gísladóttir er
fædd og uppalin íReykjavik en
býr á Sólbakka í Onundarfirði.
Hún er hjúkrunarfræðingur að
mennt, nam heilsuverndar-
hjúkrunarfræði í Noregi 1975-
1976, stundaði nám í heilsuhag-
fræði við Endurmenntunar-
stofnun Háskóla Islands og lauk
mastersprófi í október 1995 frá
Nuffield Institute for Health en
stofnunin tilheyrir Háskólanum
í Leeds í Englandi. Hún er nú
hjúkrunarforstjóri Heilsu-
gæslustöðvarinnar á Flateyri.
Eiginmaður Sigrúnar Gerðu
er Einar Oddur Kristjánsson
alþingismaður, og eiga þau þrjú
börn.
er í eðli sínu ólík annarri þjónustu
og því geta lögmál markaðarins,
frelsi neytandans og samkeppni,
ekki eingöngu náð þeirri hag-
kvæmni sem þarf að nást innan
hennar. Ákvarðanir um skiptingu
og nýtingu fjármagns verður að
vera samstarfsverkefni löggjafar-
valds, framkvæmdavalds, starfs-
fólks og neytenda."
- Hvað leggur þú til dæmis til
í ritgerðinni að gert verði til úr-
bðta?
„Áður en ákvörðunin er tekin
verður að gera kostnaðargreiningu
og mat á árangri þar sem allir
þættir þjónustunnar og mismun-
andi þjónustuleiðir eru skoðaðar
og sem lægstur heildarkostnaður
hafður að markmiði. Skattgreið-
endur geta tekið virkari þátt í
ákvarðanatöku um úthlutun tak-
markaðs fjármagns til dæmis með
þátttöku í forgangsröðun og
greina til dæmis á milli
grunnþjónustu og lúx-
usþjónustu. Með aðferð-
um eins og árangurs-
stjórnun innari heil-
brigðisstofnana er hægt
að auka hagkvæmni þar
sem borinn er saman árangur og
gæði. Samkeppnin nýtist því miður
ekki því markaðurinn er of einhliða
og lítill. Hingað til höfum við falið
stjórnvöldum að sjá um þetta en
það mætti hugsa sér að hver lands-
fjórðungur sæi um sín heilbrigðis-
mál þar sem fjárhagsleg og fagleg
ábyrgð færi saman, sem er afar
mikilvægt. Það verður að gera
langtímaáætlun, sem er sveigjan-
leg og markviss, í samræmi við
fjárlög og endurskoða hana reglu-
lega. Síðan verður að meta árang-
urinn með hliðsjón af kostnaði og
fá starfsfólk heilbrigðisgeirans til
að tileinka sér nýja siði með því
að meta árangur þess í starfi.“
Skattgreið-
endur taki
virkan þátt í
áætlanagerð