Morgunblaðið - 09.02.1997, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 09.02.1997, Blaðsíða 20
20 SUNNUDAGUR 9. FEBRÚAR 1997 MORGUNBLAÐIÐ AKOMANDI hausti kemur út í íslenzkri þýðingu ferðalýsing Konrads Maurers, sem þessi merki þýzki fræðimaður og einlægi íslandsvinur skráði eftir fyrstu og einu íslandsför sína árið 1858. Þetta verður í fyrsta sinn sem þessi frásögn kemur út á prenti, en hún sker sig að ýmsu leyti úr íslands- ferðalýsingum annarra erlendra manna, sem hingað lögðu leið sína á 19. öld. Útgáfa bókarinnar verð- ur meðal viðburða sem marka 70 ára afmæli Ferðafélags íslands^ Konrad Maurer er mörgum Is- lendingum kunnur, en hann gerðist sérfræðingur í íslenzkri réttarsögu og bókmenntum og markaði spor í Islandssöguna rn.a. með innleggi sínu í baráttu íslendinga fyrir stjórnarfarsúrbótum á 19. öld með greinaskrifum í þýzk, dönsk og ís- lenzk blöð og tímarit, en ekki sízt með því að vera meðal helztu ráð- gjafa Jóns Sigurðssonar í sjálf- stæðisbaráttunni. Vinátta þeirra Jóns, sem hófst 1855, entist þeim út ævina. Maurer hafði verið prófessor í réttarsögu við háskólann í Míínc- hen um 11 ára skeið þegar hann kom hingað í apríl 1858, og hélt þeirri stöðu út starfsævina, sem var óvenju afkastarík. Maurer lézt árið 1902. Sérstaða Maurers Ferðalýsing Maurers sker sig á margan hátt úr öðrum, sem kunnar eru frá öldinni sem leið. Vitneskju okkar um íslenzkt þjóðfélag síðustu aldar eigum við ekki sízt að þakka erlendum ferðamönnum sem skrif- uðu síðan ferðabækur, sem oft voru myndskreyttar með teikningum og koparstungum, gerðar af úrvals- teiknurum. Myndir Englendingsins Collingwoods eru sennilega bezt þekktar. Algengast er þó að augu gest- anna, sem voru nær undantekning- arlaust menntaðir fyrirmenn frá þróuðustu þjóðfélögum Evrópu - oft náttúrufræðingar - beindust einkum að hinum einstöku íslenzku náttúrufyrirbærum. Minna fer í mörgum ferðafrásögnum fyrir lýs- ingum á fólkinu í landinu og menn- ingu þess, enda stóðu tungumála- erfiðleikar erlendu gestunum iðu- lega fyrir þrifum I því efni. Hjá Konrad Maurer horfði þetta öðruvísi við. Leiða má líkum að því, að hann sé eini ferðabókarhöf- undurinn erlendur, sem ekki aðeins gat lesið íslenzku, heldur talaði málið, jafnframt því að hafa lesið mestan hluta miðaldabókmennt- anna íslenzku áður en hann lagði leið sína hingað. Þessi þýzki há- skólaprófessor kom fram við íslend- inga eins og jafningja sína og fjall- ar um þá sem slíka í skrifum sínum. Hann sýndi mikinn áhuga á atvinnu- háttum landsmanna, kjörum þjóðar- innar og hann mat samtímamenn- ingu hennar mikils. Það má því leiða að því rök, að gestsauga hans hafi verið gleggra en önnur. Lágu lengi í gleymsku Útgáfa ferðadagbóka Maurers á sér langan aðdraganda. Tilvist þeirra lá lengi í gleymskunnar dái. Það var ekki fyrr en þýzk kona, Kládía Róbertsdóttir Wiebel, fór fyrir um aldarfjórðungi að glugga í bréf frá Maurer, sem varðveitt eru í Landsbókasafni íslands. í ljós kom að Maurer minnist á ferðasög- una í bréfunum. Þóttust menn því hafa vissu fyrir að hún hefði verið skrifuð og að handritið væri hugs- anlega til ennþá. Það var síðan árið 1974, að sam- starf Kládíu og Kurts Schiers pró- fessors í Múnchen leiddi til þess að handritið komst loks í leitirnar. Það fannst ásamt öðrum handritum Maurers í rykföllnum skókössum í kjallara sonarsonar Maurers í Augsburg, þar sem hann starfaði sem lögfræðingur. Handritið er skrifað á 99 bækur, eða brotnar arkir, samtals 394 skrifaðar síður, en vélrituð er ferða- sagan um 800 síður. Ekki var auð- hlaupið að því að lesa handritið, því Maurer hafði af einhverri NORSKI listmálarinn Knud Bergslien málaði þessa mynd af Konrad Maurer um miðjan áttunda áratug nítjáudu aldar, þegar Maurer var um fimmtugt. Málverkið var fært Óslóarháskóla að gjöf árið 1876 og hefur hangið þar síðan. Þess má geta, að bróðir listmálarans var myndhöggvari, sem gerði brjóstmynd af Jóni Sigurðssyni, nánum vini Maurers, sem nú stendur í Alþingishúsinu. Gleggsta gestsaugað I haust stendur til að frásögn hins þýzka fræðimanns og Islands- vinar, Konrads Maurers, af ferðum hans um ísland árið 1858 verði gefin út fyrsta sinni, tveimur mannsöldrum eftir að ferðin var farin sem lýst er. Með útgáfunni er þess minnzt, að Ferðafélag íslands hefur í ár starfað í einn mannsaídur, eða 70 ár. Auðunn Arnórsson fræddist um útgáfuna og lýsingar einhvers gleggsta __________gestsaugans, sem heimsótt hefur ísland._________ ástæðu þann hátt á að skrifa ör- smátt; svo smátt, segir Kurt Schi- er, að línuhæðin með línubili er vart meiri en 2 millimetrar. Eftir því sem á líður verkið hefur skrift- in orðið smærri. Schier vann að hreinritun ferða- sögunnar í mörg ár samhliða starfi sínu sem prófessor í norrænum fræðum við háskólann í Munchen, en hann er nýlega farinn á eftir- laun og einbeitir sér nú að útgáfu- málum. Undir ritstjórn hans vinnur um þessar mundir JOi'edericíis-bóka- útgáfan í Miinchen að útgáfu rit- raðarinnar „SAGA", sem er um- fangsmesta útgáfa á íslenzkum fornritum á þýzku, sem ráðizt hef- ur verið í, þrátt fyrir að njóta engra opinberra styrkveitinga. Alls eiga 30 bindi að koma út í ritröðinni, og munu allir helztu norrænufræð- ingar Þýzkalands leggja hönd á plóginn. í fyrrahaust komu fyrstu tvö bindin út, en það voru annars vegar úrval íslenzkra fornaldar- sagna og ný þýðing Kurts Schiers á Egils sögu. Islenzkir áhugamenn taka til við undirbúning Hér á landi gengu áhugamenn um verk og minningu Konrads Maurers í það að þýða ferðasöguna í hreinriti Kurts Schiers með birt- ingu hennar að markmiði. Jóhann J. Ólafsson, stórkaupmaður, Sig- urður Líndal, prófessor, og Þor- varður Alfonsson hagfræðingur stofnuðu fyrstu undirbúningsnefnd útgáfunnar, en frá því í júnímánuði 1995 hefur fimm manna nefnd unnið markvisst að undirbúningn- um með mánaðarlegum fundum. í henni eiga sæti Jóhann J. Ólafsson, Árni Björnsson, þjóðháttafræðing- ur, Tómas Einarsson, kennari, Páll Sigurðsson, formaður Ferðafélags íslands, og Baldur Hafstað, mál- fræðingur, en hann hefur þýtt alla söguna. Baldur er nú að vinna að gerð heimilda- og atriðisorðaskrár. Að sögn Jóhanns J. Ólafssonar er búið að safna ljósmyndum af 60 mönn- um sem getið er í sögunni og teikna 20-30 myndir sem skreyta eiga bókina. Ennfremur mun vera ætl- unin að láta teikningar úr ferðabók Wilhelms Winklers skreyta bókina, en hann var samferðamaður og landi Maurers. Hans verður nánar getið síðar. Kurts þáttur Schiers Kurt Schier mun rita hluta inn- gangsins að hinni íslenzku útgáfu ferðasögunnar. Hann segist munu minnast þar á nokkur atriði úr aðdraganda útgáfunnar, sem hef- ur að mestu verið rakinn hér, en hann hafi í hyggju að bæta þar nokkru við þá vitneskju, sem þeg- ar er til staðar um ferðir og störf Maurers. „Þess vegna leitaði ég nánar í skjalasöfnum í þeirri von að finna eitthvað meira um Maurer," segir Schier í samtali við Morgunblaðið. Þó nokkrum mikilvægum spurning- um í tengslum við ferð Maurers til íslands sé enn ósvarað, segir hann. Ein þeirra sé spurningin um hver hafi borið kostnaðinn af ferðinni. „En ég veit það ekki enn, það finnst ekki neitt," segir Schier á lýta- lausri íslenzku. Eyðileggingar stríðsins hafi tekið sinn toll af hugs- anlegum heimildum. Hann hefur þó sínar tilgátur um þetta atriði. Segist þó hafa von um að finna staðfestingar á tilgátum sínum: „Ég held að konungurinn sjálfur hafi borgað," segir Schier. „Ég hef fengið leyfi til að skoða það sem er í svokölluðu „geheimes Haus- archiv" [einkaskjalasafni konungs- fjölskyldunnar í Bæjaralandi]." Þar vonast hann til að finna staðfest- ingu á tilgátum sínum. Fundur dagbókar- handrits Við leitina að gömlum skjölum sem tengdust Maurer, segist Schier hafa snúið sér aftur að háskóla- bókasafninu í Miinchen, þar sem hann þó hafði gert ítarlega leit mörgum árum áður og verið sagt að ekkert meira væri að finna. „Nú er það hins vegar komið í ljós, að þar leyndust ýmis verk Maurers," segir Schier. „Meðal annars ýmis prenthandrit, til dæmis af „Islánd- ische Volkssagen der Gegenwart"," en það er þýðing Maurers á safni íslenzkra þjóðsagna. Það sem Maurer-áhugamönnum þykir þó hvað mestur fengurinn í á meðal þess, sem Schier fann í myrkum geymslum háskólabóka- safnsins í Munchenj er handskrifuð dagbók Maurers. Astæða þess er sú, að ferðadagbókin endar 10. september 1858, þó að menn hafi vitað að Maurer yfirgaf ekkí landið fyrr en um miðjan október. Dag- bókin lokar þessu tilfinnanlega gati á vitneskju manna um athafn- ir Maurers hérlendis. „Það voru því mikil gleðitíðindi, þegar Kurt Schier tjáði mérí nóvember síðast- liðnum, að hann hefði fundið dagbækurnar," segir Jóhann J- Ólafsson I útgáfunefndinni. Dagbókin er lítið bókarkorn, sem Maurer bar með sér hvert sem hann fór. Hann fyllti um 40 blaðsíð- ur I bókinni með örsmárri skrift, rétt eins og þeirri sem kunn er úr handritum hans. Hann skráði þar nöfn þeirra manna sem hann hitti, og helztu atburði sem á daga hans dreif á ferðalaginu. „í upphafi, og
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.