Morgunblaðið - 07.12.1997, Blaðsíða 6

6 SUNNUDAGUR 7. DESEMBER 1997
MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Província de Buenos Aires
Reuters
STUÐNINGSMENN kosningabandalags mið- og vinstriflokkanna fagna sigri í miðborg Buenos Aires í Argentínu.
Líklegt þykir að flokkarnir sameinist um forsetaefni í kosningum sem fram eiga að fara haustið 1999.
SIGUR Cuauthémoc Cárdenas í borgarstjórakosning-
unum í Mexico í júlímánuði þykir með merkari stjórn-
málaviðburðum í sögu landsins.
ÞRÍR stórmerkir kosn-
ingasigrar í þremur ólík-
um ríkjum RómÖnsku
Ameríku í ár sýna svo
ekki verður um villst að
eyðimerkurgöngu vinstri aflanna í
álfunni er að ljúka. „Ný-frjálshyggj-
an“ svonefnda er á undanhaldi, sums
staðar nokkuð hröðu, að því er best
verður séð. En þótt vinstri öflin séu í
sókn og ætla megi að þau muni ná
frekari árangri á næstu misserum er
þess ekki að vænta að horfið verði til
miðstýringar, ríkisafskipta eða
þeirrar óábyrgu fjármálastefnu, sem
forðum einkenndi þennan heims-
hluta. í nokkrum löndum Rómönsku
Ameríku hafa vinstri öflin haft þrek
til að kasta kreddunum og leitast við
að skilgreina nútímalega stjórnmála-
stefnu sem höfðað geti til hefðbund-
inna kjósenda hægri flokkanna. Og
víða virðist þetta hafa tekist.
Kosningasigra þá sem nefndir
voru hér að framan má með réttu
kalla sögulega. Allir eiga þeir það
sameiginlegt að fela í sér uppgjör við
ráðandi og furðu lífseig stjómmála-
öfl. Og sá lærdómur sem draga má
af þeim öllum er að sönnu kunnug-
legur:hugmyndafræðileg endurnýj-
un og myndun kosningabandalaga er
lykillinn að sigri á hægri öflunum.
E1 Salvador, Mexico
og Argentína
Fyrstu kosningamar sem falla
undir þessa skilgreiningu fóra fram í
E1 Salvador í marsmánuði. Þar varð
niðurstaðan sú að bandalag stjómar-
andstöðuflokka, sem fyrram skæra-
liðar FMNL-hreyfingarinnar (Frente
Farabundo Marti para la Liberación
Nacional) tóku þátt í, bar sigur úr
býtum í bæjarstjómarkosningum
sem fram fóra í öllum helstu borgum
landsins. Bandalag þetta náði einnig
óvæntum árangri í kosningum til
þingsins og er nú næstum jafn öflugt
Þrjú skref til vinstri í
Rómönsku Ameríku
Vinstri öflin eru í sókn í Rómönsku Ameríku segir Ásgeir
Sverrisson sem fjallar hér um merka kosningasigra í ár,
hugmyndafræðilega endurnýjun og aukna áherslu stjórnar-
andstöðunnar á samvinnu og kosningabandalög.
þar og sijómarflokkurinn ARENA
(Alianza Republicana Nacionalista).
í júlímánuði reið síðan pólitískur
landskjálfti yfir Mexico þegar
vinstrisinninn Cuauhtémoc Cár-
denas var kjörinn borgarstjóri Mex-
ico-borgar. Flokkur hans, PRD,
(Partido de la Revolución Democrát-
ica) varð næst öflugasta stjómmála-
aflið á þingi og batt þar með enda á
tæplega 70 ára einræði PRI-flokks-
ins þar (Partido Revolucionario
Institucional). Þessi sigur gjör-
breytti stjórnmálaviðhorfinu í land-
inu og nú horfir PRD til forsetakosn-
inganna árið 2000.
I lok október sigraði nýstofnað
bandalag tveggja mið- og vinstri-
flokka í kosningum til neðri deildar
þings Argentínu. Bandalag þetta
mynda tveir flokkar, Unión Cívica
Radical (UCR), sem er sósíalde-
mókratískur flokkur og Frepaso-
hreyfingin svonefnda (Frente Páis
Solidario) en hún varð til við klofning
í flokki peronista er Carlos Menem
forseti leiðir. Á undraskömmum tíma
tókst að ná saman kosningabanda-
lagi sem talið er hafa alla burði til að
OPIÐIDAG FRA
KL. 12:00 TIL KL.
HOLTAGARÐAR
knýja fram grundvallarbreytingar í
samfélagi Argentínumanna.
Boða ekki afturhvarf
Hvers vegna snerast kjósendur
skyndilega á sveif með vinsh-i flokk-
unum í þessum kosningum? Tvær
skýringar virðast einkum eiga við í
þessu eftii. Annars vegar hefur „ný-
frjálshyggjan“ (á spænsku er þessi
stefna aðhalds, einkavæðingar og
markaðsumbóta jafnan nefnd „neoli-
beralismo") brugðist vonum margra
og sífellt fleirum hryllir við þeim fé-
lagslegu afleiðingum sem hún hefur
haft í for með sér. í annan stað hafa
vinstri öflin lært af reynslunni og
forðast allar yfirlýsingar og stefnu-
mál sem vísað geta til óðaverðbólgu
og efnahagsupplausnar fyrri ára. Og
almenningur virðist nú tilbúinn til að
hlýða á þennan málflutning, líkt og í
ljós kom í Argentínu á dögunum og
þar áður í Mexico.
Stefna þeirrar nýju vinstrihreyf-
ingar sem virðist vera að skjóta rót-
um í Rómönsku Ameríku er í mörg-
um tilvikum sú að ekki beri að hafna
með skilyrðislausum hætti þeim
ávinningi sem opnunarstefna og
markaðsvæðing hægri aflanna hafi
haft í för með sér. í þessu felst djúp-
stæð stefnubreyting.
Líkt og Verkamannaflokkurinn í
Bretlandi undir forustu Tony Blair
telur þessi endurhæfða hreyfing
vinstrisinna að slík afstaða heyri for-
tíðinni til og sé dæmd á öskuhaugana.
í annan stað hafa þessir vinstris-
innar, líkt og Blair, gert sér Ijóst að
kosningar vinna flokkar og bandalög
með því að sækja inn á miðjuna. Það
kallar á breyttan málflutning auk
þess sem hafa þarf í huga að „miðj-
an“ í stjórnmálum Rómönsku Ámer-
íku hefur löngum haft vantraust á
vinstrimönnum.
Ný-frjálshyggjan hefur því öld-
ungis ekki verið borin til grafar í Ró-
mönsku Ameríku. Þvert á móti virð-
ist ríkja nokkuð almenn samstaða
um að henni beri fráleitt að hafna
með öllu. Óábyrg fjármálastefna
hamslausra ríkisútgjalda og tilheyr-
andi óðaverðbólgu geti engan veginn
orðið til þess að bæta þjóðarhag. Það
hafi reynslan sýnt og hún verði ekki
dregin í efa. Það geri kjósendur sér
einnig ljóst og þeir verði seint tilbún-
ir til að hverfa á ný til þessarar hag-
speki.
„Kapítalisma villirnennskunnar"
hafnað
Þeirri skoðun vex hins vegar fylgi
að þessi hagstjórnarspeki mark-
aðsumbótanna hafi haft skelfilegar
afleiðingar í fór með sér á ýmsum
sviðum samfélagsins og kosningaúr-
slitin, sérstaklega í Argentínu og
Mexico, ber að skilja sem ákall al-
mennings um að leitað verði leiða til
að snúa við þeirri óheillaþróun.
Ef til vill er skýringin sú að of
miklu var lofað. Ný-frjálshyggjan
hefur ekki skilað þeim gífurlega hag-
vexti og almennu hagsæld sem heitið
var. Viðurkennt er að hún hafi gert
efnahagslífið samkeppnishæfara og
það slái nú betur í takt en áður við
það sem viðgengst á vesturlöndum.
Á hinn bóginn hafa stórir þjóðfélags-
hópar goldið illilega fyrir þessa um-
byltíngu á hagkerfinu og þá er ekki
nauðsynlega átt við hópa sem oft era
taldir dæmdir til að standa höllum
fæti á þessum tímum „hnattvæðing-
ar“ og viðskiptafrelsis:Menem for-
seti er kominn langt á veg með að
þurrka út millistéttina í Argentínu.
Almenningur víða í álfunni gengur
þess ekki lengur dulinn hverjir fylgi-
fiskarnir hafa verið og krefst breyt-
inga. Markaðsvæðing ný-frjáls-
hyggjunar hefur aukið enn ójöfnuð
og misskiptingu auðsins í þessum
samfélögum sem var þó ærin fyrir
og víða hrópleg.
Atvinnuleysi hefur stóraukist og
það hefur gerst hratt. Fjölmennir
hópar hafa verið dæmdir til fátækt-
ar, kjör hinna snauðu hafa náð að
versna enn frekar. Spillingin, sem
einnig var ærin fyrir er ekki á und-
anhaldi. Hún þykir heldur aukast
jafnt og þétt. Skorturinn hefur í för
með sér aukna glæpatíðni, líkt og
glögglega hefur komið í ljós í Mexico
þar sem forseti landsins, Ernesto
Zedillo, viðurkenndi á miðvikudag að
stjórnvöldum hefði gjörsamlega mis-
tekist það ætlunarverk sitt að fækka
alvarlegum afbrotum.
Atvinnulausir sveitamenn sem
sviptir hafa verið lifibrauðinu í nafni
markaðsumbóta og einkavæðingar
halda til borganna og bætast þar í ört
vaxandi hópa öreiga, sem halda til í
hreysahverfum. Borgarbúar horfa
upp á hnignunina og fyllast skelfingu.
Margir andstæðingar hægri aflanna
hafa nefnt þessa stefnu „kapítalisma
villimennskunnar".
Nýja vinstri hreyfingin í Róm-
önsku Ameríku boðar að unnt sé að
tryggja hagvöxt og efnahagsfram-
farir samkvæmt kennisetningum
markaðshyggjunnar án þeirra afleið-
inga sem hér hafa verið raktar.
„Umbæturnar" hafi verið innleiddar
með þeim hætti að þær þjóni aðeins
hagsmunum stórfyrirtækja og auð-
stéttarinnar í stað þess að bæta kjör
alþýðu manna.
Fyrirmyndirnai- virðast sóttar til
Evrópu enda vöktu sigrar sósíalískra
flokka í Frakklandi og Bretlandi í ár
mikla athygli í Suður-Ameríku. í
grein í mexikanska tímaritinu
Proceso vora sigrar þeiiTa Tony Bla-
ir og Lionel Jospin hafðir til marks
um að gerlegt væri að sannfæra
kjósendur um að efnahagslegur stöð-
ugleiki og hófsemi í ríkisfjármálum
væru ekki fyrirbrigði sem hægri öfl-
in hefðu einkarétt á. Fyrir þessu
hefðu kjósendur hins vegar áður haft
nánast trúarlega vissu.
Sóknarfæri
Enn er of snemmt að spá fyrir um
hvert framhaldið verður á þessari
sókn vinstri aflanna í Rómönsku
Ameríku. Þeirri endurskoðun, sem
hér hefur verið fjallað um er í mörg-
um tilvikum hvergi nærri lokið. Þá
er vert að vekja athygli á að í engum
þeim kosningum sem hér hafa verið
gerðar að umtalsefni var forseta-
embættið í húfi.
Næstu þijú árin eða svo gætu á
hinn bóginn reynst söguleg. Fyi'ir
rúmri viku var frá því skýrt að tveir
stærstu stjórnarandstöðuflokkamir í
Brasilíu hefðu náð samkomulagi um
að bjóða fram Luiz Inacio da Silva
Lula í forsetakosningunum í október
á næsta ári. í Mexico fara nú fram
þreifingar á milli tveggja stærstu
stjómarandstöðuflokkanna í því
skyni að standa saman að baki einum
frambjóðanda í forsetakosningunum
árið 2000.
Frekari sigrar virðast í sjónmáli. í
Argentínu er nú horft til forseta-
kosninganna árið 1999 og líklegt
þykir að kosningabandalag Frepaso
og UCR sameinist um forsetaefni.
Hugsanlegt er að næsta forsetaefni
samsteypustjórnarinnai' sem fer
með völdin í Chile komi úr röðum
Sósíalistaflokksins. í Paraguay
bendir margt til þess að bandalag
vinstri flokkanna geti sigrað í for-
setakosningunum sem þar eiga að
fara fram í maí á næsta ári.
Um það verður ekki efast að víða
vilja kjósendur breytingar og vinstri
öflin búa nú yftr góðum sóknarfær-
um. Haldi samstaðan og reynist við-
brögð erlendra fjárfesta ekki nei-
kvæð kunna að vera í vændum vera-
leg pólitísk umskipti í mörgum ríkj-
um Rómönsku Ameríku á næstu ár-
um.