Morgunblaðið - 23.05.1999, Blaðsíða 29

MORGUNB LAÐIÐ
SUNNUDAGUR 23. MAÍ 1999 29
frúnni, stóð fyiTr fjársöfnun hérlend-
is og í Danmörku. Danski kóngurinn
gaf fé til söfnunarinnar og ekki
þurfti meira til að gera stofnun skól-
ans tortryggilega í því sjálfstæð-
isandrúmi sem þá ríkti.
Til hvers að mennta konur?
„Svo var það hin hliðin á málinu",
heldur Aðalsteinn áfram og brosir.
„Hvað þyrfti svo sem að vera að
mennta konur? Það væri ekki nema
til þess að koma illu af stað. Það
sjónarmið hefur alltaf verið til að
menntun væri undirrót alls konar
merkilegheita hjá kvenfólki sem síst
væri þörf á.“
Þóra og Páll byrjuðu með skólann
inni í stofu hjá sér. Tíu til tólf stúlkur
sátu allar í kring um sama borð og
saumuðu og prjónuðu. „Páll sagði
þeim, eins og það var einhversstaðar
orðað, „fallegar sögur úr veraldar-
sögunni“ á meðan,“ heldur Aðal-
steinn áfram og kímir. “Það bóklega
var nú sumt í því formi í byrjun, ekki
stíf próf til dæmis í sögu eða landa-
fræði. En það var prófað í skrift og
reikningi."
Fyrstu miklu tímamótin í sögu
skólans voru 1878. Þá var fengið lán
til að byggja eiginlegt skólahús sem
stendur reyndar enn við Austurvöll
og varð síðar þekkt sem Sigtún. Við
byggingu nýs húsnæðis jukust
möguleikar skólans og varð þá hægt
að kenna tveimur árgöngum.
„Það var einnig hugmynd Þóru að
hafa heimastúlkur sem kallað var,
sem voru í vist hjá henni en ein af
ástæðunum fyrir stofnun skólans var
að það var svo mikil ásókn stúlkna að
komast í vist hjá heldra fólki í
Reykjavík," segir Aðalsteinn enn-
fremur. „Skólinn létti eitthvað á
því.“
Ingibjörg H. Bjarnason, sú mikla
nútímakona sem þá var, tók við skól-
anum 1906. Hún var fyrst kennari
við skólann, var fyrsti leikfimikenn-
ari þjóðarinnar af kvenkyninu,
menntuð erlendis, og var með sínum
hætti mjög róttækur umbótasinni í
skólamálum. Hún tók fljótlega að
róa að þvi að fá nýtt skólahúsnæði
sem tekið var í notkun 1909 og er nú-
verandi húsnæði Kvennaskólans að
Fríkirkjuvegi. Þá óx skólinn úr því
að vera mest 30 manna skóli og allt
upp í 100.
Steingrímur Guðmundsson, bygg-
ingameistari og afi Steingríms Her-
mannssonar, bauðst til að byggja
nýtt húsnæði fyrir skólann. „Hann
hafði árið áður byggt kennaraskól-
ann á Laufásvegi og var bara í ham“,
heldur skólameistarinn áfram.
“Hann byggði nýja skólann fyrir eig-
in reikning og risikó og leigði svo
forstöðunefnd Kvennaskólans hús-
næðið. Skólinn dafnaði með miklum
ágætum næstu áratugina en þó var
stundum talað um að leggja skólann
niður. Rökin voru þau að kvenfrelsis-
baráttunni átti að vera lokið. Einnig
vildu pólitískir andstæðingar Ingi-
bjargar koma á hana höggi.“
Siðferðisþroskanum
teflt í tvísýnu
„Undir stjórn Ingibjargar var
þetta framsækinn og kröfuharður
skóli en ekki síst nútímalegur. Farið
var að kenna ýmis fræði sem ekki
þóttu við hæfi stúlkna á þessum tíma
eins og heilsufræði sem talið var að
tefldi siðferðisþroskanum í fulla tví-
sýnu“, segir Aðalsteinn og brosir.
„Þar komu inn vélritun og hagnýtar
greinar eins og bókfærsla, hjúkrun
og félagsfræði.“
Fröken Ingibjörg hafði við hlið
sér fröken Ragnheiði Jónsdóttur
sem tók við skólastjórninni að Ingi-
björgu látinni, 1941. Ragnheiður rak
strangan og kröfuharðan skóla þar
sem haldin voru stíf inntökupróf og
erfitt var að komast inn. Þegar
kreppunni lauk, varð aðsóknin í
skólann miklu meiri en hægt var að
verða við.
1942 var húsmæðradeild skólans
lögð niður með stofnun Húsmæðra-
skóla Reykjavíkur. Næsta stóra
breytingin varð 1946 með nýju
fræðslulöggjöfinni sem varð sam-
stiga skólakerfinu. Landspróf voru
tekin upp og prófið út úr skólanum
var nú gagnfræðapróf hliðstætt og í
öðrum skólum þótt það héti Kvenna-
skólapróf eins og áður.
Frú Guðrún P. Helgadóttir tók við
skólanum 1969. Nýjar áherslur og
nýr blær fylgdi nýjum skólastjóra
eins og oft vill gerast. „Meðal hins
eftirminnilegasta frá hennar árum,“
„Það sjónarmið hefur alltaf verið til
að menntun væri undirrót alls kon-
ar merkilegheita hjá kvenfólki sem
síst væri þörf á.“
Morgunblaðið/Kristinn
INGIBJÖRG Guðmundsdóttir, skólameistari Kvennaskólans,
á skrifstofu skólameistara þar sem litlu hefur verið hreyft við í
níutíu ár.
Ekki bara
kvennaskóli
„Þetta eru húsgögnin hennar
Ingibjargar H. Bjarnason,"
segpr Ingibjörg Guðmundsdótt-
ir, skólameistari Kvennaskól-
ans í Reylgavík, þegar hún sér
hve blaðamaður horfir undr-
andi í kringum sig á skrifstofu
skólameistara. Skrifstofan ber
þess vitni að ekki hafi verið
hreyft við miklu í þau níutíu ár
sem eru liðin frá byggingu
hússins. Húsgögnin eru flest úr
búi Ingibjargar H. Bjarnason
skólastjóra sem hún ánafnaði
skólanum. Borðið sem við sitj-
um við er þó frá stofnendum
skólans, Þóru og Páli Melsteð,
og sátu stúlkumar við þetta
borð á heimili þeirra fyrstu ár-
in eftir stofnun skólans árið
1874. „Stofan er að nafninu til
skrifstofa skólameistara,“
heldur Ingibjörg áfram, „en
hingað má ekki koma inn með
tölvur þannig að skólameistari
er með smáafdrep uppi á
þriðju hæð. Þetta er meira not-
að sem fúnda- og viðtalsher-
bergi. Krakkarnir era teknir
hér inn á teppið eins og sagt
er.“
Skrifstofan ber vitni um
langa sögu skólans, en þann
29. maí nk. verður skólanum
slitið í 125. sinn. Ingibjörg seg-
ir útskriftina alltaf vera mjög
veglega en í tilefni afmælisins
verði haft enn meira við. At-
höfnin fer fram í Hallgrúns-
kirkju þar sem útskrifaðir
verða 90 stúdentar. Skólakór-
inn syngur og núverandi og
fyrrverandi nemendur flylja
tónlistaratriði.
„Það er orðið brýnasta mál
skólans að fá einhverjar úr-
bætur í húsnæðismálum," segir
Ingibjörg, „enda er núverandi
húsnæði skólans löngu orðið of
lítið. Nú eru 520 nemendur í
skólanum og hafa þeir aldrei
verið fleiri.“ Auk þess að
kenna í aðalhúsnæði skólans er
kennt í tveimur öðrum húsum í
nágrenninu. „Þetta er afar við-
kvæmt,“ segir Ingibjörg enn-
fremur. „Við viljum vera
áfram hérna á þessum stað í
miðbænum, en aðeins það að
gera við þetta hús hefur verið
áætlað að kosti yfir 70 rnilljón-
ir. Borgin og ríkið eiga skól-
ann til helminga og við eigum
von á að einhverjar ákvarðanir
verði teknar í þessum málum á
næsta ári.“
Hún segir að aldrei hafi ver-
ið jafnmargir strákar í skólan-
um, tæpur þriðjungur nem-
enda. Fjöldi þeirra hefur farið
vaxandi undanfarin ár. „Skýr-
ingin er ef til vill sú,“ segir
Ingibjörg, „að það er að síast
inn hjá strákum að þetta er al-
mennur framhaldsskóli þrátt
fyrir nafnið."
í skólanum er bekkjarkerfi
og telur hún að það sé ein
skýringin á auknum vinsæld-
um skólans undanfarin ár.
Unglingar telji það mjög já-
kvætt að vera hluti af ákveð-
inni félagslegri heild í gegnum
framhaldsskólann.
Erlent samstarf
Ingibjörg segir skólann taka
mikinn þátt í erlendu samstarfi
um þessar mundir. „Hópur
kennara hefur verið í sam-
starfi við kennara bæði í
Frakklandi og á Ítalíu um að
nota tölvutækni í skólastarfi.
Við höfum tekið þátt í nem-
endaskiptum, tókum á móti
nemendum frá Toulouse í
Frakklandi í haust og nemend-
ur frá okkur fóra þangað í
mars. Við höfum líka verið
með nemendaskipti við Sikiley
og Halifax þannig að alþjóða-
væðingin er í fullum gangi og
tölvusamskipti eru heilmikil.
Það stendur þó skólanum dálít-
ið fyrir þrifum að vera ekki
með gott tölvuver. Við erum
með eina stofu sem er yfirleitt
troðfull allan daginn. Vanda-
málið er að við höfum ekki
fengið tölvukennara heldur
höfum við sent nemendur frá
okkur inn í Rafiðnaðarskóla á
námskeið, m.a. til þess að tak-
marka ekki aðgang að þessari
einu stofu.“ Hún bætir því þó
við að skólinn hafi nýlega
fengið styrk fyrir nýrri tölvu-
stofu, sem verður sett upp í
sumar.
Staðsetningin einstök
Þegar Ingibjörg er spurð að
því hvað henni þyki sérstakt
við Kvennaskólann segir hún
að staðsetningin við Tjörnina
sé náttúralega einstök. „Svo er
það starfsfólkið," bætir hún við
og brosir, „sem er alveg sér-
staklega samstilltur hópur.
Undanfarin ár hefur farið
fram mat á skólastarfi í
Kvennaskólanum og í könnun-
inni sem kom fram í vor kom
fram að nemendur eru ánægð-
astir með áhuga kennara á
kennslunni. Svo tel ég líka að
við séum með mjög ljúfa og
góða nemendur. Ef til vill á
umhverfið sinn þátt í því.“
„Mér finnst svolítið illa búið
að skólunum héraa í miðbæn-
um,“ segir Ingibjörg svolítið
hugsi á svip. „Þá bráðvantar
t.d. íþróttahús. Eins og mið-
bærinn þarf nú á þessum skól-
um að halda. Ef skólarnir væra
ekki hérna væri miðbærinn
ekki sá sem hann er. Það er
unga fólkið í þessum skólum
sem heldur lífinu í miðbænum,
annars væru hérna aðallega
útlendingar. Mér finnst að
borgin þurfi virkilega að
leggja sig fram við að hlúa að
skólunum í miðbænum."
heldur Aðalsteinn áfram, „voru hin
einstaka íslenskukunnátta hennar
sjálfrar og frjálsu tímamir sem hún
tók upp. Þar var vettvangur þjóð-
skálda, annarra listamanna og fjöl-
margra sem stóðu í fremstu röð í
þjóðlífmu.“
Þegar grunnskólalögin tóku gildi
1974 varð grundvallarbreyting á
skólakerfinu. Gagnfræðaprófið var
fellt niður og skilin milli grunnskól-
ans og framhaldskólans voru skil-
greind að nýju.
„Eftir tilkomu grunnskólalaganna
kom það til umræðu að leggja skól-
ann niður,“ segir Aðalsteinn. „Það
þótti hæpið að vera að púkka undir
einhvern kvennaskóla þegar
Menntaskólinn í Reykjavík og Versl-
unarskólinn voru í næsta nágrenni.
Því var haldið fram að skólinn fleytti
bara rjómann af hverjum árgangi
grunnskólanna í Reykjavík og svo
gætu kennarar í Kvennaskólanum
bara hallað sér afturábak í stólunum
og svo lærðu þær bara sjálfar, þær
væru svo miklir snillingar. Það getur
svo sem verið ýmislegt til í því“,
heldur hann áíram og hlær.
Framhaldsskólarnir
að springa
Árið 1979 var samið um það milli
Reykjavíkurborgar og menntamála-
ráðuneytisins að starfrækja fjögurra
ára framhaldsskóla til stúdentsprófs
en þá ákvörðun skyldi endurskoða
árlega. „Það var að koma inn bylgja
nemenda í framhaldsskólana og orð-
ið hreint hallæri með skólapláss,"
segir Aðalsteinn. „Hver framhalds-
skóli af öðrum í Reykjavík var gjör-
samlega sprunginn."
Þá hófst svolítil sjálfstæðisbarátta
einn ganginn enn. í henni verða
þáttaskil 1987 þegar skólinn fær
reglugerð og ákvörðun menntamála-
ráðherra, Sverris Hermannssonar
sem þá var, um það að skólinn yrði
fullgildur íramhaldsskóli. Þá var
ákveðið að hann yrði bekkjaskóli og
menntaskóli, en skólinn hafði verið
áfangaskóli með þremur brautum frá
1979.“
Skóli fyrir bæði kynin
„Þá var hann orðinn skóli fyrir
bæði kynin. Það var reyndar aldrei
tekin formleg ákvörðun um það en
það hefur þurft að taka það fram sér-
staklega vegna nafnsins. Akveðið var
að halda nafni skólans með tilliti til
þessa áfanga í réttindabaráttunni.
Það hafa þó ýmsar athugasemdir
verið gerðar við það í tímanna rás,“
segir Aðalsteinn.
Fyrsti pilturinn hóf skólagöngu í
Kvennaskólanum 1976 en það var
ekki fyrr en 1979 sem aðsókn pilta
fór að aukast. „Það gerist vegna þess
að ein brautin var íþróttabraut", út-
skýrir Aðalsteinn, „við fengum strax
þekktan mann úr íþróttalífinu sem
íþróttakennara, Hilmar Björnsson,
sem var alkunnur handknattleiks-
þjálfari. Bæði hann og íþróttabrautin
almennt höfðuðu frekar til stráka en
stelpna þannig að það kom talsvert
af strákum inn á hana“.
Skólinn stækkaði 1992 og yfirtók
nýrri hlutann af gamla Verslunar-
skólanum. Nemendum var þá fjölgað
úr 300 í 500. Síðan þá hefur hann
bætt við sig leiguhúsnæði.
Framsækni
frá upphafi
Aðalsteinn telur að skólinn hafi
undanfarin ár helst staðið fyrir
ákveðna framsækni, og það hafi
hann líklega gert frá upphafi. „Það
er ef til vill komið til vegna þess að
hann hefur aldrei átt neina trygga
framtíð öðruvísi en að hann stæði
sig. Viljinn til að standa sig og sam-
heldnin sem ríkir í skólanum hefur
verið rótgróin allan þennan tíma og
einkennir nokkuð skólastarfið. Menn
finna til stuðnings af náunga sínum
frekar en að vera reknir áfram með
grimmum aga. Það eru líka gerðar
miklar kröfur til nemendanna um
ýmislegt í þessum efnum, og gera
þeir það ef tíl vill fyrst og fremst
sjálfir.“
Skólinn fékk viðurkenningu fjár-
málaráðuneytisins fyrir að vera í
fremstu röð ríkisstofnana í rekstri og
öðru. Aðalsteinn segir hana hafa ver-
ið alhliða viðurkenningu sem öllum
hafi þótt vænt um. Hún hafi skipt
skólann nokkru máli og komið hon-
um ef til vill enn betur á kortið en áð-
ur.
Innrás í skólann
Þegar Aðalsteinn er inntur eftir
einhveiju eftirminnilegu atviki úr
sögu skólans minnist hann átaka sem
upp komu um hvort leyfa ætti skól-
anum að útskrifa stúdenta. „Þetta
gerðist löngu áður en grunnskólalög-
in voru sett og ákveðið var að
Kvennaskólinn yrði framhaldsskóli.
Skólinn sóttist þá eftir að fá að út-
skrifa stúdenta og eingöngu stúlkur.
Þetta varð gífurlegt hitamál, miklar
æsingar í kring um það og hundruð
blaðagreina voru skrifuð. Þá var
gerð innrás í skólann og kennsla
stöðvuð af fólki sem taldi að verið
væri að framkvæma einhvem kyn-
ferðislegan fasisma með því að ætla
að halda stúlkum sér. Að skólinn
væri þá að ummyndast í andhverfu
þess sem lagt hafði verið af stað með
í upphafi, að berjast fyrir hagsmun-
um kvenna og jafnrétti. Nú væri svo
komið að skólinn ætti að vera sér-
stakt ghettó fyrir stúlkur, kvenstúd-
enta. I janúar 1970 réðst heil hersing
inn í skólann og tók hann á sitt vald
með látum.“ Aðalsteinn brosir við
þessar endurminningar sem augljós-
lega standa honum lifandi fyrir hug-
skotssjónum. Enda ekki á hverjum
degi sem innrás er gerð í Kvenna-
skóla.
Vövibviö þvjsk furusctt 05
borfcstofvisett vir fvirvi
Sett kr. 59.000. Borðstofuborð + 6 stólar kr. 59.300.
Borð kr. 9.800. Svefnsófar kr. 64.000.
G.Á. húsgögn ehf.
Ármúla 17a ♦ Símar 553 9595 og 553 9060