Morgunblaðið - 01.08.2000, Blaðsíða 28

28 r>R!1)JUl)AG0K 1. ÁGÚST 2000
ERLENT
MOkGO'NTBLADÍÚ
Vinstnmaðurmn Hugo Chavez endurkjörinn forseti Yenesúela
Fékk skýrt umboð til að
halda „byltingunni“ áfram
Caracas. Reuters, AFP.
Reuters
Hugo Chavez fagnar kosningasigri sínum á sunnudag með dóttur sinni.
Kóreuríkin
Samstarfs-
skrifstofur
opnaðar
Seoul. Reuters.
KÓREURÍKIN komu sögu-
legri yfirlýsingu frá því íyrr á
árinu í framkvæmd í gær með
því að undirrita samning um að
opna samstarfsskrifstofur við
landamæri ríkjanna.
Skrifstofumar voru fyrst
opnaðar árið 1992 en Norður-
Kóreumenn lokuðu þeim fjór-
um árum síðar. Samkvæmt
samningnum verða þær opnað-
ar að nýju 15. ágúst og einnig er
stefnt að því að koma á lesta-
samgöngum milli landanna.
Ráðherrar sameiningarmála
ríkjanna tveggja undirrituðu
samninginn í Seoul og ráðgert
er að næsta lota samningavið-
ræðnanna verði 29.-31. ágúst.
Viðræðumar eiga að einskorð-
ast við efnahagsleg og félagsleg
málefni fyrst um sinn og síðar
verður tekist á við deilur ríkj-
anna um hermál sem búist er
við að taki lengri tíma að leysa.
Nýr Israelsforseti segist
vilja stuðla að sáttum
Jenísalem. AP.
VINSTRIMAÐURINN Hugo
Chavez var endurkjörinn forseti
Venesúela á sunnudag og fékk
skýrt umboð frá kjósendum til að
halda áfram „friðsamlegri bylt-
ingu“ sinni næstu sex árin.
Þegar 77% atkvæðanna höfðu
verið talin var Chavez með 59,5%
fylgi og helsti keppinautur hans,
Francisco Arias, fékk 37,6%. Arias
játaði sig þó ekki sigraðan og ve-
fengdi kjörtölurnar. „Þær tölur
sem hafa verið kynntar til þessa
eru ekki í samræmi við tölur okk-
ar. Við ætlum að bíða eftir því að
yfirkjörstjórnin ljúki starfi sínu,“
sagði hann.
Samkvæmt fyrstu tölum fengu
stuðningsmenn Chavez meirihluta
á nýju þingi landsins í kosningun-
um á sunnudag. Þeir fengu einnig
um helming 23 ríkisstjóraembætta
sem kosið var til.
Chavez er 46 ára fyrrverandi
herforingi og var kjörinn forseti
fyrir einu og hálfu ári með miklum
meirihluta atkvæða. Hann knúði
fram breytingu á stjómarskránni
sem gerir honum kleift að vera við
völd til 2012 nái hann endurkjöri
eftir sex ár, leysti upp þingið og
rak hundruð dómara sem voru
sakaðir um spillingu. Hann er eld-
heitur þjóðernissinni og nýtur
mikillar hylli meðal lágstéttar-
fólks. Hann hefur lofað að rétta
hlut þeirra sem hafa ekki notið
góðs af olíuauði Venesúela, sem er
þriðja mesta olíuútflutningsríki
heims.
Hann hefur hins vegar fordæmt
kapítalismann í landinu, sem hann
segir einkennast af spillingu og fá-
keppni, og hefur það vakið ugg
meðal auðugra Venesúelamanna
og valdið miklum fjármagnsflótta.
Áætlað er að andvirði 630 millj-
arða króna hafi streymt úr land-
inu, einkum til Bandaríkjanna.
í fangelsi fyrir
valdaránstilraun
Mikill efnahagssamdráttur hefur
verið í Venesúela frá því að Cha-
vez komst til valda og er þetta í
fyrsta sinn í sögu landsins sem
efnahagurinn dregst saman á sama
tíma og heimsmarkaðsverðið á olíu
er hátt. Þjóðarframleiðslan minnk-
aði um 7% í fyrra og hagvöxturinn
var aðeins 0,3% á fyrsta fjórðungi
þessa árs.
Alias var áður bandamaður for-
setans en sneri baki við honum
fyrr á árinu og sakaði hann um að
hafa svikið „byltingu" þeirra.
Chavez og Alias voru dæmdir í
fangelsi eftir að hafa stjórnað
blóðugri valdaránstilraun 4. febr-
úar 1992. Þeir voru leystir úr haldi
tveimur árum síðar eftir að for-
setinn veitti þeim sakaruppgjöf.
Chavez stofnaði þá nýja stjórn-
málahreyfingu sem skírskotaði
einkum til kenninga frelsishetj-
unnar Símons Bolívars er fæddist í
Venesúela og stjórnaði baráttunni
gegn yfirráðum Spánverja í Róm-
önsku-Ameríku.
Stuðningsmenn Chavez líta á
hann sem hetju á borð við Hróa
hött en í augum andstæðinga hans
er hann djöfullinn holdi klæddur.
Hann er einn af litskrúðugustu
stjórnmálamönnum Rómönsku
Ameríku og hefur virt samskipta-
reglur forsetaembættisins að vett-
ugi. Hann á það til að laumast frá
lífvörðum sínum til að ræða við
flækinga og vændiskonur á götum
höfuðborgarinnar og hefur stjórn-
að símaspjallþáttum í útvarpi.
Áhrif hersins
að aukast
Chavez hefur skipað gamla sam-
starfsmenn sína í hernum í æðstu
embætti landsins og látið hermenn
mála skóla og selja matvæli á úti-
mörkuðum. Aukin áhrif hersins og
harðvítugar árásir forsetans á
andstæðinga hans, sem hann hefur
m.a. kallað „eiturnöðrur" og „rýt-
andi svín“, hafa orðið til þess að
andstæðingar hans óttast að hann
hyggist breyta Venesúela í einræð-
isríki með fulltingi hersins.
Hefur hann meðal annars beint
spjótum sínum að fjölmiðlum,
frammámönnum í viðskiptalífinu
og kaþólsku kirkjunni.
Chavez hefur vingast við Fidel
Castro Kúbuleiðtoga og aukið
tengsl Venesúela við Kúbu og
Kína. Samskipti hans við Banda-
ríkjastjórn hafa hins vegar verið
stirð og hefur hann t.a.m. meinað
bandarískum flugvélum að fljúga
yfir Venesúela til að fylgjast með
eiturlyfjasmyglurum.
NÝKJÖRINN forseti ísraels, Moshe
Katsav, var Mtt þekktur stjómmála-
maður þótt hann hafi gegnt ýmsum
ráðherraembættum á ferli sínum.
Kom mjög á óvart að þingið skyldi
velja hann forseta fremur en Shimon
Peres, fyrrverandi forsætisráðherra
og fríðarverðlaunahafa Nóbels. í
óformlegum skoðanakönnunum með-
al almennings hafði Peres tvöfalt fylgi
á við keppinaut sinn. Niðurstaðan er
einnig lítt glæsilegur endir á ferli Per-
es sem hefur um hálfrar aldar skeið
verið einn af framámönnum Verka-
mannaflokksins og einn af virtustu
leiðtogum landsins þótt hann yrði oft
að sætta sig við ósigur í kosningum.
Katsav hlaut 63 atkvæði í annarri
atkvæðagreiðslu á þinginu, Knesset,
en Peres 57. Frambjóðandi þurfti 61
atkvæði til að ná kjöri. Katsav er 55
ára gamall, fæddur í íran og af fátæk-
um kominn. Fjölskylda hans bjó um
hríð í bráðabirgðabúðum sem settar
voru upp fyrir gyðinga frá Miðaustur-
löndum og Norður-Afríku eftir stofn-
un ríkisins og fyrsta stríðið gegn
arabalöndunum árið 1948. Ráðamenn
fsraels voru fyrstu áratugina lang-
flestir af evrópskum gyðingaættum,
svonefndir ashkenazim, en eftir stofn-
un ísraels fluttust fjölmargir austur-
gyðingar, sephardim, sem eru aðal-
lega frá arabalöndunum og íran, til
landsins og voru lengi eins konar lág-
stétt, fátækir og menntunarsnauðir.
Sephardim-gyðingur
Aðeins einn forseti ísraels, Yitzhak
Navon, hefur verið af sephardim-ætt-
um þar til nú. Katsav vísaði því samt
sem áður á bug að hann væri sérstak-
ur frambjóðandi sephardim-ísraela
og lagði áherslu á vilja sinn til að
sætta óMka hópa í landinu, hægri og
vinstri, trúaða og guðlausa, gyðinga
og araba. Hann segist þó stoltur af því
að búa í Kiryat Malachi, einni af nýju
borgunum sem áður voru aðallega
byggðar fátækum innflytjendum.
Katsav var kjörinn borgarstjóri í
Kii-yat Malachi aðeins 24 ára að aldri
árið 1969 og síðan á þing árið 1977
fyrir hægriflokkmn Likud. Hann var
m.a. ráðherra samgöngu- og ferða-
mála og um hríð aðstoðarforsætisráð-
herra.
Peres hafði treyst á að fá stuðning
meðal 22 þingmanna flokka bókstafs-
trúaðra gyðinga en það brást. Katsav
er sjálfur trúhneigður og því er taUð
að sumir bókstafstrúarmenn hafi taUð
hann sinn mann. Fráfarandi forseti,
Ezer Weizman úr Verkamanna-
flokknum, hefur oft valdið deilum
vegna afskipta sinna af stjómmálum
en samkvæmt stjómarskrá er forset-
inn nær valdalaus. Weizman var ein-
dreginn stuðningsmaður friðarsamn-
inga við Palestínumenn og þótti ljóst
að ef Peres næði kjöri myndi hann í
því tilUti feta í fótspor Weizmans.
Katsav hefur sagt að hann muni ekki
verða pólítískur forseti en hann er á
hinn bóginn samstíga flokkssystkin-
um sínum í Likud varðandi friðarmál-
in: Óslóarsamningai-nir 1993 hafi ver-
ið mistök og harmleikur fyrir ísrael.
Concorde verði í banni
i
»». i
ií ’ :■■■, ■. ■.
________________________________________
Farþegar yfirgefa Concorde-þotu British Airways í Gander á sunnudag.
París, New York, Montreal. AFP.
STÉTTARFÉLAG flugmanna í
Frakkfandi hvatti til þess í gær að
franska flugfélagið, Air France,
framlengdi flugbann á Concorde-
þotur félagsins uns gerðar hefðu ver-
ið ráðstafanir sem koma ættu í veg
fyrir að harmleikurinn í París fyrir
réttri viku endurtæki sig.
Rannsakendur í París tilkynntu í
gær að 113 hefðu farist í slysinu, eins
og lengst af var talið, en fyrir helgi
höfðu þeir hækkað töluna um einn.
En í Ijós kom að lík, sem talið var að
hefði ekki verið áður talið, vai- í upp-
haflegu tölunni.
Rannsakendur telja nú að einn eða
tveir hjólbarðar undir bakborðsvæng
þotunnar hafi sprungið í flugtakinu
og hafi það sett af stað keðjuverkun
er endaði með því að eldur kom upp
og þotan varð stjórnlaus og fórst.
Komu sérfræðingar saman til fundar
í París í gær til að ræða til hvaða ráð-
stafana skuli gripið í ljósi þessa og
hvenær Concorde-þotur Air France
geti flogið á ný.
Fyrstu niðurstöður rannsóknar á
slysinu benda til þess að tætlur úr
sprungnum hjólbarða hafi gert gat á
yfirborð vængsins og komið af stað
miklum leka úr einum eldsneytis-
tankinum í vængnum. Eldur hafi
komið upp í bensíninu þegar það hafi
komist í snertingu við hita frá hreyfl-
unum. Segja rannsakendur að fund-
ist hafi á flugbrautinni brak sem virð-
ist vera úr bensíntanki vélarinnar.
Grunur um eldsneytisleka
Boeing 737 þota kom í gærmorgun
til New York með farþega og áhöfn
Concorde-þotu British Airways sem
varð að lenda í Gander á Nýfundna-
landi á sunnudag vegna gruns um
eldsneytisleka. Að sögn flugfélagsins
var vélin á leið frá London til New
York þegar ákveðið var að lenda í
Gander eftir að áhöfnin fann lykt af
eldsneyti í véMnni. Var þetta eitt
þriggja atvika sem tilkynnt var um í
sambandi við flug Concorde um
helgina. 57 farþegar og níu manna
áhöfn var í þotunni. Að sögn tals-
manns British Airways í Kanada var
lendingin í Gander, sem var næsti
flugvöllur, varúðarráðstöfun af hálfu
áhafnar þotunnar. Væri vélin nú í
farbanni. Er enn verið að rannsaka
hvað olli eldsneytislyktinni.
Jósef o g
bræður hans
eftir Amos Oz
© Anios Oz.
UM leið og Katzav forseta er ósk-
að til hamingju með að hafa náð
kjöri sem nýr forseti ísraels er
erfitt að óska [þinginu] Knesset til
hamingju með að hafa snúið baki
við hinum frambjóðandanum, Shi-
mon Peres, einum merkasta
stjórnmálaskörungi sem nú er
uppi í heiminum.
Um leið og úrslit atkvæða-
greiðslunnar í þinginu voru kunn
sagði einn af hægri-öfgamönnun-
um þar glaðhlakkalega að Peres
hefði orðið undir vegna þess að
ísrael vildi hvorki þessar „vinstri-
sinnuðu friðarumleitanir11 hans né
„alla hans vinstri nútímahyggju."
Það er nokkuð til í þessu hjá
manninum. Peres beið ósigur -
ekki í fyrsta sinn - fyrir þjóðernis-
sinnuðum harðlínumönnum,
trúarofstækissinnum og öðrum
hugleysingjum; hann beið ósigur
einfaldlega vegna þess að hann er
á undan sinni samtíð og of langt á
undan of mörgum af þjóð hans;
hann beið lægri hlut líkt og svo
margir aðrir spámenn og mótend-
ur nýrra tíma. Kannski beið hann
ósigur fyrir þess konar hatri og
ótta og öfund sem gerði að verk-
um að bræður Jósefs létu bróður
sinn, „draumameistarann“, detta
ofan í þann sama pytt.
Katzav forseti er hvorki skil-
yrðislaust ábyrgur fyrir þeim
samtökum sem komu honum til
valda, né mun hann þurfa að
standa skil gjörða sinna gagnvart
þeim. Vera kann, að hann verði
forseti sem undirritar marga um-
bótalöggjöf í ísrael, auk væntan-
legra friðarsáttmála milM ísraels
og Palestínu, Sýrlands og Líban-
ons. Ef og þegar það gerist munu
ýmsir þingmenn sem greiddu
honum atkvæði naga sig í hand-
arbökin.
Höfundur er ísraelskur
rithöfundur.