Dagblaðið Vísir - DV - 04.05.1987, Blaðsíða 19

MÁNUDAGUR 4. MAÍ 1987.
19
Að loknum kosningum
Þá hefir hamingjusamasta, trúað-
asta og gáfaðasta þjóð í heimi valið
fulltrúa á Alþingi til næstu fjögurra
ára, þó með þeirri undantekningu
að kvennalistakonur ætla aðeins að
sitja þar í 2 ár þar sem þær vilja
valddreifingu og eru ekki að sækjast
eftir völdum.
Með þessu sýnist mér reyndar að
þær taki frá kjósendum sínum að
hálfu leyti þann rétt sem þeim ber
samkvæmt stjómarskrá landsins. -
En mjúku málin hafa algeran for-
gang hjá þeim eins og allir vita.
Nú hefir Kvennalistinn unnið stór-
merkilegan kosningasigur sem ég
vona svo sannarlega að geti orðið
til blessunar. Hver veit nema þær
geti hjálpað til að koma góðærinu
hans Steingríms og Steina litla til
fólksins. Eða er ekki tilfellið að það
hafi dagað uppi í spillingarfeni há-
karla, okrara og braskaralýðs?
Þó að ég hefði kosið að þessar
konur þekktu muninn á hægri og
vinstri kann það einmitt að verða
til góðs að svo er ekki. Því að sá
eini flokkur, sem kennir sig við
vinstri, beið hroðalegt afhroð í kosn-
ingunum.
Hin mjúku gildi
Og þar sem ég hefi betri trú á
Kvennalistanum en öllum hinum
sem vaða í villu og svíma um þessa
hluti og annað, vona ég innilega að
þær spjari sig. Og fyrir þetta þekk-
ingarleysi þeirra má vel vera að þær
teljist hæfar til að gegna hvaða ráð-
herraembætti sem vera skal. Ráð-
herraembætti... ja, kemur ekki
þama upp vandamál. Yrðu þær þá
að segja af sér eftir 2 ár og láta ein-
hverjar sem þeim þóknaðist ganga
inn í sitt hlutverk. Er hægt að fela
þeim ráðherraembætti sem ætla ekki
að sitja á Alþingi nema í 2 ár? Og
hvað um starfsheitið... Em þær
mannlegar eða tilheyra þær mann-
kyninu? Em það ekki einungis
karlar sem tilheyra því, eftir skil-
greiningu Kvennalistans? Og hvað
um starfsheitið yrði það ekki helst
ráðskona eða ráðsfrú?
En um þetta þurfa nú ekki óbreytt-
ir, fávísir kjósendur að brjóta heil-
ann. Þau komast áreiðanlega að
samkomulagi um þetta allt ef til
kastanna kemur.
Nú stendur væntanlega stjómar-
myndun fyrir dyrum... Og sagt er
að þreifingar séu í fullum gangi og
mjúku gildin verði metin og vegin.
Jón Baldvin og kvennalistakonur
hafi þegar hist.
Sögulegar kosningar
Þetta em taldar sögulegustu al-
þingiskosningar í tíð lýðveldisins og
sannarlega em þær furðulegar. um
flest. Svolítið getur verið gaman að
virða fyrir sér flokkana eftir að kjós-
endur hafa kveðið upp sinn dóm.
Borgaraflokkurinn, sem spratt upp
úr ófriðarbáli íhaldsins fyrir mánuði
síðan, vinnur stærri kosningasigur
en dæmi em til að nokkur flokkur
hafi áður gert hér á landi og kemur
út með 7 þingmenn. Já, það er ekki
ofsögum sagt af því að íslendingar
em sérstakir, sumir segja reyndar
vanþróaðir... En sleppum því.
Lítum svo aðeins nánar á Kvenna-
listann sem alls ekki má líta á sem
flokk. Hann er að mestu óskrifað
blað en vonandi reynist hann vel og
lætur sér skiljast að fleiri lifa við
kröpp kjör í þessu landi en konur
og börn. Svo er það hún gamla, góða
Framsókn og dýrlingurinn, hann
Steingrímur, sem vann gífurlegan
kosningasigur í nýja kjördæminu og
hélt sínu að mestu leyti um allt land.
Svo að við sjálft lá að hann þyrfti
ekki að biðjast lausnar fyrir sig og
ráðuneyti sitt þrátt fyrir allt sem
þeir höfðu gert á liðnu kjörtímabili.
Já, svona vel kann þjóðin að meta
sína mestu og bestu menn. Svo að
líklega þarf hún hvorki að kvíða
elli né féleysi.
Lítum næst á Alþýðubandalagið,
sem ég trúi að vilji gott og mann-
eskjulegt, jafhréttisþjóðfélag en
gengur með þá meinloku að það
verði að hengja sig aftan í úrelta,
dáðlausa og svikula verkalýðsfor-
ystu sem elskar launamisrétti og
svíkur umbjóðendur sína í hverjum
einustu kjarasamningum til að geðj-
ast ríkisstjóm og atvinnurekend-
um... Svei því öllu saman, segja að
sjálfsögðu reiðir kjósendur eftir yfir-
þyrmandi kosningaósigur.
I gegnum tíðina hefi ég kosið þann
flokk af því að ég hefi talið það besta
kostinn. En satt að segja lá nærri
að ég gerði það ekki í þetta sinn.
Að minni hyggju væri hollt fyrir
flokkinn að hugleiða, þegar hann
raðar niður á framboðslista sinn, að
það er ekki víst að þeir sem vilja
kjósa listann hafi sama smekk fyrir
fólki og Mogginn eða atvinnurek-
endur.
Ef flokkurinn tekur nú ekki til
hendinni, stokkar upp spilin og mok-
ar út ætla ég að láta mér á sama
standa um hann eftirleiðis. Þá getur
hann bara sleikt sárin og étið úr sín-
um poka.
Garmurinn hann Ketill
Ekki má nú gleyma garminum
honum Katli eða krataflokknum, þó
ætla ég ekki að hafa um hann mörg
orð að þessu sinni. Hvorki var sigur
hans stór eða mikill, þrátt fyrir það
að hann hafi gleypt Bandalag jafii-
aðarmanna með húð og hári, hafði
reyndar samkvæmt því misst fylgi,
þrátt fyrir Jónana, Jón B. og Jón
hinn sem hagræddi á sínum tíma
tölum fyrir ríkisstjómina betur en
nokkur annar hefir nokkurn tíma
gert svo að hún gæti svikist aftan
að launafólki... Svona geta goðin
verið grálynd á þeim bæ.
Betra er autt en illa skipað
rúm
Ekki get ég lokið svo við þessar
hugleiðingar að minnast ekki aðeins
á blessaðan drenginn, hann.Steina
litla, sem hefir haft svo þungar
áhyggjur út af sundmngu og ófriði
í öðrum flokkum en sér svo að eng-
inn flokkur er vem eða ómerkilegri
en hans eigin... Og fékk svo tvo
virta presta til að þjónusta hann
fyrir kosningamar og gefa vfirlýs-
ingu um ágæti hans. En vesalings
prestarnir gátu ekki bjargað hinum
fallna engli þótt þeir væru allir af
vilja gerðir. sveipuðu hann dýrðai'-
ljóma og segðust ætla að fylgja
honum.
Er nokkuð hægt að spá í það hvað
kjósendur hafa hugsað? Hugsanir
fólks geta verið svo margslungnar
KjaEaiim
Aðalheiður Jónsdóttir
verslunarmaður
og flóknar. Hefur það kannski hugs-
að sem svo: Farið þið bara allir í
friði, greyin, til ystu endimarka jarð-
arinnar og látið aldrei sjá ykkur hér
framar nema því aðeins að þið viljið
hjálpa til að skapa frið í stríðshrjáð-
um heimi... frið án kjamorku-
vopna... Við höfum hér enga þörf
fyrir falsspámenn... Betra er autt
en illa skipað rúm.
Hundaþúfa og heldri menn
Nú er helst að heyra að Steingrím-
ur, Jón Baldvin og fleiri séu í miklum
stjómarmmdunarhugleiðingum þó
að forseti hafi engan tilnefnt ennþá.
En trúlega kemur brátt að því að
þessir heiðui-smenn fái umboð.
Hvernig væri. ef illa tekst til. að
parkera þeim ..kjörnu" á einhverjum
notalegum bletti. þeir þola að sjálf-
sögðu ekki harðbýli sem góðu eru
vanir. og setja svo hana Lúzý niður
á einhverja hundaþúfuna í borg
Davíðs til að passa liðið.
Sjá svo bara til hvort þjóðartötrið
getur ekki spjarað sig á eigin spýt-
ur. étið velling. ekið á Blazer og
hert sultarólamar hans Steingríms.
Ekki meira um þetta að sinni.
Góðar stundir.
Aðalheiður Jónsdóttir
„Ef flokkurinn tekur nú ekki til hendinni,
stokkar upp spilin og mokar út ætla ég
að láta mér á sama standa um hann eftir-
'leiðis.u
Sjónhveifingar Steingríms
Eihs og margir hafa bent á rúmast
kosningaúrslitin ekki innan hefð-
bundinnar skiptingar í vinstri og
hægri. Engu að síður geta vinstri
menn betur við unað en hægri menn.
Sjálfstæðisflokkurinn er nú klofinn
og fékk færri atkvæði sem tvíhöfða
þurs en á meðan hann var í heilu
lagi. Miðjuflokkamir tveir, Fram-
sókn og kratar, gerðu ekki betur en
að halda venjulegu fylgi sínu. Á
vinstri vængnum gerðist hins vegar
skemmtileg uppstokkun með nýjum
áherslum Kvennalistans, sem vann
verðskuldaðan sigur, á meðan staðn-
að og þreytt Alþýðubandalag beið
verðskuldaðan ósigur. Þess er nú að
vænta að óbreyttir flokksmenn
„þjóðnýti“ flokkinn, úr höndum
flokkseigendafélagsins og hlutur
verkalýðsgrasrótar fari vaxandi ú
kostnað ASl-forystunnar.
Kosningabarátta og
fjölmiðlabylting
Kosningabaráttan var nú háð með
amerískari blðe en nokkm sinni fyrr,
með linnulausu auglýsingaflóði,
áherslu á menn fremur en málefni
og með því að hamra á hættulega
einfóldum og jafnvel gróflega vill-
andi slagorðum. Kjósendur reyndust
þó hafa þroska til að hagnýta sér
þessa nýju stöðu til þess að stokka
upp flokkakerfið en létu ekki reka
sig í rétt. Gleðilegasta dæmið um
getu kjósenda til að sjá i gegnum
moðreykinn er fylgisaukning hins
málefnalega Kvennalista, en vita-
skuld er það sorglegt að stór hluti
verkalýðsstéttarinnar skuli kjósa
stéttarandstæðinga sína, hvort sem
þeir kenna sig við sjálfstæði eða
borgara. Burtséð frá þessari klass-
ísku og örlagaríku villu virðast
flestir kjósendur hafa kosið í sam-
ræmi við (skammtíma)hagsmuni
sína, en hér vil ég vekja athygli á
stærsta sjónhverfingabragðinu sem
leikið var en þar átti í hlut sjálfúr
forsætisráðherra landsmanna.
KjaUaiinn
Gestur
Guðmundsson
félagsfræðingur
Það er ekki nóg með að Steingrím-
ur Hermannsson hafi rekið vonda
stjórnarstefnu heldur hefur hann
verið duglausasti forsætisráðherra
landsmanna um langa hríð. Hann
hefúr leyft ráðherrum sjálfstæðis-
manna að móta stjómarstefnuna en
flokksbræðrum sínum í ráðherrastól
að klúðra hverju málinu á fætur
öðru. Sjálfur hefur hann jafhan ver-
ið fús til að láta í ljós góðan vilja
og harma þau mistök sem gerð hafa
verið en virðist gleyma því að hann
ber endanlega ábyrgð á gerðum
stjórnarinnar og fer með æðsta vald.
Breyttföðurimynd
Segja má að ímynd Steingríms
endurspegli þá breytingu sem orðið
hefur á karlhlutverkinu nú á hnign-
unartíma feðraveldisins (sem
kvennalistakonur kalla karlveldi).
Forsætisráðherrar reyndu áður fyrr
að hafa á sér vfirbragð alföðurins
sem nýtur þess að fara með völd og
telur sjálfsagt og öllum hollt að hann
hafi völdin og beiti þeim, en Stein-
grímur hefur á sér yfirbragð hins
velmeinandi en ráðvillta stjómanda
sem vill öllum vel en fær í raun ekki
við neitt ráðið.
Þessi breyting er í senn skopleg
og segir um leið margt um bæði þá
vamarstöðu sem feðraveldið er kom-
ið i og um það skerta svigrúm sem
stjómendur hafa í all-sjálfvirku
efnahagskerfi. Undir sauðai'gærunni
lifir þó enn í glæðum valdhrokans.
og t.a.m. glitti i þær í umræðum
flokksleiðtoga í sjónvarpssal. Þar
gerði Steingrímur ekkert til að levna
fsTÍrlitningu sinni á Pétri Guðjóns-
syni frá Flokki mannsins. Þótt PétUr
bullaði mai'gt var málflutningur
hans tæpast heimskulegri en ann-
arra flokksformanna og honum
rataðist margt satt á munn. T.d. virt-
ist homun einimi vera sú grúndvall-
m'staðrevnd ljós að lág laun em ekki
einungis argasta siðlevsi heldur líka
slæm hagffæði, að ein meginorsök
lágra launa og lélegs efnahags er
slæleg stjómun og skortur á verk-
menntun og vinnuhagræðingu.
Steingrímur setti hins vegar alltaf
upp fýlulegan fyrirlitningarsvip þeg-
ar Pétur talaði, rétt eins og hann
væri að hlusta á þrevtandi vitfimng.
Sú skýring er nærtæk að Steingrím-
ur hafi sýnt neikvæðari viðbrögð við
Pétri en t.d. við þvaðrinu úr Albert
vegna þess að Albert nýtur fylgis en
Pétur ekki. Þessi afstaða getiu- ekki
kallast annað en valdhroki og hún
rýrir mjög trúverðugleika hins góð-
lútlega yfirbragðs.
Þessi viðbrögð Steingríms rifjuðu
upp fyrir mér framkomu hans á fundi
með íslendingum í Kaupmannahöfn
fyrir tæpum tveimur mánuðum. Þar
tók til máls maður sem flæmst hefur
úr landi eftir að hafa misst allt sitt
og sinna í misgenginu svonefnda.
Honum var mikið niðri fyrir og tal-
aði meira af tilfinningum en rökum
eins og eðlilegt er fyrir mann í slíkri
aðstöðu. Steingrímur svaraði honum
skætingi einum og gaf fyllilega í
skvn að maðurinn væri ekki með
réttu ráði. Slík er rírðing Steingríms
... en Steingrimur hefur a sér yfir-
bragð hins velmeinandi en ráðvillta
stjórnanda sem vill öllum vel en fær
i raun ekki við neitt ráðið.
fyrir manneskjunni og sómatilfinn-
ing hans gagnvart fómarlömbum
þeima stjómaraðgerða sem hann ber
æðstu ábyrgð á.
íslendingar í Kaupmannahöfn létu
Steingrím ekki komast upp með
neinn moðreyk. Heildamiðurstaða
fundarins vai' sú að Steingrimur við-
m'kenndi að stjómin hefði gert slæm
mistök í t.d. húsnæðismálum. lána-
málum námsmanna og efnahagsmál-
um. en sýndi hvorki vilja né getu til
að bæta úr nokkmm þeirra mistaka.
Á venjulegu máli heitir slíkm' maður
mannleysa.
Holdgervingur dáðleysis
Fráfarandi ríkisstjórn hefur farið
veiT með almennt launafólk og þó
einkimi láglaunafólk en nokkur
önnur ríkisstjórn um áratuga skeið.
Hún skilur þannig við að við blasir
þöif á algenf uppstokkun efnahags-
kerfisins ellegar auknar álögur og
niðui-skm'ður sem bitnar á almenn-
ingi. Við þessar aðstæður tekst'
sjálfúm holdgervingi dáðlevsisins að
selja sig kjósendum sem tákn stöð-
ugleikans. og er það í sjálfu sér
töluvert afrek og þó öllu heldur
þungur áfellisdómur yfir þvi fjöl-
miðlafólki sem hamraði á þessari
ímynd og revndar yfir þeim kjósend-
um sem létu blekkjast.
Vafalaust verður auglýsinga-
sknmiið og vfirborðsmennskan enn
fyrirferðarmeiri í næstu kosningum.
Mér finnst þó að kjósendur hafi al-
mennt sýnt það í þessmn kosningum
að þeir láta ekki svo auðveldlega
blekkjast, og vonandi þroskumst við
öll svo með fjölmiðlabyltingunni að
við sjáum enn betur i gegnum þann
blekkingavef sem þá verður ofinn.
Fjölmiðlafólki er líka lögð sú skylda
á herðar að reyna að fletta ofan af
þeim goðsögnum sem stjómmála-
menn reyna að byggja upp í kringum
sig í stað þess að miðla þeim gagn-
rýnislaust til kjósenda.
Gestur Guðmundsson
„Það er ekki nóg með að Steingrímur
Hermannsson hafi rekið vonda stjórnar-
stefnu heldur hefur hann verið duglausasti
forsætisráðherra landsmanna mn langa
hríð.“