Dagblaðið Vísir - DV - 17.11.1990, Blaðsíða 34

46
LAUGARDAGUR 17. XÓVEMBER 1990.
Meiming
Hversdagsleiki med
algengu orðalagi
Þetta er stór bók, innbundin og vönduö.
Forlagið hefi ég ekki áöur séð nefnt, en þaö
mun vera bandalag ljóðskálda. Þaö er gleði-
leg framfór frá eigin útgáfu, sem vill oft veröa
af vanefnum gjörö. Svona félagsskapur ætti
aö geta komið upp verkkunnáttu og sam-
böndum, kannski líka lánstrausti í bönkum.
Hér eru 75 ljóö, flest stutt, því hér drottnar
naumhyggjan, sem mjög tíökast nú meðal
íslenskra ljóöskálda, eins og í myndlist, og
svolítiö í lausamálsskáldskap (m.a. Þórarinn
Eldjárn). Eins og nafnið naumhyggja bendir
til, þá er reynt aö komast af með sem allra
minnst. Þetta er eins og söngkeþpni sem
snýst um það að syngja sem lægst. Þaö þarf
aö leggja sig fram um að skynja eitthvað í
slíku, og mörg skáld finns mér hverfa ger-
samlega. En Baldur nær einhverjú sérkenni-
legu fram í allra stystu textunum, sem eru
5-6 orö aö meðtöldum titli:
Fljótamenn
Heilskinnaður máninn
mörvaöur næturhiminn
Ekki gæti myndin einfaldari verið, máni á
næturhimni. En lýsingarorðin færa þetta
yflr á allt annaö sviö, sláturvöll. Máninn
minnir á skepnu sem skinninu hefur enn
ekki veriö sprett á, dreifö skýin minna á
mör. Og allt minnir þetta á Fljótamenn,
hvernig sem svo á því stendur. Þetta er nógu
fjarstæðukennt og sérkennilegt til aö grípa
imyndunarafl lesenda. Sama gildir um annað
örstutt ljóö, þar sem tvíræö merking orös er
notuð til aö líkja himninum viö sængurhimin
en útlitslíking verður til þess aö herflugvél
er líkt viö nál.
Aivacs
Sængurhimin saumpr
silfurnál í djúpi
En hin ljóðin eru miklu fleiri, þar sem
meginstraumi naumhyggjunnar er fylgt í því
að hafa textann sem hversdagslegastan, eig-
inlega bara aö skrásetja einhverja megin-
drætti umhverfisins. Oft viröast bernsku-
minningar úr sveitinni áleitnar. Ég á fyrir
mitt leyti jafnan erfitt með aö sjá einhverja
list í því aö sýna bara algengustu mynd
hversdagsleikans með algengasta oröalagi.
Fyrri bækur Baldurs þykja mér því betri
þessari. í eftirfarandi dæmi er þaö yfirlýst,
að mælandinn þurrkar sig út gagnvart lands-
laginu, þaö verður nánast skoplegt, aö hon-
um skuli þykja taka þvi aö lýsa þessum at-
höfnum sínum. Annars eru þaö litirnir einir
sem greina textann frá hversdagslegustu lýs-
ingu. Þeir eru aö vísu sláandi, en ekki finnst
mér útkoman áhrifamikil:
Grandinn
Eldrauður Kyndill
og svalgrænn sjór
Ég er að tyggja strá y
Tæma hugann
Úða hrekur um loftiö
þó dregur frá sóíu
Meö sólgeislum slær yfir Engey
regnboganslitum
Bunkar á Esjunni
Skarðsheiði hvít og blá
Þau ljóö sem mér finnst mest spennandi í
bókinni eru þau lengstu (Sigling, Gljáin) -
of löng til að rúmast hér, því miður. En við
getum endað þetta meö því aö líta á ljóö sem
leynir á sér. Þetta er meðal þess sem mér
þykir best í þessari bók, þegar hversdagsleik-
inn færist til, ef svo mætti segja, eða fortjald
veruleikans lyftist augnablik.
Oröfæriö í eftirfarandi ljóöi er haft sem
hversdagslegast, eöa í lágstíl - æjaö, mín
haft í ávarpi, notað orðið leppar í staðinn
Baldur Oskarsson.
fyrir föt. Þetta er í skarpri andstööu við
myndina sem sést, en þaö er guðleg vera,
veiöigyöjan Díana, sem venjulega hefur
hunda með sér, a.m.k. á víðkunnu málverki
sem ég man nú ekki lengur eftir hvern er,
en þar sjást einmitt föt hennar blakta í vind-
inum. Tunglskin um nótt er viöeigandi sviö-
Bókmenntir
Örn Ólafsson
setning þessari goöveru. Og upphafslínurnar
sýna mörkin milli hversdagsleikans og goö-
sagnanna, bak viö hann. Viö finnum fyrir
þeim mörkum því þau eru í upphafi hálfgerð-
ur veggur, merkt þessu ankannlega oröi,
dimmudoppóttur, og þau breytast við skoöun
sem leiðir mælandann til goöverunnar.
Líklega þú
Æ þessar gardínur
dimmudoppóttar.
Netofnar - ef ég gái betur.
Og hver er nú þetta
sem tyllir viö tunglið?
Líklega þú
Díana mín, sem engan hefir hundinn
hundlaus meö leppana blaktandi
í haustvindinum.
Gljáin
Ljóð eftir Baldur Óskarsson.
Hringskuggar 1990, 99 bls.
Beiskja og kaldhæðni
í þessari 9. ljóðabók Geirlaugs eru 46 ljóö.
Þau skiptast í þrjá bálka, sem hver er meö
sínum hætti. Sá fyrsti, samnefndur bókinni,
er lengstur, 26 ljóö, sum ansi biblíuleg, eink-
um er þar visaö til fyrstu Mósebókar, hvaö
eftir annaö. Ég sé þó ekki trúarlega afstööu
í þeim, en raunar er ekki auðvelt aö komast
til botns í ljóðunum, þau eru svo samþjöppuð
og þrungin vísunum, svo sem títt er um
módem ljóö. Ef finna má samnefnara, þá
væri það kannski helst beiskja og kald-
hæöni. Þaö skýrir kannski Biblíuvísanirnar,
svartsýnin og kuldinn veröa enn tilfinnan-
legri í búningi „fagnaðarerindisins". Þessi
samnefnari einkennir alla bókina, meira eöa
minná, en samnefnari er lágmark, sem segir
því ekki mikiö um einstök ljóö. Annar bálkur
bókarinnar, , jarötengsl“ er, eins og titillinn
bendir til, fremur auðskilinn. Sama gildir
um lokabálkinn, „Brot af samræöulist úti-
legumanna". Hann er meiri heild en hinir,
sex tölusett ljóö á jafnmörgum síðum.
í fyrsta bálki eru titlar ljóðanna samræmd-
ir, flestir með staöaratviksorðum; „utan úr
geimnum", „utan af akrinum", „innst í
taugaboðinu", „inni í auganu“ o.s.frv. Lítum
á ljóö úr þessum bálki:
inn í svartnættið
lostavein graðra bifhjóla
stunur fullnægöra bifreiða
lemstrað tungl stjörnudreif
klæða myrkriö iðandi vef
uns þögnin ginnunga
gleypir allt til morgunveröar
Geirlaugur Magnússon.
Bókmenntir
Örn Ólafsson
Hér eru snúnir saman ólíkir strengir, losti
annarsvegar, ökutæki hinsvegar. Raunar er
það alvanalegt í auglýsingum, en viröist með
öllu neikvæðari blæ hér, eins og til að sýna
lostann sem kaldan og vélrænan. Þaö má
vera í samræmi viö þaö aö tala um tunglið
sem lemstrað, eina ljósglætan í myrkrinu er
því neikvæð. Gap ginnunga hét tómiö mikla
fyrir sköpun heimsins, skv. Snorraeddu. Hér
virðist „þögnin ginnunga" því tákna endan-
lega tortímingu, og gert lítiö úr öllu því sem
ljóöiö hefur lýst, vélmenningu, losta, myrkri
og ljósi, meö' því aö kalla þaö bara morgun-
verö.
í bálkinum ,jarötengsl“ standa saman tvö
ljóö sem sýna hugsjónaglóð æskumanns and-
spænis reikningsskilum hins miöaldra. Lít-
um á fyrra ljóöiö. Það er dæmigert fyrir sam-
þjöppun Geirlaugs á sundurleitum efniviði.
Úr Biblíunni kemur þaö alkunna atriöi aö
veifa pálmagreinum, andstætt ööru fagnaö-
armerki, aö veifa vodkaflöskum. Sýni þaö
sjálfshyggju og nautnaflkn, þá sýna pálma-
greinarnar tilbeiðslu. Hvorttveggja einkenn-
di samsærismennina forðum, í þessum fáu
oröum fáum viö því alhliöa mynd af raun-
verulegu fólki, ólíkt einhliða glansmyndum.
Aftur á móti verða þeir hálfbroslegir viö aö
svo hversdagslegur hlutur sem símaskrá
skuli geyma nöfh þeirra. Þótt brosað sé aö
þessum hugsjónamönnum forðum, þá verö-
ur nútíöarmyndin ömurleg í samanburöi viö
þá, nú eru hugsjónamennirnir „í skápnum".
Orðalagið er tekið frá hommum og lesbíum,
sem kalla þaö aö koma út úr skápnum aö
kannast opinberlega viö sitt rétta eðli. Hér
er þaö notað víötækara, fornir félagar mæ-
landans og hann sjálfur eru á allan hátt „í
felum“, þora ekki aö kannast við sjálf sig.
Frá þeirri tilveru er engar fréttir að færa,
því það er andvana líf. Þetta er skarp dregið
fram meö þriðju línu, samsærismenn þurfa
aö leyna áformum sínum, en nú er engu aö
leyna, af því að mælandinn hefur svo lengi
leynt sjálfum sér! Ekki treysti ég mér til að
skýra hvaö átt er við meö „árituðum póst-
kortum". Auðvitaö má láta sér detta ýmis-
legt í hug, svosem að hér sé vikið aö frægum
pílagrímsferðum sumra af „68-kynslóöinni“
sem leituðu að tilgangi í lífinu á fjarlægum
slóöum, Nepal, Kaliforníu og víðar. En þaö
er bara engin leiö aö sýna fram á, að sú skýr-
ing sé betri en önnur. Og þetta sýnist mér
dæmigert fyrir ljóö Geirlaugs, í þeim er oft
eitthvað myrkt og einkalegt, sem vekur les-
anda grun en ekki vissu. Hér er skáldið raun-
ar í góðum félagsskap margra helstu mód-
ernista.
í skáp
hefur dvalist
í skápnum
því engu aö leyna
en innan stundar
kem
fram úr skápnum
veifandi pálmagreinum vodkaflöskum
árituöum póstkortum
og eina eintakinu af gömlu símaskránni
sem geymir nöfn allra samsærismanna
og eiöinn sem sórum
áðren hurfum
hver i sinn skáp
Sannstæður
Ljóð eftir Geirlaug Magnússon.
Mál og menning 1990, 62 bls.