Dagblaðið Vísir - DV - 14.11.1992, Blaðsíða 26

Dagblaðið Vísir - DV - 14.11.1992, Blaðsíða 26
26 LAUGARDAQUR 14. NÓVEMBER 1992. Minningar Thors Vilhjálmssonar í bókinni Raddir í garðinum: Strákurinn hennar Stínu eða vargur í véum Það fór ekki hjá því að barnið sætti aðkasti frá öðrum börnum vegna þess hve fyrirferðarmikUr Thor Jensen og synir hans og tengdamenn voru í íslenzku þjóðlífi. Einhverstaðar á Barónsstígnum, kannski var maður að koma úr Sundhöllinni með öðrum börnum, þá man ég eftir strákum sem annar var nafntogaður maður og þótti skemmtilegur og hinn er löngu dáinn og þótti líka skemmtilegur og komst til nokkurs frama, í hófi þó. Þeir sett- ust að mér og tóku uppúr Jnirru að gera lítið úr afa mínum. Eg sé það hve mér hefur faUið það þungt að þetta man ég ennþá. Einsog eftir manninum sem pissaði á mig bakvið LandakotsMrkjuna þegar.ég var sex ára. Eitthvaö hefur maður Verið hör- undssár eftir á að hyggja. Oft voru Thorsarar nefndir og ekki alltaf til lofs og frægðar. Það var ekki alltaf haft yfir sem sæmdarheiti að vera af því kyni. Einhvern tímann á árunum fljótlega eftir stríðið meðan húsakostur bar með sér að landið hefðu gist hermenn og jafhvel gleymt vopnum hér og þar og öðru drasli, kom ég að næturlagi þarsem ég hafði spurnir af gleðskap fyrr um kvöldið í braggann til Steins Steinarrs. Ýms- ir helztu Ustamenn þjóðarinnar voru þá sem löngum hornrekur í þjóðfé- laginu og urðu að láta sér hina verstu kosti lynda. Steinn bjó i Kamp Knox, Þorvaldur Skúlason líka um sinn og voru í meiri metum en fiestir aðrir meðal okkar hinna yngri manna; og meðal helztu átrúnaðargoða okkar. Þetta er horfin veröld eða goðsögur núna og enginn braggi eftir, nema Ráðhús úr steinsteypu. Gáfurnar loguðu Hjá Steini var staddur þegar mig bar að garði Magnús Ásgeirsson sem var í sömu tölu guða og fyrrnefndir. Það þurfti ekki nema aö sjá Magnús á götu, gáfurnar loguðu í svip hans þar til hann brann upp í því báli fyr- ir aldur fram. En einsog tíðkast um menn sem hýsa slíkan eld stóð mis- jafnlega á fyrir Magnúsi, og hann var búinn að hella þó nokkru brennivíni á báhð og fiaug ofar himinskautum áðuren síðförull gestur vitiaði veizl- unnar; og farin að þynjgast vængja- slögin svo hann sló um sig jaröbund- inn þegar hér var komið, með rykkj- um. Mig minnir að kvenmaður hafi verið í fylgd með mér þegar mig bar að garði. Og skamma hríð hafði ég verið þar við glaumlausan glasaburð þegar Magnús hafði fest hendur á hermannariffli sem einn hafði orðið eftir húsmuna þegar hermennirnir viku fyrir skáldinu. Hann beindi hlaupinu að mér með dimmum augnablossum og kvað upp dóminn yfir þessum unggæðislega nætur- greifa á fjörum þeirra skálda með kvenmann á sínum snærum: Það þarf að skjóta þetta helvítis Thors- arafifi... Ekki leizt mér allskostar á blikuna og vissi ekki nema hemennirnir hefðu skihð riffiUnn eftir hlaðinn, eða einhver annar gestur stiUt tóUð til aðgerða. Ég sá ekkert annað úr- ræði en að horfa óhvikuU í augu skáldsins meðan ég gekk beint að honum og fumlaust þartil ég náði um hlaupiö og tók af honum byssuna. Þá slokknaði bUkið í logandi augun- um þegar hann missti vopnsins og skotmarksins, og ég held það hafi ekki verið langt í að hafa mætti hans eigin orð á íslenzku sem er ennþá betra en hjá Fröding: Þá er skáldið sælast er það sefur. Thor VilhjálmsSon hef ur sent frá sér bókina Raddir í garðinum sem Mál og menning gefur út. í bókinni rifjarThor upp minningabrot úrfortíðinni og fýsir samferðafólki sínu, ættingjum og vinum. Lífi bændanna frá Brett- ingsstöðum á Flateyjardal, þar sem háð var hetjuleg I ífsbarátta íslensks hversdags, og svo afkomendum Thors Jensens sem stóðu í Ijóma valda pg ríkidæmis ívaxandi höfuðstað. Helgarblaðið hefur fengiö leyfi til að birtakafiaúrbókinni. Margrét Þorbjörg og Thor Jensen með afkomendum. sfnum á áttræöisafmæli hans. í partí hjá pólskri frú Svona eru tilþrifin þegar misjafn- lega stendur á fyrir snUUngi en ég vU ekki nafngreina hinn sem lægra flaug á öðrum stað undir ólíkum kringumstæðum. Það var pólsk frú sem baúð til sín helztu Ustamönnun- um og skáldunum og hafði það óvenjulega sjónarmið aö samkvæmi hennar yrði betra en annarra með því móti. Hún fór þvert á móti gUd- andi reglum um hanastél þarsem helzt má ekki segja neitt nema stimpla sig inná á starfsklukkuna með fastafrösum. Henni þótti því betra sem andinn fiaug hærra í veizl- um hjá henni. Þá var siður eftir sam- kvæmi hennar að menn slæddust í Naustið til að iðka það sem Þjóðverj- ar kaUa Nachspiel en íslendingar bara að halda áfram. Við vorum hóp- ur úr pólsku veizlunni komnir uppá barinn til Símonar barkafteins. í hópnum var maður sem sagði hlakk- andi frá framboðsfundum Sjátfstæö- ismanna úti á landi þegar voru ein- memúngskjördæmi og hvað það væri gaman að vera þar. Eg lét aUt vera með það gaman. En svo þrástagaðist hann á því að hnýta í Gunnar Dal Hressóskáld og heimspeking sem hefur afkastað meiru en aðrir á þeim vettvangi með því að fara einsog aldamótaflaug í gegnum alla sögu heUnspekinnar aUt frá því að and- skotinn birtist í aldingarðinum Eden og látiö margUtar stjörnur hrapa um loftin niður á gUtrandi hjarnið. Mér fannst samkvæmisfjörið dala við þessa hnútuýtni í persónulegu upp- gjöri við fjarstaddan mann og hafði orð á því. Þá vorum við reyndar komnir í heimahús og sátum í upp- hækkun stofugótfsins úti við glugga einsog á leiksviði og hringborð með pottiurtum á mUU okkar. Nú tók að kárna gamanið því að maðurinn tók Ula þessum aðfinnslum og tók að sveigja að mér og sagði að mig skorti analýtíska hugsun og gæti ekki skap- aö persónur. Eitthvað kannaðist ég við þetta úr öðrum samtökum og fundahöldum ástkærra starfsbræðra þarsem var ekki ætlazt til að mér bærist kvitturun. Ég nefndi þá starfs- bróður sem var maöur fyrir þessu og rakti til hans og sagði við mót- herja minn á leiksviði veizlunnar þarsem við þurftum stundum að teygja okkur yfir blómin á borðinu til að sjá hvor til annars, að þessu tæki ég bara við í frumútgáfu og ég vissi vel hver hann væri, hann væri enginn maður til að fara í gervi þess sem kom þessu á kreik. Þá var hinum nóg boðið og segir: Hvað vUt þú vera að segja svona sem ert ekki hreinn íslendingur, heldur Thorsari og gyð- ingur. Eg hef aldrei í annað smn séð það gerhugula prúðmenni Magnús Torfa Ólafsson skipta skapi. Hann spratt úr sæti og hljóp fram í stofuna og kom á fótskriðu mUU okkar hjá bló- munum og sveiflaði hnefanum við eyra hms hrema íslendmgs án þess að ljósta þar á öðruvísi en með orð- unum hvasst sem Rimmugýgur hvmi: Þetta áttirðu ekki að segja! Thorsaraauðurinn Oft hefur verið látið Uggja að því að maður hefði haft mikla stoð í Thorsaraauði, og jafnvel verið sett á nöldurbók í skáldsöguformi að KveldúUur hafi gert mig út til þess að flækjast víða um heiminn. Að vísu var mynd mUi dulbúin þannig að allir myndu þekkja mig nema ég sjálfur. Og reyndar fékk ég penmga frá Kveldúlfi. Það skal loksins játað þótt um síðir sé. Ég fékk neftulega útborgað kaup einsog aðrir hásetar á togaranum SkaUagrími þegar ég var strákur. Ég veit ekki hvort það getur flokkazt undir aðgang að ættarauðnum til að styðja þessa bókmenntalegu kenn- mgu. Þeir penUigar voru greiddir samkvæmt samnUigum við Sjó- mannafélag Reykjavíkur. En fyrir bragðið getur þá ættin státað af því að einn úr hennar röðum hafi unnið á Kveldútfstogara sem almennur háseti. Sá auður var enda aUur í karUegg, þarsem hann mátti vel vera mín vegna. Og sá arfshluti eftir Thor Jensen sem var ætlaður kvenleggn- um með hinum sem þegar áttu sitt Uggur í eUUiverjum óseljanlegum lóðum á mUU bæjarfélaga sem eru þegar búin að afla sér annars staðar þess lands sem þarf næstu öldina og gefur ekki af sér krónu svo fyrirsjá- anlegt sé fyrr en einhvern tímann á næstu öld eða árþúsundi, ef heUnur stendur þá. Hinsvegar hef ég ósjaldan haft kostnað af svo göfugu ætterni og ver- ið látinn borga meira en aðrir í sam- eigUUegum útgjöldum á förnum vegi. Sjálfstætthár Thorsarar voru með úfið hár, sum- ir hömdu þaö, aðrir ekki. Ólafur sízt, nema kannski stýrði hann gosinu svo að Ben Gurion sagði að hann væri með sjáUstæðasta hár í Evrópu. Emhver nunning sem ég hef aldrei náð tökum á né getað skilgreint er frá útför Thors Jensen á LágafeUi. Þaö var einhver tUfinnmg sem greip mig þegar ég kom í forstofuna og hittí frændfólk mitt. Það var einsog þetta væru gyðingar sem væru að hugsa um svipinn á sjáUum sér. Samt var það ekki tilgerðarlegt, og mér hefur ekki tekizt aö fá sönnur fyrir því að þetta séu gyðingar síðan ég missti takið á KUngenberg og þótti bölvað. Eða var það tilgerðarlegt? Var það að leika? Margir voru feUnn- U" og hefðu betur leUtið af meira Ust- fengi. SjáUstæða hárið virtist ekki ná að ráði í næstu kynslóð, þar hömdu það flestir, hafi einhver hneigð verið að risa þá gerðist aUt settlegra og hvarf inn í samfylkingu íslenzkrar borgarastéttar og þaðan skUaði það sér flest aftur í þjóðar- djúpið. Hvernig eiga menn að vera á svip- inn við svona sorglega athöfn, þegar þeir eru að syrgja eUUivern? Þá var ég ekki búinn að lesa Cam- us, maður var ennþá á valdi Dostojevskí. Ef þú tregar einhvern þá Uggja hætturnar í báðar áttir, annarsvegar að leika á þig einhvern svip til að dylja harnUnn, eða að harmurinn tekur völdm og þú ferð að leika harnunn. Og ert þó einlægur emhverstaðar inni í sjálfum þér bak- við svipinn sem kemur á andUtið í leiknum. Þú klofnar. Og það hafði ég fyrir satt að væri sérstakt ein- kenni á gyðmglegum vitsmunum sem leika sig fram fyrir ólgandi til- finnUigar. Arfurinn frá hraknmgum aldanna þegar tUfinnmgarnar hafa ekki vitsmunalega tamnmgu heldur ólga í leyndum án þess að þenn sé gefið mál, þá geta þær stundum orðið að óskapnaði þegar vantar farvegnm og komið fram sem tUfUinUigasemi eða ómálga þunglyndi. Þegar kistu Óiafs Thors var sökkt niður í gröfina í gamla ltirkjugarðUi- um þarsem hann var lagður hjá for- eldrum sínum, var dumbungur í lofti, kyrrt veður, en það stóðst á endum að þegar farið var að slaka kistunni, fór sveipur um tré við gröf- ina, í lognmu og hvert laufblað bUk-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.