Morgunblaðið - 10.06.2001, Page 34

SKOÐUN
34 SUNNUDAGUR 10. JÚNÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
INNAN fárra ára
rennur vonandi upp sú
stund að hafist verður
handa við byggingu
Tónlistarhúss í Reykja-
vík, sem verið hefur
langþráður draumur
allra tónlistarunnenda.
Að því marki hefur ver-
ið keppt í marga ára-
tugi, en miðað hægt,
einkum vegna tak-
markaðs áhuga opin-
berra aðila á að leggja
málinu lið. Fyrir fáum
árum virtist hreyfing
loks vera að komast á
þetta mál þegar for-
ystumenn ríkis og
borgar lýstu því yfir að þessir aðilar
myndu taka höndum saman um að
standa að byggingu hússins. Húsinu
var valinn ákjósanlegur staður við
gömlu höfnina í hjarta Reykjavíkur
og tónlistarunnendur fögnuðu í
hjarta sínu.
Síðan þá hefur verið undarlega
hljótt um málefni Tónlistarhússins
þar til nú nýverið að tvær greinar
birtust í Morgunblaðinu eftir tvo af
fremstu óperusöngvurum okkar, þá
Kristin Sigmundsson og Gunnar
Guðbjörnsson, sem báðir starfa á er-
lendri grund. Þar lýsa söngvararnir
m.a. sjónarmiðum sínum gagnvart
Tónlistarhúsinu og hafa þeir áhyggj-
ur af að húsið verði þannig úr garði
gert að þar verði ekki aðstaða til óp-
erusýninga. Í máli
söngvaranna kemur
einnig fram að þeir telji
aðstöðu til óperuiðkun-
ar á Íslandi vera alls
ófullnægjandi.
Engar óperu-
sýningar í
Tónlistarhúsinu?
Sjónarmið söngvar-
anna endurspegla vafa-
laust hug mikils meiri-
hluta íslenskra
óperusöngvara og óp-
eruunnenda. Vandinn
er þó sá að ekki er ljóst
hvaða ráðagerðir eru
uppi um notkun hins
nýja húss. Eins og fyrr segir hefur
opinber umræða um Tónlistarhúsið
verið lítil á undanförnum árum. Eftir
öfluga starfsemi í mörg ár hafa Sam-
tök um byggingu tónlistarhúss t.d.
haft hægt um sig, en á sínum tíma
höfðu samtökin látið gera teikningar
að Tónlistarhúsinu. Full samstaða
náðist þó ekki um teikningarnar, m.a.
af því að ekki var gert ráð fyrir að-
stöðu til óperuflutnings í húsinu.
Ástæða þess var m.a. sú að stjórn
samtakanna taldi mikilvægast að í
húsinu yrði heimili Sinfóníuhljóm-
sveitar Íslands og var álitið að ekki
færi saman hljómburður fyrir sinfón-
íska tónlist og óperur. Óperuáhuga-
fólk var þessu almennt ósammála, en
á þeim tíma var Íslenska óperan að
berjast fyrir lífi sínu og leiddi það til
þess að söngvarar og óperuunnendur
höfðu málstað sinn ekki nægilega í
frammi. Síðan hefur tíminn liðið, Ís-
lenska óperan lifað sitt fegursta og æ
fleiri íslenskir einsöngvarar leitað af
landi brott til að sinna list sinni.
Margir þeirra hafa nú gert garðinn
frægan á erlendri grund, en hryggi-
legt er að aðstöðuleysi hér heima ger-
ir íslenskum óperunnendum ókleift
að njóta af kræsingum þeirra.
Nýrrar umræðu er þörf
Það er löngu kominn tími til að
ræða málefni Tónlistarhússins aftur
frá grunni og nauðsynlegt að fá það
upplýst hjá menntamálaráðherra og
borgarstjóra hvaða ráðagerðir séu
uppi um notkun hússins. Ljóst er að
bygging Tónlistarhússins verður
mjög stórt verkefni á íslenskan mæli-
kvarða. Kostnaður mun nema nokkr-
um milljörðum króna og er ólíklegt
að ráðist verði í hliðstætt verkefni á
næstu áratugum. Þýðing hússins fyr-
ir íslenskt tónlistarlíf og menningu
verður gríðarlega mikil. Þess vegna
er brýnt að markmiðin með byggingu
hússins séu ljós áður en hafist verður
handa. Til þessa hafa tvö sjónarmið
aðallega verið ráðandi, annars vegar
það að helsta markmið Tónlistar-
hússins verði að þjóna Sinfóníuhljóm-
sveit Íslands og hins vegar það að
húsið eigi að verða fjölnota hús sem
auk hljómsveitarinnar nýtist marg-
víslegri annarri menningarstarfsemi.
Tvö sjónarmið
um Tónlistarhús
Öllum má ljóst vera mikilvægi þess
að í Tónlistarhúsinu verði heimili Sin-
fóníuhljómsveitar Íslands. Í hálfa öld
hefur hljómsveitin verið á hrakhólum
og lengst af leikið í kvikmyndahúsi
þar sem hljómburður fyrir leik henn-
ar er alls ófullnægjandi. Hljómsveitin
á það löngu skilið að fá að starfa við
fullkomnustu aðstæður, ekki síst í því
ljósi að leikur hennar hefur með ár-
unum orðið æ betri og stenst nú vel
alþjóðlegan samanburð. Hitt er síðan
annað mál hvort hljómsveitin þurfi að
hafa Tónlistarhúsið alveg út af fyrir
sig eða hvort hugsanlegt sé að hún
geti deilt húsinu með annarri starf-
semi.
Hér má benda á tvö atriði sem
skipta miklu máli. Í fyrsta lagi hlýtur
það að reynast óhagkvæmt að láta
byggingu af þessari stærðargráðu
standa lítt notaða, en miðað við nú-
verandi starfsemi Sinfóníuhljóm-
sveitarinnar munu hljómleikar henn-
ar ekki nýta nema lítið brot af tíma
hússins. Í öðru lagi er ljós hin brýna
þörf annarra aðila fyrir hús af þessu
tagi, svo sem þeirra sem standa að
ráðstefnuhaldi, óperusýningum, ball-
ett, stórum leiksýningum, popptón-
leikum o.fl.
Nú er alls ekki augljóst að þessi tvö
sjónarmið - heimili SÍ og fjölnota hús
- geti ekki farið saman. Þótt hönnun
aðalsalar Tónlistarhússins verði mið-
uð við sem bestan hljómburð fyrir
leik Sinfóníuhljómsveitarinnar og
gert verði ráð fyrir því að önnur að-
staða í húsinu taki einnig mið af þörf-
um hennar, þá þyrfti það ekki að úti-
loka að aðrir aðilar nýti húsið fyrir
starfsemi sína. Þótt hljómburður
hússins verði „sinfónískur“ ætti engu
að síður að vera hægt að nota hljóm-
leikasalinn fyrir uppsetningar viða-
mikilla óperusýninga og balletta og
setja þar á svið einstaka leikrit, söng-
leiki og popptónleika við sérstök
tækifæri, svo sem á Listahátíð.
En hér stendur þó hnífurinn í
kúnni. Starfsemi af þessu tagi nægir
ekki að hafa lítið svið og fjölda stóla í
áhorfendasal. Verði byggt eftir fyrri
teikningum að Tónlistarhúsinu verð-
ur nánast útilokað að nota húsið fyrir
t.d. óperuflutning og ballett. Til þess
að unnt verði að bjóða þessum list-
greinum í Tónlistarhúsið er algerlega
nauðsynlegt að húsið verði hannað
með stóru sviði þar sem setja megi
upp leiktjöld og sviðsljósabúnað, að
til staðar verði hljómsveitargryfja,
sem hægt verður að opna og loka, og
svo góð búningaaðstaða.
Ófullnægjandi aðstæður
til óperuflutnings
Eins og Kristinn Sigmundsson og
Gunnar Guðbjörnsson óperusöngv-
arar bentu á í skrifum sínum, er að-
staða til óperuflutnings á Íslandi með
öllu ófullnægjandi. Óperan eins og
Sinfóníuhljómsveitin á líka heimili
sitt í bíóhúsi. Þar er með góðu móti
aðeins hægt að setja á svið lítil og ein-
föld verk, sem flest hver eru utan al-
faraleiða í óperulistinni. Stærri verk
hafa að vísu verið sett þar upp, en
ekki aðeins við ófullnægjandi list-
rænar aðstæður, heldur einnig við
mikla fjárhagslega óhagkvæmni, sem
verður til vegna smæðar salarins og
mikils kostnaðar við hverja óperu-
sýningu. Þótt miklu betri sviðsað-
stæður séu til óperuflutnings í Þjóð-
leikhúsinu, þá stendur hitt samt eftir
að salur hússins er svo lítill að óhag-
kvæmt er að setja þar upp meirihátt-
ar óperusýningar.
Salir beggja þessarra húsa taka
tæplega 500 manns í sæti við óperu-
flutning, en gert hefur verið ráð fyrir
því að stóri salur Tónlistarhússins
taki um 1200 - 1500 manns. Hag-
kvæmnin af því að nota svo stóran sal
undir dýrar sýningar er augljós.
Undanfarin þrjú ár hafa „óperusýn-
ingar“ verið haldnar í Laugardals-
höllinni af þess konar hagkvæmnis-
ástæðum. En ef Háskólabíó telst ekki
nógu gott fyrir sinfóníutónlist, þá
dugar Höllin langtum síður fyrir óp-
erusýningar.
Listræn útlegð
óperusöngvara
Hafa ber í huga hinn mikla fjölda
íslenskra óperusöngvara, sem unnið
hafa marga glæsta sigra á erlendum
óperusviðum á undanförnum árum.
Um afrek þeirra fáum við stundum
lesið í blöðum þótt aðeins sé greint
frá fáu einu. En eigum við aðeins að
fá að njóta reykjarins af þeim rétt-
um? Þótt lesturinn gleðji hjörtu okk-
ar þá viljum við auðvitað miklu frekar
fá að njóta söngs söngvaranna okkar
á íslensku óperusviði. En því miður -
þeir sem það vilja þurfa þá að ferðast
til útlanda. Hinir fá ekkert að sjá eða
heyra af því að við getum ekki boðið
söngvurunum upp á sómasamlegar
aðstæður. Helstu óperusöngvarar
okkar eru í listrænni útlegð. Kristinn
Sigmundsson hefur t.d. ekki sungið á
íslensku óperusviði frá árinu 1992, en
síðan þá hefur hann m.a. komið fram í
Parísaróperunni, á La Scala í Milano
og í Metropolitan óperunni í New
York svo nokkur dæmi séu nefnd.
Svipað má segja um Gunnar Guð-
björnsson, sem auk þess að syngja
víða um heim er fastráðinn við hina
víðfrægu Ríkisóperu í Berlín, en
Gunnar hefur heldur ekki sungið á ís-
lensku óperusviði árum saman. Svip-
uðu máli gegnir um Kristján Jó-
hannsson og marga aðra söngvara
okkar, sem starfa erlendis.
Allir íslenskir söngvarar eiga sér
þá ósk heitasta að fá að koma heim og
syngja fyrir þjóð sína. Þjóð þeirra vill
ekki halda þeim í listrænni útlegð.
Því þarf strax að breyta. Það gerist
til skamms tíma með því að óperu-
flutningur fái aftur inni í Þjóðleikhús-
inu. En sé litið til lengri tíma er hins
vegar nauðsynlegt að aðstaða verði
til óperuflutnings í Tónlistarhúsinu í
Reykjavík. Bjóðum söngvarana okk-
ar velkomna heim. Þeir eiga það skil-
ið, við eigum það líka skilið.
Árni Tómas
Ragnarsson
Allir íslenskir söngvarar
eiga sér þá ósk heitasta
að fá að koma heim og
syngja fyrir þjóð sína,
segir Árni Tómas
Ragnarsson. Þjóð
þeirra vill ekki halda
þeim í listrænni útlegð.
Höfundur er læknir.
ÓPERUSÖNGV-
ARAR Í ÚTLEGÐ
Stöndum vör›
um velfer›ina
SFR félagar
Uppl‡singar um n‡justu ávinninga félagsins,
kjarasamningana og útlistanir á fleim eru á
vefsí›u Starfsmannafélags ríkisstofnana
www.sfr.bsrb.is og í fréttabréfi SFR. Ávinningar
félagsins eru árangur af flátttöku fjölda manns
í verkal‡›shreyfingunni.
fiátttaka flín skiptir máli!
Vi› Íslendingar erum sammála:
X
Y
Z
E
T
A
/
S
ÍA
Stýrimannaskólinn
í Reykjavík
Námstími til skipstjórnarprófs 1. stigs er eftir
nýsamþykktar breytingar
Umsækjandi með grunnskólapróf:
4 annir eða tvö skólaár
Sjómaður með 2ja ára starfsreynslu til sjós:
3 annir eða 1 1/2 skólaár
Skipstjórnarpróf 1. stigs veitir að tilskildum
siglingatíma 200 rúmlesta réttindi sem skipstjóri og
sem undirstýrimaður á 500 rúmlesta fiskiskipi.
Skólameistari.
Skólavist