Morgunblaðið - 17.07.2001, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 17.07.2001, Blaðsíða 24
LISTIR 24 ÞRIÐJUDAGUR 17. JÚLÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ ÁSMUNDUR Sveinsson telst til frum- kvöðla íslenskrar höggmyndalistar, enda hluti af annarri kynslóð íslenskra myndlist- armanna er helguðu sig myndlist. Vinnu- stofa og heimili Ásmundar voru gerð að listasafni, Ásmundarsafni eftir dauða lista- mannsins árið 1982 og prýða verk hans jafn- an garðinn umhverfis safnið, þó verk ann- arra listamanna sé á stundum að finna í sýningarsölunum inni fyrir. Svipir lands og sagna er þó tileinkuð Ásmundi einum og tekst stjórnendum sýningarinnar vel upp með þessa yfirlitssýningu á verkum lista- mannsins, enda sýningin bæði vel skipulögð og aðgengileg fyrir gesti. Drengur, verk frá 1925 tekur á móti sýn- ingargestum í fyrsta sal safnsins, ásamt Svertingjanum (’26) og Dauða Grettis (’28). Þessi verk eru öll frá því snemma á ferli Ás- mundar, líkt og tímalínan yfir æviskeið listamannsins, sem komið hefur verið fyrir á einum veggja salarins, er til vitnis um. Með aðstoð tímalínunnar og þess skipu- lags sem einkennir uppsetningu verkanna eiga sýningargestir einkar auðvelt með að skynja þroskaferil Ásmundar og þá þróun sem verður í myndlist hans. Bronsskúlptúr- inn Drengur öðlast þannig yfirbragð náms- verks, enda verkið frá námstíma Ásmundar við Listaháskóla Stokkhólms. Og á sama hátt verður leit listamannsins að sínu eigin stílbragði augljós í mýkt Svertingjans og kúbísku yfirbragði Dauða Grettis. Stuttum textum, sem greina frá ólíkum tímabilum í list Ásmundar, hefur verið kom- ið fyrir á veggjum safnsins. Að ósekju mættu textarnir vera aðeins ítarlegri, en ásamt tímaröðun verka gera þeir þó sýn- inguna einkar aðgengilega fyrir gesti, sem feta sig fyrir vikið auðveldlega í gegnum feril listamannsins. Verk frá því eftir heimkomu Ásmundar árið 1929 eru til að mynda öll í innri sölum safnsins og hvert tímabil afmarkað. Þannig gengur áhorfandinn beint frá tilrauna- kenndri vinnu Ásmundar á námsárunum yf- ir að þéttvöxnu, sterklegu og hversdagslegu verunum, sem voru einkennandi viðfangs- efni hjá listamanninum á fjórða áratugnum og fyrri hluta þess fimmta. Járnsmiður (’36) Vatnsberi (’37 -’67) og Móðir jörð (’36) eru öll vel þekkt verk Ás- mundar frá þeim tíma, en auk þeirra hefur Ásmundarsafn að geyma önnur og minna þekkt verk, sem eru sýningargestum kær- komin viðbót. Fýkur yfir hæðir (’33), sem sýnir konu með barn í fangi berjast gegn vindinum og Heyband, skemmtilegur skúlp- túr frá 1935, af pari að binda saman bagga eru ágætis dæmi um slík verk. Skúlptúrinn Heyband er einkar skemmtilegur viðkynn- ingar sökum þeirrar hreyfingar sem ein- kennir verkið. Parið, sem vinnur að því að binda baggann, vegur hálfpartinn salt á bagganum og sú blekking læðist að áhorf- anda, að annað þeirra kunni á næsta and- artaki að detta. Þeim breytingum, sem urðu á list Ás- mundar undir lok 5. áratugarins og aftur á þeim sjöunda, er einnig gerð góð skil. Eru Helreiðin (’44) og viðarverkið Eikin (’46) þar ágætis dæmi um listsköpun Ásmundar undir lok 5. áratugarins, er hann fjarlægði hvers- dagsleikann úr verkum sínum og leitaði þess í stað á náðir Íslendingasagna og þjóðsagna. Hér verða tengslin við íslenska náttúru mik- il og verkin líkt og samsett úr klettum og dröngum. Er Andlit sólar (’61) einnig að sama skapi gott dæmi um verk hans á 7. áratugnum, er Ásmundur leitaði á náðir abstraktformsins og list hans einkenndist af hinu huglæga. Á þessu skeiði hætti hann að höggva og móta, en fór þess í stað að safna saman málmbútum, sem hann ýmist notaði óbreytta eða setti saman. Verkin í Ásmundarsafni eru öll af mjög svo hóflegri stærðargráðu, enda um frum- myndir listamannsins að ræða. Verk á borð við Helreiðina kunna að missa nokkuð af krafti sínum í þessari smækkuðu mynd, en mýkt verkanna eykst hins vegar í hlutfalli við smæð þeirra. Sýningargestum er hér einnig gert kleift að virða verk Ásmundar fyrir sér í miklu návígi hvert við annað og sum hver í því umhverfi þar sem þau voru sköpuð. Að ósekju hefði verið gaman að geta nálg- ast meiri fróðleik um listamanninn á sýning- unni og gaman hefði verið að fá svipaða kynningu á höggmyndalist hans og veitt er á byggingu Ásmundarsafns sjálfs. Það er þó hins vegar einna helst ótamin birta, sem endurvarpast af hvítum veggjum safnsins, sem vinnur gegn sýningunni. Sýningin Svip- ir lands og sagna verður að teljast góður lið- ur í því átaki Listasafns Reykjavíkur að auka aðsókn höfuðborgarbúa að safninu, sem og þörf áminning um þann þátt sem listamaðurinn á í íslenskri menningar- og listasögu. SVIPIR ÚR LIST ÁSMUNDAR MYNDLIST Ásmundarsafn Verk Ásmundar Sveinssonar. Sýningin er opin alla daga frá kl. 13-16, henni lýkur í febrúar 2002. SVIPIR LANDS OG SAGNA Heyband, einn þeirra skúlptúra sem einkennandi eru fyrir list Ásmundar Sveinssonar á fjórða áratug síðustu aldar. Skúlptúrinn er að finna á vel skipulagðri og aðgengilegri sýn- ingu, Svipir lands og sagna, er þessa dagana stendur yfir í Ásmundarsafni við Sigtún. Morgunblaðið/Billi Anna Sigríður Einarsdóttir FENRIS er einstakt fyrirbæri, bæði í íslensku leikhúsi og norrænni samvinnu. Frá 1985 hafa fimm sýn- ingar verið unnar undir þessu heiti, samstarfsverkefni unglingaleikhópa víðsvegar að af Norðurlöndunum. Nú hefur sú fimmta verið frumsýnd, og við tekur leikferð um Norðurlöndin, sem væntanlega verður ógleymanlegt ævintýri fyrir þátttakendur alla. Sama má líklega segja um sköpun- arferlið allt, því sýningin er greinilega samstarfsverkefni allra þátttakenda, og vel hefur tekist að mynda einn stóran hóp úr leikhópunum sjö sem að verkefninu standa. Sýningin sver sig í ætt við aðrar fjölmennar hópvinnusýningar þar sem tungumálið verður að víkja úr fyrsta sæti sem tjáningartæki. Ein- föld saga, skýr tákn, tónlist, endur- tekningar. Innan þessa ramma nær Fenris V að vera býsna áhrifamikil sýning, dulúðug, kraftmikil og fellur aldrei í predikunargryfjuna þótt við- fangsefnið séu mannlegir brestir. Í upphafi er lífsháski og þegar björgin berst í líki skips er ekki rúm fyrir alla. Þeir sem er hafnað eru þó ekki úr sögunni, heldur taka á sig mynd skuggahliðar mannlífsins, alls þess sem við bælum og höfnum í fari okkar sjálfra. Sá sem nær að beisla þau myrku öfl getur náð völdum um tíma, en sú leið felur í sér tortímingu og sýningin endar líkt og hún byrjar, með syndafalli. Skipið er megintákn sýningarinnar og er auðvitað margrætt; heimur í hnotskurn, mannssálin, lífsbjörgin. Fenrisfólk nær að halda þessu tákni lifandi gegnum alla sýninguna, sem byggir ekki síst á því að þau treysta efnivið sínum og leyfa mótsögnum að tala, boðskapurinn verður aldrei al- veg skýr. Enda eru spurningarnar stórar og fara með áhorfendunum út að leik loknum. Þannig á það að vera. Leiðtogar hópsins eiga heiður skil- inn. Sigurður Keiser fyrir einfaldan ramma sem tekur aldrei neitt frá leik- hópnum en styður allt sem fram fer, Kristian Blak fyrir að virkja tónlistina í fólkinu og beina henni í sömu átt og sýningin í heild en þó fyrst og síðast Agnar Jón Egilsson fyrir að stilla saman þessa sjö strengi. Fenris V er önnur Fenrissýningin sem ég sé og tekur þeirri fyrri langt fram, fyrst og fremst vegna þess hve vel hefur tekist að láta hópana vinna saman og hve langt hópurinn hefur komist á þeim stutta tíma sem hann hefur haft til eiginlegrar samvinnu. Það verður að stórum hluta að þakka stjórnandanum. Ég óska þessum samstillta og kraftmikla hópi til hamingju með frumsýninguna og góðrar siglingar. Líkin í lestinni Þorgeir Tryggvason LEIKLIST Glerárskóli á Akureyri Ragnarock frá Danmörku, Dram- ash frá Álandseyjum, Fívill frá Færeyjum, Alleq frá Grænlandi, Leikklúbburinn Saga frá Íslandi, Sámi Vildonat frá Noregi og Came- leonterna frá Svíþjóð. Leikstjóri: Agnar Jón Egilsson. Út- lit: Sigurður Keiser. Tónlist: Krist- ian Blak. Föstudaginn 6. júlí. FENRIS V ÞJÓÐLAGAHÁTÍÐIN á Siglu- firði var sett í annað sinn þriðjudag- inn 10. júlí með framkomu þjóðlaga- flokksins Emblu. Næsta kvöld fór fram „Lygivaka“, kvöldvaka með sög- um, fjöldasöng og vísnakveðskap. Þegar undirritaðan bar að garði í blíð- skaparveðri fimmtudagskvöldið 12.7. voru tónleikar í kirkjunni undir fyr- irsögninni Kindur og ókindur – þjóð- lög í sparifötunum. Um var að ræða útsetningar eða hugleiðingar sex tón- skálda um íslenzk þjóðlög fyrir álíka margar mismunandi áhafnarsam- setningar söngvara, flautu, klarínetts, sellós og píanós; frá einum flytjanda og allt upp í fimm. Fyrst voru fjögur þjóðlög fyrir klarínett og píanó eftir Þorkel Sigur- björnsson, þ.e. Ljósið kemur langt og mjótt, Björt mey og hrein, Yfir kaldan eyðisand og Ókindarkvæði („Það var barn í dalnum sem datt oní gat“). Lögin eru meðal skemmtilegra þjóð- laga, enda útfærsla tónskáldsins eftir því innblásin; stundum göldrótt (1.), stundum við ægitæran kontrapunkt (2.) og auðvitað með galsafengnum gálgahúmor í Ókindarkvæðinu sem kórréttustu uppeldisfræðingar nú- tímans myndu eflaust banna ef gætu – a.m.k. textann. Lögin tvö eftir Fjölni Stefánsson fyrir rödd og píanó, Kvölda tekur, setzt er sól og Grýlu- kvæði („Ég þekki Grýlu og ég hef hana séð. :,: Hún er sér svo ófríð og illileg :,; með“) voru furðurómantísku- lega unnin af þessum fyrrum seríal- ista og prýðisvel flutt. Einkum var textatúlkunin lífleg í Grýlukvæðinu, og hefði að ósekju mátt leggja svipaða áherzlu á þann þáttinn í seinni söng- lögum dagskrár, þar eð bjartar sópr- anraddir henta ekki allra raddsviða bezt fyrir frá náttúrunnar hendi til að skila skýrum texta, hvað þá tjáning- arríkum. Hildigunnur Rúnarsdóttir átti tvö lög, Man ég þig mey fyrir sópran og flautu í þéttlægum kontrapunkti og Hættu að gráta hringaná, þar sem bættist við selló. Stöku tónbilum þjóð- lagsins var breytt í miðhluta, og hefði kannski orkað tvímælis, hefði lagið ekki birzt „óbrenglað“ í lokin. Fyrir flautu, selló og söngvara voru tvö glæný (að manni skildist) lög eftir Þorkel, Hvað flýgur mér í hjarta blítt (betur þekkt sem Borinn er sveinn í Betlehem) og Einn Guð í hæðinni, hið síðara m.a. borið uppi af vel heppn- uðum þrástefskontrapunkti. Einn hinna örfáu íslenzkra ný- klassíssista, Árni Björnsson, var meistarinn að baki fjórum samtengd- um þjóðlagahugleiðingum fyrir flautu og píanó er hófust á hinu alþekkta og nærtæka Austan kaldinn á oss blés. Síðan komu tvö nánast óþekkt þjóð- lög er týndust í munnlegri kynningu og loks Pabbi segir hann Steini. Skemmtilegur „sófístíkeraður“ heimsmannabragur var yfir útfærslu Árna, og gat sumt leitt hugann að um- hverfi Les Six í Frakklandi. Ekki var alveg sami þokki yfir nálgun Sigursveins D. Kristinssonar að þjóðlaginu í Þrjú þjóðlög fyrir söngvara og klarínett, en þó vottaði stundum fyrir frumlegum tilþrifum, t.d. í stöðugum smápúkalegum regist- ursstökkum klarinettsins í fyrsta lag- inu. Eitthvað við Sofðu unga ástin mín og Ölerindi („Nú er ég glaður á góðri stund…“) sló mann sem jaðra við til- gerð, en ekki gat klarínettistinn kvartað undan verkefnaskorti í loka- laginu. Góðri og fjölbreyttri dagskrá lauk með sex lögum eftir Jórunni Viðar fyrir fimm mismunandi áhafnir. Barnagælusyrpan f. söng og píanó var fyrst („Hún rær og hún slær / Við hann afa vertu góð / Við skulum róa sjóinn á“), flutt frekar hægt og að manni fannst aðeins of kraftlaust. Sagnadansinn Sætröllskvæði (s., pnó., fl.) var einnig ívið hægur og full versmargur miðað við að mestu stró- físka úttekt (þ.e. óbreytt lag við hvert nýtt erindi), en samspil klarínetts og píanós var sindrandi skemmtilegt. Hinn spunasöngslegi Dans úr „Grá- manni í Garðshorni“, eina alleikna („instrumental“) lagið (Fl., Vc., Pnó.), verkaði sömuleiðis nokkuð varfærið í flutningi og hefði vel mátt feykja meir földum. Elzt og minnst þekkta þjóð- lagið var notað við Bí bí og blaka (S., Kl., Vc., P.); fallegt lag en heldur dauflega flutt, a.m.k. miðað við hið næsta, smábarnalagið Táta teldu dætur þínar, sem ásamt lokalaginu, Nú er hlátur nývakinn, var samið fyr- ir fullskipaðan Sláttukvintett. Táta var örstutt en bráðhress moto perp- etuo skvetta, og vínhreifi lokabragur- inn var glimrandi vel útfærður, bæði af flytjendum og af höfundi, sem þarna galdraði fram tápmikla ný- klassíska heiðríkju er minnt gat á ballett-öræfastíl Aarons Coplands frá miðri nýliðinni öld og vakti mikla hrifningu hinna fjölmörgu tónleika- gesta Siglufjarðarkirkju. Íslensk alþýðusöng- mennt uppáklædd TÓNLIST Þjóðlagahátíð á Siglufirði Tónsmíðar byggðar á íslenzkum þjóðlögum eftir Þorkel Sig- urbjörnsson, Fjölni Stefánsson, Hildigunni Rúnarsdóttur, Árna Björnsson, Sigursvein D. Krist- insson og Jórunni Viðar. Sláttu- kvintettinn (Þórunn Guðmunds- dóttir sópran; Hallfríður Ólafsdóttir, flauta; Ármann Helga- son, klarínett, Lovísa Fjeldsted, selló; Örn Magnússon, píanó). Siglu- fjarðarkirkja 12. júlí kl. 20. KAMMERTÓNLEIKAR Ríkarður Ö. Pálsson DANSKI organistinn Niels Henrik Jessen leikur á næstu tónleikum tónleikaraðarinnar Bláa kirkjan á Seyðisfirði annað kvöld, miðviku- dagskvöld, kl. 20.30. Hann leikur verk eftir dönsk tón- skáld ásamt verkum eftir Dietrich Buxtehude og Max Drischner frá Þýskalandi og Alexandre Guilmant frá Frakklandi. Danskur organisti í Bláu kirkjunni

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.