Morgunblaðið - 22.10.2002, Side 28

Morgunblaðið - 22.10.2002, Side 28
LISTIR 28 ÞRIÐJUDAGUR 22. OKTÓBER 2002 MORGUNBLAÐIÐ HELGIN fjórða til sjötta október var fín á Jazzhátíð Reykjavíkur. Á föstudagskvöldið voru frábærir tón- leikar á Kaffi Reykjavík með septett Jóels Pálssonar þar sem hann blés í saxófóna og klarinett ásamt Sigurði Flosasyni sem einnig blés í flautur, Greg Hopkins blés í trompet, á raf- píanó var Eyþór Gunnarsson og við trommusettið Einar Valur Scheving. Svo voru þeir FLÍS-bræður Valdi- mar Kolbeinn og Helgi Svavar á bassa og áslátt. Verkin voru öll eftir Jóel og voru tónleikarnir eins konar generalprufa fyrir hljóðritun verk- anna, sem fram fer í þessari viku, en þau koma út á hljómdiski á næst- unni. Tónlistin er í rökréttu fram- haldi af tónlist Jóels á Prím og Klif, tveimur diskum hans sem vakið hafa mikla athygli heima sem erlendis. Rýþmísk spenna er sterkari í þess- um verkum en áður hefur verið hjá Jóel og rafmagn er óspart notað, en þó alltaf af mikilli smekkvísi. Það var troðfullt á Kaffi Reykja- vík á tónleikum Jóels og enn fleiri á laugardagskvöldið þegar Tómas R. Einarsson bauð upp á tónleika til að fagna nýjum diski sínum: Kúbanska. Þá upplifði maður það að vera eins og síld í tunnu. Kúbanska skipuðu að þessu sinni Eyþór Gunnarsson sem lék á píanó og kongatrommur; Matt- hías M.D. Hemstock og Pétur Grét- arsson börðu einnig trommur alls- konar. Tómas hefur verið að þróa þessa tónlist undanfarið ár og voru fyrstu tónleikar hans ekki burðugir. Þá bætti hann við trommara og þá fóru hlutirnir að smella saman. Tón- leikarnir á Kaffi Reykjavík voru sjóðandi heitir í fínasta Kúbustíl og tveir ungir blásarar hlupu í skarðið fyrir Kjartan Hákonarson og Sam- úel J. Samúelsson sem eru á disk- inum en voru að leika fyrir belgíska með Jagúar; voru það Ívar Guð- mundsson trompetleikari og Kári Hólmar Ragnarsson básúnuleikari og stóðu þeir sig með stakri prýði. Þessir strákar eru upprunnir úr Tónmenntaskólanum þar sem Sæ- björn Jónsson hefur unnið mikið uppeldisstarf. Ég mun fjalla um diska Jóels og Tómasar á þessum síðum á næstunni og er þá röðin komin að lokatónleikum hátíðarinn- ar: Battle for Buddy með Stórsveit Reykjavíkur undir stjórn Gregs Hopkins. Bjartsýni Snæbjarnar Jónssonar var mikil er hann ýtti Stórsveitinni úr vör fyrir rúmum áratug og töldu margir að það ævintýri yrði skamm- líft. Svo varð ekki, enda þrautseigja Snæbjörns alkunn, og afkvæminu skilaði hann út í lífið þar sem það hefur þroskast og dafnað síðan. Einn þeirra frábæru gestastjórn- enda sem Stórsveitin hefur fengið til liðs við sig er bandaríski trompet- leikarinn og útsetjarinn Greg Hopk- ins. Hann er mikill sveiflugjafi og ég held að bestu tónleikar sem ég hef heyrt Stórsveitina halda hafi verið tónleikarnir í Kaffileikhúsinu þar- sem Greg stjórnaði verkum af efnis- skrá stórsveitar Woodys Hermans. Hopkins var líka í stuði á Broadway og í þriðja laginu, Love For Sale eft- ir Cole Porter í útsetningu Petes Myers, var bandið komið á fullt. Ein- ar Valur var á trommur og þótt bæði Gulli Briem og Jói Hjörleifs hafi staðið sig með stakri prýði var Einar í sérflokki í rýþmaleiknum enda frá- bær stórsveitartrommari. Það er stórkostlegt hve margir góðir trompetstrákar hafa verið að koma fram á sjónarsviðið á Íslandi á und- anförnum árum. Nú eru þrír þeirra við nám erlendis: Snorri Sigurðar- son, Birkir Freyr Matthíasson og Eiríkur Orri Ólafsson, og Kjartan Hákonarson á tónleikaferð erlendis, og þá hleypur Ívar Guðmundsson í skarðið og blæs hvern sólóinn öðrum betri eins og þann í Love For Sale. Annars er gaman hvað trompet- sveitin er sterk og getur neglt mann niður og ekki skaðaði að Greg Hopk- ins var sjötti maðurinn í sveitinni þegar svo bar undir. Greg blés fal- lega á flýgilhornið uppáhaldsballöðu Buddys Rich, Hear’s That Rainy Day eftir Jimmy Van Heusen, í eigin útsetningu. Þetta lag lék hann á hverju kvöldi með Buddy Rich árum saman og sagðist aldrei hafa þreyst á því. Síðan tók við hörku svíngópus í Basiestílnum, blús með búggafíl- ing; Big Swing Face, samið og útsett af Bill Potts. Stefán S. blés fantagóð- an altósóló og Óli Jóns og Jóel blésu eins og þeir væru á JATP-konsert í tenórana. Jóel er alltaf pottþéttur, sama hvað hann spilar, og Óli kom enn einu sinni á óvart á þessari há- tíð. Ég man eftir Stórsveitartónleik- um í Salnum sem Stefán S. stjórnaði fyrir nokkrum árum. Þá datt allur Basiefílingur niður í sólóum Ólafs en núna var annað upp á teningnum og þegar þeir Jóel skiptust á fjórtökt- unum var gaman að lifa ekki síður en í samspuna þeirra við dynjandi trommur Gulla Briem. Ekki er hægt að skiljast við tónleikana án þess að nefna New Blues, samið og útsett af Don Piestrup. Dálítið dauflega skrif- að í upphafi í stíl impressjónistanna en eftir gullfallegan píanósóló Ást- valdar fór landið að rísa og náði há- marki í glæsilega uppbyggðum sóló Jóels Pálssonar sem var dyggilega studdur af Gunnari Hrafnssyni bassaleikara sem lék fínan sóló í lok- in. Útsetning Olivers Nelson á meistaraverki Ellingtons: In A Mellowtone, var ekki eins vel spiluð og ég hefði kosið, en saxófónsveitin var þó frábær og síðan komu tromm- ararnir þrír á svið og léku í djass- lausri útsetningu Bills Readdys á lagasyrpu úr West Side Story. Trommararnir þrír stóðu sig frá- bærlega vel og bardaginn varð sam- spil í hæsta gæðaflokki í stað hall- ærisbardaga. Þeir léku líka í aukalaginu Bugle Call Rag í útsetn- ingu Bills Holmans. Þar brá stund- um fyrir brotum úr Jimmy Mundy- útsetningunni sem Benny Goodman hljóðritaði 1936, en hljómsveitin var orðin ansi þreytt þótt ekkert biti á söxunum með Sigurð Flosason í far- arbroddi í heitum stuðsólói a la Ill- inois Jacquet. Fín lok á gæðadjasshátíð þar sem íslenskt var í fyrirrúmi og fram- kvæmdastjórinn Friðrik Theódórs- son, sem stjórnaði hátíðinni af mikl- um skörungsskap, var skemmtilega glaðbeittur í kynningum sínum og þegar hann hafði kynnt á því ylhýra brá hann sér út, kom inn aftur og kynnti á engilsaxnesku fyrir banda- rísku kapalsjónvarpsstöðina BET Channel – enda staddur á Broad- way. Barist í bróðerni DJASSBroadway Einar St. Jónsson, Eiríkur Örn Pálsson, Guðmundur Hafsteinsson, Örn Haf- steinsson og Ívar Guðmundsson tromp- eta; Edward Frederiksen, Björn R. Ein- arsson, Oddur Björnsson og David Bobroff básúnur; Sigurður Flosason, Stefán S. Stefánsson, Jóel Pálsson, Ólaf- ur Jónsson og Kristinn Svavarsson saxó- fóna; Ástvaldur Traustason píanó, Eðvarð Lárusson gítar, Gunnar Hrafnsson bassa og Jóhann Hjörleifsson, Einar Valur Scheving og Gunnlaugur Briem trommur. Stjórnandi Greg Hopkins sem einnig blés í trompet og flýgilhorn. STÓRSVEIT REYKJAVÍKUR Vernharður Linnet SENN fer hinni einstæðu sýn- ingu, Rembrandt og samtíðarmenn hans, í Listasafninu á Akureyri að ljúka, hafi forstöðumaðurinn Hann- es Sigurðsson ekki verið svo út- sjónarsamur að opna smugu fyrir framlengingu. Aldrei skeð norðan heiða að slíkt samsafn hollenzkra frummynda frá 17. öld rataði á þessar slóðir né Íslands yfirhöfuð að ég best veit. Upp í hugann kem- ur þó blönduð sýning á eldri meist- urum sem Sigurður Benediktsson og Björn Th. Björnsson stóðu að eftir stríð, svo önnur á grafíkmynd- um sem Lúðvíg Guðmundsson stóð fyrir í húsakynnum Handíða- og myndlistarskólans árið 1947 að mig minnir. Þá er sýningin einstök að því leyti að menn geta ekki ábyrgst að slíkt samsafn reki á fjörur okk- ar í náinni framtíð og því eins gott fyrir þá sem lítið ferðast til út- landa, eða leita ekki slíka andlega næringu uppi á ferðum sínum, að láta ekki þennan viðburð fram hjá sér fara. Vægi sýningarinnar er ómælt, hvernig sem á hlutina er litið, hið fyrsta hefur hún ómet- anlegt upplýsingagildi hér á hjara veraldar hvað varðar muninn á frummynd og eftirgerð, t.d. í lista- verkabókum, og svo ætti hún að segja gestinum að myndefnið er ekki alla jafna aðalatriðið heldur sjálf útfærslan, í þessu tilviki skil- greining listhugtaksins sem æðra stig handverks í þá veru sem gert var á þessum tímum. Að hand- verkið er ekki meginveigurinn til úrslita heldur sú speglun og fram- lenging sálarinnar sem birtist í sköpunarverkum. Hér skiptir færnin og kunnáttan þannig ekki öllu heldur hvernig listamaðurinn skilar skynjun sinni á myndefninu á myndflötinn og vit skoðandans. Þannig þekkja menn öllu minna til hins slynga málara og eirstungu- meistara Herkules Pieterz Seghers (1589/90–1635/39) en Rembrandts, sem þó var forveri og fyrirmynd snillingsins. Sjálfur taldi Rem- brandt Seghers mesta snilling eir- stungunálarinnar á Niðurlöndum og áhrifa hans gætir mjög í hvor- tveggja ætimyndum sem málverk- um hans sjálfs. Munurinn er ein- ungis sá að hin óræða dulúð og sálræna útgeislan er mun meiri í myndum sporgöngumannsins en Seghers, framsæknasta málara Hollands fyrir daga Rembrandts. Þá sjá menn hér svart á hvítu, að grafíkin er engin vinnukona mál- aralistarinnar heldur sjálfstæð list- grein við hlið hennar. Eirstungu- myndir Rembrandts teljast þannig óumdeilanlega hápunktur sýning- arinnar, þrátt fyrir nokkur fram- úrskarandi málverk annarra meist- ara. Loks er hér komið dæmi þess að niðurlenzkir málarar heimfærðu hvunndaginn tveim öldum fyrr á dúka sína en þjóðfélagshræringar og tíðarandi buðu er fram liðu stundir. Þetta einmitt gert til að ganga í augun á hugsanlegum kaupendum sem nú voru helst vel megandi borgarar, sem um leið sköpuðu nýja stétt listamanna mik- ið til óháða aðlinum og dyntum hans. Kaldhæðni að seinna var myndefni hvunndagsins notað í þágu áróðurs gegn borgarastétt- inni og jafnvel hvunndagsleg við- fangsefni van Goghs tekin sem dæmi um mótmæli og uppreisn gegn borgarastéttinni sem telst misvísandi. Millistéttin sem síðar varð helstur kaupandi myndlistar- verka nefnd skammarorðinu smá- borgari, en er hún leið undir lok upphófst neyð myndlistarmanna samfara miðstýringu listhugtaks- ins. Og svo við víkjum að van Gogh var Rembrandt hin stóra fyrir- mynd van Goghs, sem taldi hann svo mikinn meistara og töframann að engin orð væru yfir það í tung- unni, eins og fram kemur í sendi- bréfi. Rembrandt upphafði iðulega hvunndaginn í myndum sínum og útigangsmaður gat allt eins verið fyrirmynd að einhverjum heilag- leiknum úr trúarsögu kristninnar. Báðir voru þeir vígðir því að grípa það sem hendi var næst sem við- fang ef annað bauðst ekki þá stundina og jafnvel þrátt fyrir það, framkallaðist af sjálfsprottinni hvöt en ekki dagskipan bendiprika. Gestir á sýningunni fá tækifæri til að fylgjast með því hvernig listamennirnir nálgast viðföng sín, jafnt í heimahúsum sem úti í nátt- úrunni, og eru ekki endilega að leita að upphöfnum myndefnum. Þannig er myndin Hjörð eftir Nic- olaes (Claes) Pieterz Berchem frá Harlem, þar sem sér í kú að kasta af sér vatni með miklum tilþrifum, sem slíkra er háttur, ekki síður verðugt viðfangsefni en sjálf guðs- móðirin. Svo falleg og vel útfærð er eirstungumyndin að menn gleyma sjálfri athöfninni og hér dæmi þess að vægi mynda er ekki komið undir viðfangsefninu né frásögninni sem það inniber, heldur einfaldlega út- færslunni og tjákraftinum. Það er þannig sjálft sköpunarferlið sem hefur jafnaðarlega síðasta orðið og þar er falinn hinn mikli galdur lífs og listar. Berchem (1620–1683) var annars einn af höfuðmeisturum ítalska málverksins í hollenzkri myndlist, sonur hins einstæða kyrralífsmál- ara Pieter Clesz. Telst þó frekar einn af meisturunum til hliðar, eins og menn orða það, hins vegar er hin upphafna og stásslega eir- stunga, Hagkvæmnishjónaband, eftir engan annan en Pieter Saenredam (1597–1665), sem var einn hinna stóru á tímunum. Þó erfitt að gera upp á milli um mynd- ræna fegurð og listrænt gildi þess- ara tveggja dæmigerðu rissa sem bæði eru lýsandi dæmi um ísmeygilegt og þó beinskeitt skop- skyn hollenskra málara. Þá ber sérstaklega að vekja at- hygli á hinni fersku og lifandi línu og hreinu skuggum í eirstungu- myndunum, einkum eru skuggarn- ir lærdómsríkir fyrir þá sök að þeir eru jafnan opnir og lifandi, aldrei lokaðir, loðnir né póleraðir, eins og menn nefna það, öll ódýr áhrifa- meðöl útilokuð. Jafnvel kolsvartir skuggar lifa og anda eins og myrkrið, minna á flauel, en flauel- svart er dekksti tónninn í litakerf- inu. En ekki ber að líta fram hjá því að verkfærin sem listamenn- irnir notuðu voru mun fullkomnari þeim sem eru fáanleg á markaðn- um í dag, nálarnar einstök og óvið- jafnleg smíð. Þótt málverkin inniberi engar svonefndar perlur og lykilverk, er um að ræða mjög áhugavert sýn- ishorn hollenzkrar listar og allur frágangur og umbúnaður kringum myndverkin enn ein rós í hnappa- gat Listasafnsins á Akureyri. Bet- ur hefði naumast verið hægt að gera. Bragi Ásgeirsson MYNDLIST Listasafnið á Akureyri og samtíðarmenn hans. Listasafnið á Akureyri er opið alla daga nema mánu- daga frá kl. 12–17. Til 27. október. Aðgangur 300 krónur, ókeypis á fimmtudögum og fyrir börn og eldri borgara. REMBRANDT Auganu veisla Rembrandt: Kristur rekur kaupmennina úr musterinu, eirstunga. Nicolaes (Claesz) Pietersz Berchem frá Harlem: Hjörð, eirstunga.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.